បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការវាយតម្លៃពីយន្តការតំណពូជនៃភាពធន់របស់សណ្តែកបាយទៅនឹងជំងឺអុចត្នោតលើស្លឹក (Cercospora leaf spot) និងលក្ខណៈបរិមាណផ្សេងៗទៀត ដើម្បីគាំទ្រដល់កម្មវិធីបង្កាត់ពូជដំណាំនៅប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់ការបង្កាត់ពូជខ្វែង (Diallel crosses) លើពូជសណ្តែកបាយចំនួន ១០ ដើម្បីវិភាគសកម្មភាពសែន និងអត្រាតំណពូជនៃកូនកាត់ F1។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Diallel Cross Analysis in Field Conditions ការសាកល្បងបង្កាត់ពូជខ្វែងក្នុងលក្ខខណ្ឌស្រែចម្ការ |
ឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៃការធ្វើកសិកម្ម និងអនុញ្ញាតឱ្យមានអន្តរកម្មរវាងរុក្ខជាតិ និងបរិស្ថានធម្មជាតិ។ | ងាយទទួលរងឥទ្ធិពលពីកត្តាអាកាសធាតុដែលមិនអាចគ្រប់គ្រងបាន ដូចជាបញ្ហាភ្លៀងធ្លាក់ខុសរដូវ ឬប្រព័ន្ធស្រោចស្រពមិនគ្រប់គ្រាន់ (ដូចដែលបានកត់សម្គាល់ក្នុងឯកសារ)។ | បង្ហាញថាសកម្មភាពសែនបូកបញ្ចូលគ្នា (Additive gene action) មានឥទ្ធិពលលើភាពធន់នឹងជំងឺអុចត្នោតលើស្លឹក ដោយមានអត្រាតំណពូជកម្រិតខ្ពស់។ |
| Diallel Cross Analysis in Pot/Greenhouse Conditions ការសាកល្បងបង្កាត់ពូជខ្វែងក្នុងលក្ខខណ្ឌកន្ត្រក ឬរោងកញ្ចក់ |
អាចគ្រប់គ្រងបរិស្ថានបានល្អប្រសើរ ដូចជាការស្រោចស្រព ជី និងការចម្លងមេរោគដោយសិប្បនិម្មិត ដើម្បីវាយតម្លៃភាពធន់បានច្បាស់លាស់។ | លក្ខខណ្ឌលូតលាស់ត្រូវបានកំណត់ដោយទំហំកន្ត្រក ដែលអាចមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពេញលេញពីសក្តានុពលទិន្នផលពិតប្រាកដក្នុងស្រែ។ | បញ្ជាក់បន្ថែមលើលទ្ធផលក្នុងស្រែ ដោយបង្ហាញពីអត្រាតំណពូជទូលាយរហូតដល់ ៩៩% និងតំណពូជចង្អៀត ៧៥% សម្រាប់ភាពធន់នឹងជំងឺ។ |
| Path-Coefficient Analysis ការវិភាគមេគុណផ្លូវ (ដើម្បីសិក្សាទំនាក់ទំនងរវាងលក្ខណៈផ្សេងៗ) |
អាចបំបែក និងកំណត់ឥទ្ធិពលផ្ទាល់ និងប្រយោលនៃលក្ខណៈរុក្ខជាតិ (ឧទាហរណ៍ ភាពធន់ កម្ពស់ ចំនួនផ្លែ) ទៅលើទិន្នផលសរុប។ | ទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យច្រើន និងការគណនាស្ថិតិស្មុគស្មាញដើម្បីបង្កើតម៉ូដែលទំនាក់ទំនងរវាងអថេរនីមួយៗ។ | រកឃើញថាភាពធន់នឹងជំងឺមានឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានផ្ទាល់លើទិន្នផល ប៉ុន្តែមានឥទ្ធិពលវិជ្ជមានដោយប្រយោលយ៉ាងខ្លាំងតាមរយៈការបង្កើនចំនួនផ្លែក្នុងមួយដើម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកសិកម្ម