បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃពីឥទ្ធិពលនៃការប្រើប្រាស់ជីកំប៉ុសជន្លេន និងពេលវេលាប្រមូលផលខុសៗគ្នា ទៅលើបរិមាណទិន្នផលប្រេងសំខាន់ៗ សារធាតុពណ៌រស្មីសំយោគ និងលក្ខណៈរូបសាស្ត្រមួយចំនួនរបស់រុក្ខជាតិឱសថ Hyssop (Hyssopus officinalis L.)។ ការសិក្សានេះចង់រកជម្រើសកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាពដើម្បីជំនួសជីគីមី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍តាមវាលត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៥/២០១៦ ដោយប្រើប្រាស់ទម្រង់ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block Design) ដែលមានកត្តាពីរចូលរួម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| 15 ton/ha Vermicompost + Full Flowering Harvest ការប្រើប្រាស់ជីកំប៉ុសជន្លេន ១៥ តោន/ហិកតា និងប្រមូលផលពេលចេញផ្កាពេញលេញ |
ផ្តល់ទិន្នផលប្រេងសំខាន់ៗ និងសារធាតុពណ៌រស្មីសំយោគខ្ពស់បំផុត។ ជួយកែលម្អស្ថានភាពដី និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើជីគីមី។ | ត្រូវការបរិមាណជីកំប៉ុសជន្លេនច្រើន ដែលអាចទាមទារការចំណាយ និងកម្លាំងពលកម្មក្នុងការផលិត ឬដឹកជញ្ជូនខ្ពស់។ | ទិន្នផលប្រេងសំខាន់ៗទទួលបានអតិបរមា ១៨.៤៦ គីឡូក្រាម/ហិកតា និងកំហាប់ប្រេង ០.៥៨៥%។ |
| Chemical Fertilizer (75 kg/ha Urea N) ការប្រើប្រាស់ជីគីមីអ៊ុយរ៉េ (N ៧៥ គីឡូក្រាម/ហិកតា) |
ផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមរហ័សដល់រុក្ខជាតិ ងាយស្រួលរកទិញ និងមិនទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការដាក់ជី។ | ធ្វើឱ្យថយចុះនូវបរិមាណសារធាតុ Flavonoids ផ្តល់ទិន្នផលប្រេងទាបជាងការប្រើជីសរីរាង្គកម្រិតខ្ពស់ និងអាចបំពុលដី។ | ទិន្នផលប្រេងសំខាន់ៗទទួលបានត្រឹមតែ ១២.៧៤ គីឡូក្រាម/ហិកតា និងកំហាប់ប្រេង ០.៥២២%។ |
| Control (No fertilizer) + Pre-flowering Harvest មិនប្រើជីសោះ (Control) និងប្រមូលផលមុនពេលចេញផ្កា |
មិនមានការចំណាយលើធាតុចូលកសិកម្មពាក់ព័ន្ធនឹងជីបំប៉ន។ | រុក្ខជាតិមានការលូតលាស់ខ្សោយបំផុត ទិន្នផលប្រេងទាបបំផុត និងកំហាប់សារធាតុសកម្មក្នុងរុក្ខជាតិមានកម្រិតទាប។ | ទិន្នផលប្រេងទាបបំផុតគឺ ៨.៨១ គីឡូក្រាម/ហិកតា (សម្រាប់ទម្រង់គ្មានជី) និង ៩.