បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីឥទ្ធិពលនៃការធ្លាក់ចុះគុណភាពដោយសារការបង្កាត់ជិត (Inbreeding depression) នៅក្នុងអនុសហគមន៍ពីរនៃពូជពោត Cupurico x Flint Compuesto នៅពេលប្រើប្រាស់ចំនួនគ្រួសារខុសៗគ្នាក្នុងការបង្កាត់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានបង្កើតកម្រិតនៃការបង្កាត់ជិតចំនួនបួនខុសៗគ្នា (0.2749, 0.1492, 0.0854, 0.0511) ដោយការបង្កាត់អន្តរការីរវាងគ្រួសារចំនួន 2, 4 និង 8 នៅក្នុងអនុសហគមន៍ដែលបានជ្រើសរើស (S) និងមិនបានជ្រើសរើស (R)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Intermating 2 full-sib families (High Inbreeding Level) ការបង្កាត់អន្តរការីរវាងគ្រួសារពូជ full-sib ចំនួន ២ (កម្រិតបង្កាត់ជិតខ្ពស់ 0.2749) |
ប្រើប្រាស់ចំនួនគ្រួសារតិច ដែលចំណាយពេល និងធនធានតិចក្នុងការគ្រប់គ្រងការបង្កាត់។ | បណ្តាលឱ្យមានការធ្លាក់ចុះគុណភាពយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ (Inbreeding depression) ដែលធ្វើឱ្យទិន្នផល និងការលូតលាស់ថយចុះ។ | ទិន្នផលគ្រាប់ថយចុះយ៉ាងខ្លាំងមកត្រឹម 3080 kg/ha សម្រាប់អនុសហគមន៍ S និង 2845 kg/ha សម្រាប់អនុសហគមន៍ R។ |
| Intermating 8 full-sib families (Low Inbreeding Level) ការបង្កាត់អន្តរការីរវាងគ្រួសារពូជ full-sib ចំនួន ៨ (កម្រិតបង្កាត់ជិតទាប 0.0511) |
ជួយរក្សាភាពចម្រុះនៃហ្សែន និងជៀសវាងបាននូវការធ្លាក់ចុះគុណភាពដោយសារការបង្កាត់ជិត។ | ទាមទារពេលវេលា ដីកសិកម្ម និងកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការជ្រើសរើស និងបង្កាត់គ្រួសារជាច្រើនបញ្ចូលគ្នា។ | ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ 4196 kg/ha (អនុសហគមន៍ S) និង 3639 kg/ha (អនុសហគមន៍ R) ព្រមទាំងមានលក្ខណៈរូបសាស្ត្រល្អប្រសើរ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកសិកម្មជាក់ស្តែង ដីពិសោធន៍ និងពេលវេលាជាច្រើនរដូវកាលសម្រាប់ការបង្កាត់ និងប្រមូលទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៧៥-១៩៧៦ ដោយប្រើប្រាស់ពូជពោតជាក់លាក់មួយ។ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងដីនៅប្រទេសថៃមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងនឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែទិន្នន័យនេះមានវ័យចំណាស់ ហើយពូជពោតទំនើបនាពេលបច្ចុប្បន្នអាចមានប្រតិកម្ម ឬភាពធន់ខុសពីមុន។
វិធីសាស្ត្រ និងរបកគំហើញពីការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់កម្មវិធីបង្កាត់ពូជដំណាំនៅកម្ពុជា ដើម្បីជៀសវាងការខាតបង់ទិន្នផល។