សម្ភារៈពិសោធន៍ ពេលវេលាសម្រាប់ការដាំដុះ និងចំណេះដឹងផ្នែកវិភាគស្ថិតិជីវសាស្ត្រកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (ស្ថានីយស្រាវជ្រាវខេត្តសុវណ្ណបុរី និងសាកលវិទ្យាល័យកាសេតសាត) ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ១៩៧៩-១៩៨០ ដោយប្រើប្រាស់ពូជសណ្តែកបាយចំនួន ១០។ ដោយសារកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិច និងប្រព័ន្ធកសិកម្មស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសថៃ លទ្ធផលនេះមានតម្លៃអាចយកមកប្រើប្រាស់បាន ប៉ុន្តែពូជសណ្តែកបាយក្នុងស្រុករបស់កម្ពុជាអាចមានភាពប្រែប្រួលសេនេទិចខុសពីនេះ ដែលទាមទារការធ្វើតេស្តផ្ទៀងផ្ទាត់ឡើងវិញ។
វិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជ និងលទ្ធផលសេនេទិចពីការសិក្សានេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេងសម្រាប់កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍ពូជដំណាំនៅកម្ពុជា។
ការទាញយកប្រយោជន៍ពីសកម្មភាពសែនបូកបញ្ចូលគ្នា នឹងជួយពន្លឿនការជ្រើសរើសពូជសណ្តែកបាយធន់នឹងជំងឺ Cercospora នៅកម្ពុជាឱ្យកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព និងសន្សំសំចៃពេលវេលា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Diallel crosses (ការបង្កាត់ពូជខ្វែង) | វិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិដែលយកពូជឪពុកម្តាយជាច្រើនប្រភេទមកបង្កាត់គ្នាទៅវិញទៅមកគ្រប់គូទាំងអស់ ដើម្បីសិក្សាពីសកម្មភាពសែន និងសមត្ថភាពនៃការផ្តល់ទិន្នផល ឬភាពធន់របស់កូនកាត់ជំនាន់ក្រោយ។ | ដូចជាការរៀបចំការប្រកួតកីឡាវិលជុំ ដែលក្រុមនីមួយៗត្រូវប្រកួតជាមួយក្រុមទាំងអស់ ដើម្បីរកមើលថាតើក្រុមណាមានទម្រង់លេងល្អជាងគេពេលប៉ះគូប្រកួតខុសៗគ្នា។ |
| Additive gene action (សកម្មភាពសែនបូកបញ្ចូលគ្នា) | ជាទម្រង់នៃតំណពូជដែលឥទ្ធិពលនៃសែននីមួយៗបូកបញ្ចូលគ្នាដើម្បីបង្កើតជាលក្ខណៈរូបរាង (Phenotype) របស់រុក្ខជាតិ។ វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការជ្រើសរើសពូជ ព្រោះលក្ខណៈនេះអាចបន្តទៅជំនាន់ក្រោយៗបានយ៉ាងពិតប្រាកដ។ | ដូចជាការសន្សំប្រាក់ក្នុងកូនជ្រូក រាល់កាក់ដែលអ្នកដាក់ចូល (សែននីមួយៗ) នឹងបូកបញ្ចូលគ្នាធ្វើឱ្យចំនួនទឹកប្រាក់សរុបកើនឡើងជាលំដាប់។ |