១៨ គីឡូក្រាម/ហិកតា (សម្រាប់ពេលមុនចេញផ្កា)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានកសិកម្មជាមូលដ្ឋាន ព្រមទាំងបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីចម្រាញ់ និងវិភាគសារធាតុគីមីក្នុងរុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីវាលពិសោធន៍នៃសាកលវិទ្យាល័យ Payam Noor ក្នុងទីក្រុង Marand ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដែលមានរយៈកម្ពស់ ១៥០០ ម៉ែត្រ និងអាកាសធាតុស្ងួត-ត្រជាក់។ ទិន្នន័យ និងលទ្ធផលមានកម្រិតចំពោះតែលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដី (Sandy loam) របស់ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ប៉ុណ្ណោះ។ សម្រាប់កម្ពុជាដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិចក្ដៅសើម ការអនុវត្តន៍ផ្ទាល់អាចនឹងទទួលបានលទ្ធផលខុសគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងបន្សាំទៅនឹងលក្ខខណ្ឌដីក្នុងស្រុកជាមុនសិន។
ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុខុសគ្នាក៏ដោយ គោលការណ៍នៃការប្រើប្រាស់ជីកំប៉ុសជន្លេនដើម្បីបង្កើនគុណភាពរុក្ខជាតិឱសថ គឺមានភាពប្រាកដប្រជា និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់បរិបទកសិកម្មកម្ពុជា។
ការធ្វើសមាហរណកម្មរវាងការជ្រើសរើសពេលវេលាប្រមូលផលឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងការប្រើប្រាស់ជីសរីរាង្គ នឹងជួយលើកកម្ពស់គុណភាពទិន្នផលនៃដំណាំឱសថនៅកម្ពុជាប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងកាត់បន្ថយការបំពុលបរិស្ថានពីសំណល់គីមី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Vermicompost (ជីកំប៉ុសជន្លេន) | ជាប្រភេទជីសរីរាង្គដែលផលិតឡើងតាមរយៈការប្រើប្រាស់ជន្លេនដើម្បីបំបែកកាកសំណល់សរីរាង្គ (ដូចជាកាកសំណល់ផ្ទះបាយ ឬលាមកសត្វ) ឱ្យទៅជាសារធាតុចិញ្ចឹម (ម៉ាក្រូ និងមីក្រូធាតុ) ដែលរុក្ខជាតិងាយស្រូបយក។ វាក៏ជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី សកម្មភាពអង់ស៊ីម និងរក្សាសំណើមផងដែរ។ | ដូចជាការឱ្យជន្លេនស៊ីសំរាមសរីរាង្គ រួចបញ្ចេញមកវិញនូវ "វីតាមីន" ដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់បំប៉នរុក្ខជាតិ។ |
| Essential oil (ប្រេងសំខាន់ ឬ ប្រេងហើរ) | ជាសមាសធាតុគីមីធម្មជាតិដែលមានក្លិនក្រអូប និងងាយហើរ ដែលចម្រាញ់ចេញពីផ្នែកផ្សេងៗនៃរុក្ខជាតិ (ស្លឹក ផ្កា ដើម)។ នៅក្នុងរុក្ខជាតិ Hyssop វាកើតឡើងតាមរយៈការសំយោគមេតាបូលីសរុក្ខជាតិ និងមានផ្ទុកសារធាតុសកម្មដែលអាចប្រើជាឱសថ ប្រឆាំងមេរោគ និងក្នុងឧស្សាហកម្មគ្រឿងសម្អាង។ | គឺជា "ញើស" ឬ "ទឹកអប់ធម្មជាតិ" របស់រុក្ខជាតិដែលផ្ទុកទៅដោយក្លិន និងឱសថបុរាណ។ |
