បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃភាពយឺតយ៉ាវ និងភាពមិនស៊ីចង្វាក់គ្នាក្នុងការជ្រើសរើសពូជពោតទិន្នផលខ្ពស់ ដោយស្នើឡើងនូវវិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងចំណាយពេលតិចជាងមុន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានអនុវត្តការជ្រើសរើស S1 នៅក្នុងប្រជាសាស្ត្រ Syn1 ក្រោមលក្ខខណ្ឌគ្មានការប្រកួតប្រជែង ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃការកែលម្អពូជពោត និងទិន្នផលកូនកាត់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Standard S1 and Testcross Selection ការជ្រើសរើស S1 និង Testcross ជាទូទៅ |
អាចជ្រើសរើសបានទាំងទិន្នផលផ្ទាល់ (per se) និងសមត្ថភាពបង្កាត់បញ្ចូលគ្នា (combining ability) របស់រុក្ខជាតិ។ វាជាវិធីសាស្ត្រដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍពូជបង្កាត់ជិត (Inbreds)។ | ចំណាយពេលយូរ ដោយត្រូវការដល់ទៅ ៣ រដូវដាំដុះក្នុងមួយវដ្ត។ ជារឿយៗវាផ្តល់លទ្ធផលមិនស៊ីចង្វាក់គ្នាក្រោមលក្ខខណ្ឌប្រកួតប្រជែងដណ្តើមជីជាតិខ្លាំង។ | មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទាញយកពូជបង្កាត់ជិតដែលមានទិន្នផលខ្ពស់ពិតប្រាកដចេញពីប្រជាសាស្ត្រចម្រុះ ក្រោមបរិស្ថានប្រកួតប្រជែង (competitive environment)។ |
| Alternate S1 and Diallel Selections under Nil-competition (Honeycomb Design) ការជ្រើសរើស S1 បឆ្លាស់គ្នា និង Diallel ក្រោមលក្ខខណ្ឌគ្មានការប្រកួតប្រជែង (រចនាសម្ព័ន្ធសំបុកឃ្មុំ) |
កាត់បន្ថយពេលវេលាមកត្រឹម ២ រដូវដាំដុះក្នុងមួយវដ្ត។ ការដាំដុះបែបគ្មានការប្រកួតប្រជែង (nil-competition) អនុញ្ញាតឱ្យហ្សែនរុក្ខជាតិបញ្ចេញសក្តានុពលពេញលេញតាំងពីជំនាន់ដំបូង។ | ទាមទារការរៀបចំគម្លាតដាំដុះយ៉ាងជាក់លាក់តាមរចនាសម្ព័ន្ធសំបុកឃ្មុំ (Honeycomb) និងផ្ទៃដីធំជាងមុនសម្រាប់ការដាំដុះរុក្ខជាតិតែមួយដើមៗ។ | ជួយកែលម្អទិន្នផលកូនកាត់ (hybrids) យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ដោយពូជកូនកាត់កំពូល (top-10 single crosses) អាចផ្តល់ទិន្នផលរហូតដល់ ៨,១៤៤ គីឡូក្រាម/ហិកតា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការចំណាយលើធនធានមិនត្រូវបានបញ្ជាក់លម្អិតជារូបិយប័ណ្ណនៅក្នុងឯកសារនោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារនូវធនធានផ្ទៃដីកសិកម្ម ពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការអនុវត្តផ្ទាល់នៅទីវាល។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវពោត និងសណ្តែកសៀងជាតិ ក្នុងខេត្តនគររាជសីមា (Nakhon Ratchasima) ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជពោតក្នុងស្រុក និងពូជពាណិជ្ជកម្មមួយចំនួន។ ដោយសារប្រទេសថៃមានអាកាសធាតុ និងលក្ខខណ្ឌដីស្រដៀងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់សម្រាប់កម្មវិធីបង្កាត់ពូជពោតនៅកម្ពុជាដោយមានហានិភ័យតិចតួចនៃភាពខុសគ្នានៃបរិស្ថាន។