ជារួម ការយល់ដឹងពីកម្រិតនៃការបង្កាត់ជិត និងការរក្សាចំនួនគ្រួសារពូជឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់ធានាបាននូវសន្តិសុខស្បៀង និងការបង្កើនទិន្នផលកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Inbreeding depression (ការធ្លាក់ចុះគុណភាពដោយសារការបង្កាត់ជិត) | ការថយចុះនៃភាពរឹងមាំ ទំហំ ទិន្នផល ឬមុខងារផ្សេងៗរបស់រុក្ខជាតិ ដែលបណ្តាលមកពីការបង្កាត់ពូជរវាងសាច់ញាតិជិតស្និទ្ធក្នុងជំនាន់ជាបន្តបន្ទាប់ ដែលធ្វើឱ្យហ្សែនអន់ៗ (recessive alleles) ងាយនឹងបញ្ចេញឥទ្ធិពលអវិជ្ជមាន។ | ដូចជាការរៀបការបងប្អូនឯងក្នុងគ្រួសារតែមួយ ដែលធ្វើឱ្យកូនកើតមកងាយប្រឈមនឹងជំងឺតំណពូជ ឬមានសុខភាពខ្សោយ។ |
| Full-sib family (គ្រួសារពូជពេញលេញ / គ្រួសារមានមេបារួមគ្នា) | ក្រុមរុក្ខជាតិ ឬសត្វដែលកើតចេញពីការបង្កាត់រវាងមេ និងបា តែមួយដូចគ្នា ដែលធ្វើឱ្យពួកវាមានទំនាក់ទំនងសាច់ញាតិជិតស្និទ្ធបំផុត។ | ដូចជាបងប្អូនបង្កើតទំពែកក្បាល ដែលមានឪពុកម្តាយតែមួយដូចគ្នាបេះបិទ។ |
| Intermating (ការបង្កាត់អន្តរការី / ការបង្កាត់ឆ្លងគ្នា) | ដំណើរការនៃការបង្កាត់ពូជឆ្លងគ្នារវាងរុក្ខជាតិបុគ្គល ឬក្រុមគ្រួសារផ្សេងៗគ្នានៅក្នុងសហគមន៍តែមួយ ដើម្បីបំបែកលំដាប់ហ្សែនចាស់ៗ និងបង្កើតការផ្លាស់ប្តូរហ្សែនថ្មីៗបង្កើនភាពចម្រុះ។ | ដូចជាការរៀបចំកម្មវិធីជួបជុំគ្នា ដើម្បីឱ្យមនុស្សពីភូមិផ្សេងៗគ្នាក្នុងស្រុកតែមួយអាចស្គាល់ និងរៀបការជាមួយគ្នាបាន ដើម្បីពង្រីកបណ្តាញគ្រួសារ។ |
| Coefficient of inbreeding (មេគុណនៃការបង្កាត់ជិត) | រង្វាស់គណិតវិទ្យា (ជាទូទៅតំណាងដោយតម្លៃលេខទសភាគ) ដែលបង្ហាញពីប្រូបាប៊ីលីតេដែលហ្សែនទាំងពីរនៅទីតាំងមួយគឺដូចគ្នាទាំងស្រុងដោយសារការទទួលមរតកពីបុព្វបុរសតែមួយរួមគ្នា។ | ដូចជាឧបករណ៍វាស់កម្រិតភាពជាសាច់ញាតិរបស់មនុស្សពីរនាក់ ថាតើពួកគេមានឈាមជិតគ្នាប៉ុនណា (លេខកាន់តែធំ សាច់ញាតិកាន់តែជិត)។ |
| Homozygosity (ភាពដូចគ្នានៃអាឡែល / អូម៉ូស៊ីហ្កូត) | ស្ថានភាពដែលសរីរាង្គមួយមានទម្រង់ហ្សែន (alleles) ដូចគ្នាទាំងពីរច្បាប់ (ចម្លងពីមេ១ និងបា១) សម្រាប់លក្ខណៈណាមួយ។ ភាគរយនៃ Homozygosity កាន់តែខ្ពស់ ហានិភ័យនៃការធ្លាក់ចុះគុណភាពកសិកម្មកាន់តែមានច្រើន។ | ដូចជាការទទួលមរតកបានស្បែកជើងម៉ាក និងទំហំដូចគ្នាបេះបិទទាំងសងខាង ពីឪពុកម្តាយម្នាក់ម្ខាង។ |
| Randomized complete block design (ប្លង់ពិសោធន៍ជាប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុកៗ ហើយការធ្វើតេស្តពូជនីមួយៗត្រូវបានចាត់តាំងដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃគុណភាពដីដែលមិនស្មើគ្នា។ | ដូចជាការចែកសិស្សពូកែ និងសិស្សខ្សោយឱ្យអង្គុយលាយឡំគ្នានៅគ្រប់ជួរក្នុងថ្នាក់ ដើម្បីកុំឱ្យជួរណាមួយមានប្រៀបជាងជួរផ្សេងទៀតពេលប្រឡង។ |
| Progeny testing (ការធ្វើតេស្តកូនចៅ / ការសាកល្បងពូជជំនាន់ក្រោយ) | ការវាយតម្លៃពីគុណភាព និងតម្លៃហ្សែនសក្តានុពលរបស់មេបា ដោយមិនមើលលើរូបរាងមេបាផ្ទាល់ តែផ្អែកលើការវាស់វែងទិន្នផល និងលក្ខណៈរបស់កូនចៅជំនាន់ក្រោយដែលវាបង្កើតបាន។ | ដូចជាការវាយតម្លៃថាគ្រូបង្រៀនម្នាក់ពូកែឬអត់ ដោយមើលទៅលើពិន្ទុប្រឡងរបស់សិស្សដែលគាត់បានបង្រៀន មិនមែនមើលលើសញ្ញាបត្ររបស់គ្រូនោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