| Flavonoids (ផ្លាវ៉ូណូអ៊ីត) | ជាក្រុមសមាសធាតុគីមីបន្ទាប់បន្សំ (Secondary metabolites) របស់រុក្ខជាតិ ដែលដើរតួជាសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្ម (Antioxidants) ជួយការពារកោសិការុក្ខជាតិពីការខូចខាតដោយរ៉ាឌីកាល់សេរី។ ការប្រើប្រាស់ជីសរីរាង្គមាននិន្នាការជម្រុញការផលិតសារធាតុនេះបានល្អជាងជីគីមី។ | ដូចជា "អាវក្រោះ" របស់រុក្ខជាតិដែលជួយការពារវាពីភាពតានតឹង និងពន្លឺថ្ងៃ ហើយវាជាថ្នាំប៉ូវសម្រាប់សុខភាពមនុស្សនៅពេលយើងបរិភោគវា។ |
| Anthocyanins (អង់តូស៊ីយ៉ានីន) | ជាប្រភេទសារធាតុពណ៌ធម្មជាតិដែលអាចរលាយក្នុងទឹក ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមានពណ៌ក្រហម ស្វាយ ឬខៀវ។ វាជាសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មដ៏មានឥទ្ធិពល ដែលជួយកាត់បន្ថយការខូចខាតកោសិកាពីសកម្មភាពរ៉ាឌីកាល់សេរី និងជួយសម្រួលដល់ដំណើរការសរសៃឈាម។ | ជា "ថ្នាំលាបពណ៌ធម្មជាតិ" ដែលធ្វើឱ្យផ្កាមានពណ៌ស្រស់ស្អាត និងជា "អ្នកបោសសម្អាត" ជាតិពុលជួយការពារសរសៃឈាមមនុស្ស។ |
| Randomized complete block design (ទម្រង់ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដែលគេបែងចែកដីជាប្លុកៗ (Blocks) ក្នុងគោលបំណងកាត់បន្ថយភាពខុសគ្នានៃស្ថានភាពដី រួចគេចាត់តាំងការដាក់ជី ឬវិធីសាស្ត្រនីមួយៗទៅក្នុងប្លុកដោយចៃដន្យ ដើម្បីធ្វើឱ្យការវិភាគស្ថិតិកាន់តែសុក្រឹតនិងមិនលម្អៀង។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សជាក្រុមៗដោយការចាប់ឆ្នោត ដើម្បីធានាថាការប្រកួតប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌ និងមិនលម្អៀងទៅក្រុមណាមួយ។ |
| Photosynthetic pigments (សារធាតុពណ៌រស្មីសំយោគ) | ម៉ូលេគុលនៅក្នុងរុក្ខជាតិ (ដូចជា Chlorophyll a, b និង Carotenoids) ដែលមានតួនាទីស្រូបយកថាមពលពីពន្លឺព្រះអាទិត្យ ដើម្បីបំប្លែងទឹក និងឧស្ម័នកាបូនិច ឱ្យទៅជាស្ករសម្រាប់ការលូតលាស់។ កម្រិតនៃសារធាតុពណ៌ទាំងនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីសុខភាពរបស់រុក្ខជាតិ និងឥទ្ធិពលនៃការស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមដូចជា អាសូត និង ម៉ាញ៉េស្យូម។ | ប្រៀបដូចជា "ផ្ទាំងសូឡាខ្នាតតូច" នៅលើស្លឹករុក្ខជាតិ ដែលស្រូបយកពន្លឺថ្ងៃមកបង្កើតជាថាមពលចំណីអាហារ។ |
| Factorial (ហ្វាក់តូរីយ៉ែល ឬ ការពិសោធន៍កត្តាពហុគុណ) | នៅក្នុងការស្រាវជ្រាវនេះ វាទាក់ទងនឹងការសាកល្បងកត្តាពីរ ឬច្រើនក្នុងពេលតែមួយ (ឧទាហរណ៍៖ កម្រិតជីកំប៉ុសជន្លេន គុណនឹង ពេលវេលាប្រមូលផល) ដើម្បីសិក្សាពីឥទ្ធិពលរួមបញ្ជូលគ្នារបស់វា (Interaction) ទៅលើលទ្ធផលតែមួយដូចជាទិន្នផលប្រេង។ | ដូចជាការសាកល្បងលាយ "គ្រឿងផ្សំទី១" និង "គ្រឿងផ្សំទី២" ក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីរកមើលថាតើការបន្សំមួយណាដែលបង្កើតបានរសជាតិឆ្ងាញ់ជាងគេបំផុត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