វិធីសាស្ត្រនៃការបង្កាត់ពូជពោតតាមរចនាសម្ព័ន្ធសំបុកឃ្មុំនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះអាចជួយឱ្យស្ថាប័នកសិកម្មកម្ពុជាបង្កើតពូជពោតកូនកាត់ Zea mays ផ្ទាល់ខ្លួនប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ដែលជួយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលគ្រាប់ពូជពាណិជ្ជកម្មពីបរទេស។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Honeycomb Design (រចនាសម្ព័ន្ធសំបុកឃ្មុំ) | ការរៀបចំគម្លាតដាំដុះរុក្ខជាតិនៅលើទីវាល ដែលដើមនីមួយៗមានចម្ងាយស្មើៗគ្នាពីដើមជុំវិញវាទាំង ៦ ទិស ដែលបង្កើតជារូបរាងដូចសំបុកឃ្មុំ ដើម្បីលុបបំបាត់ភាពលំអៀងដោយសារបរិស្ថាន។ | ដូចជាការរៀបកៅអីប្រឡងក្នុងបន្ទប់ធំមួយ ដែលសិស្សម្នាក់ៗអង្គុយឆ្ងាយពីគ្នាស្មើៗគ្នាគ្រប់ទិសទី ដើម្បីកុំឱ្យរំខាន ឬលួចចម្លងគ្នាបាន។ |
| Nil-competition (លក្ខខណ្ឌគ្មានការប្រកួតប្រជែង) | បរិយាកាសដាំដុះដែលរុក្ខជាតិត្រូវបានដាំនៅឆ្ងាយៗពីគ្នាគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីកុំឱ្យវាដណ្តើមពន្លឺព្រះអាទិត្យ ទឹក ឬជីអំបិលខនិជគ្នា ដែលអនុញ្ញាតឱ្យហ្សែនពិតប្រាកដរបស់រុក្ខជាតិបញ្ចេញសក្តានុពលពេញលេញ។ | ដូចជាការឱ្យកីឡាករម្នាក់រត់ប្រណាំងតែម្នាក់ឯងនៅលើទីលាន ដើម្បីវាស់ល្បឿនពិតប្រាកដរបស់គេដោយគ្មានអ្នកមករារាំង ឬប្រជែងពីមុខ។ |
| Diallel Cross (ការបង្កាត់ខ្វែងគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ) | វិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជដែលពូជមេបាមួយក្រុម ត្រូវបានយកទៅបង្កាត់ជាមួយនឹងពូជដទៃទៀតនៅក្នុងក្រុមតែមួយតាមរាល់ជម្រើសទាំងអស់ ដើម្បីវាយតម្លៃសមត្ថភាពរបស់ពូជនីមួយៗក្នុងការបង្កើតកូនកាត់ល្អ។ | ដូចជាការចាប់គូកីឡាករវាយសីក្នុងក្រុមមួយឱ្យលេងជាគូនឹងគ្នាទាំងអស់ (វង់មូល) ដើម្បីរកមើលថាតើអ្នកណា២នាក់ចាប់គូគ្នាទៅលេងសូវស៊ីចង្វាក់ និងខ្លាំងជាងគេ។ |
| Combining Ability (សមត្ថភាពបង្កាត់បញ្ចូលគ្នា) | សក្តានុពលរបស់ពូជបង្កាត់ជិត (inbred line) មួយ ក្នុងការបញ្ជូនលក្ខណៈល្អៗ (ដូចជាទិន្នផលខ្ពស់) ទៅឱ្យកូនកាត់របស់វា នៅពេលដែលវាត្រូវបានបង្កាត់ជាមួយនឹងពូជមួយទៀត។ | ដូចជាមេក្រុមដែលពូកែដឹកនាំ ទោះបីគេចាត់តាំងគាត់ឱ្យធ្វើការជាមួយសមាជិកក្រុមណា ក៏គាត់នៅតែអាចជួយឱ្យក្រុមនោះទទួលបានលទ្ធផលការងារល្អជានិច្ច។ |
| Heterosis (ភាពរឹងមាំកូនកាត់) | បាតុភូតដែលកូនកាត់ជំនាន់ទីមួយ (F1) ទទួលបានពីការបង្កាត់ពូជខុសគ្នា មានលក្ខណៈលូតលាស់រឹងមាំ និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ជាងមេបាទាំងសងខាងរបស់វា។ | ដូចជាឪពុកពូកែគណិតវិទ្យា ម្តាយពូកែអក្សរសាស្ត្រ ឯកូនកើតមកពូកែទាំងគណិតវិទ្យា និងអក្សរសាស្ត្រ ដែលខ្លាំងជាងឪពុកម្តាយទាំងពីរទៅទៀត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