| Dominant gene action (សកម្មភាពសែនលប់) | ជាឥទ្ធិពលដែលសែនមួយ (សែនលប់) អាចគ្របដណ្តប់ទៅលើឥទ្ធិពលរបស់សែនមួយទៀត (សែនលាក់) នៅក្នុងកូនកាត់ជំនាន់ទី១។ លក្ខណៈនេះធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិបង្ហាញរូបរាងតាមសែនលប់ ប៉ុន្តែពិបាកនឹងរក្សាទុកឱ្យនៅថេរក្នុងជំនាន់បន្តបន្ទាប់។ | ដូចជាការលាយថ្នាំពណ៌ខ្មៅទៅក្នុងពណ៌ស ទោះបីជាមានពណ៌សនៅលាយឡំក៏ដោយ ក៏ពណ៌ខ្មៅនៅតែលេចធ្លោគ្របដណ្តប់ជានិច្ច។ |
| Broad sense heritability (អត្រាតំណពូជជាលក្ខណៈទូលាយ) | ជារង្វាស់ភាគរយនៃបម្រែបម្រួលលក្ខណៈរុក្ខជាតិសរុប ដែលបណ្តាលមកពីកត្តាសេនេទិចទាំងអស់ (រួមទាំងសកម្មភាពសែនបូកបញ្ចូលគ្នា សែនលប់ និងអន្តរកម្មសែនផ្សេងៗ) ធៀបនឹងឥទ្ធិពលពីបរិស្ថាន។ | ដូចជាការវាយតម្លៃភាពឆ្លាតវៃរបស់ក្មេងម្នាក់ដោយសន្មតថាវាបានមកពីហ្សែនរបស់ឪពុកម្តាយទាំងអស់ ដោយមិនទាន់ញែកថាតើផ្នែកណាខ្លះបានមកពីការខិតខំរៀនសូត្រ។ |
| Narrow sense heritability (អត្រាតំណពូជជាលក្ខណៈចង្អៀត) | ជារង្វាស់ភាគរយនៃបម្រែបម្រួលដែលបណ្តាលមកពីសកម្មភាពសែនបូកបញ្ចូលគ្នា (Additive gene action) តែប៉ុណ្ណោះ។ វាជាតួលេខដ៏សំខាន់ដែលប្រាប់អ្នកបង្កាត់ពូជថា តើលក្ខណៈនោះងាយស្រួលក្នុងការជ្រើសរើស និងផ្ទេរទៅជំនាន់ក្រោយកម្រិតណា។ | ដូចជាការវាស់វែងតែប្រាក់ចំណូលសុទ្ធដែលអ្នកអាចសន្សំទុកសម្រាប់កូនចៅបានប្រាកដមែន ដោយដកចេញនូវទ្រព្យសម្បត្តិដែលអ្នកខ្ចីគេ។ |
| Path-coefficient analysis (ការវិភាគមេគុណផ្លូវ) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលបំបែកទំនាក់ទំនង (Correlation) រវាងអថេរផ្សេងៗ ទៅជាឥទ្ធិពលផ្ទាល់ (Direct effect) និងឥទ្ធិពលប្រយោល (Indirect effect) ទៅលើលទ្ធផលចុងក្រោយ ឧទាហរណ៍ ឥទ្ធិពលនៃកម្ពស់ដើម និងចំនួនផ្លែ ទៅលើទិន្នផលសរុប។ | ដូចជាការស៊ើបអង្កេតចរាចរណ៍ ដើម្បីដឹងថាការកកស្ទះនៅលើផ្លូវមួយបណ្តាលមកពីឡានខូចផ្ទាល់នៅលើផ្លូវនោះ ឬមកពីការបង្វែរទិសដៅពីផ្លូវផ្សេង។ |
| General combining ability (សមត្ថភាពរួមបញ្ចូលគ្នាទូទៅ / GCA) | ជាសមត្ថភាពជាមធ្យមនៃពូជឪពុក ឬម្តាយណាមួយ ក្នុងការផ្ទេរលក្ខណៈល្អៗទៅឱ្យកូនកាត់របស់វា នៅពេលដែលវាត្រូវបានបង្កាត់ជាមួយពូជដទៃទៀតជាច្រើនប្រភេទ។ GCA ខ្ពស់បញ្ជាក់ពីអត្ថិភាពនៃសកម្មភាពសែនបូកបញ្ចូលគ្នា។ | ដូចជាកីឡាករបាល់ទាត់ម្នាក់ដែលអាចលេងបានល្អជាមួយមិត្តរួមក្រុមណាក៏បាន ដោយសារគាត់មានជំនាញមូលដ្ឋានរឹងមាំផ្ទាល់ខ្លួន។ |
| Specific combining ability (សមត្ថភាពរួមបញ្ចូលគ្នាជាក់លាក់ / SCA) | ជាសមត្ថភាពពិសេសនៃការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងពូជឪពុក និងម្តាយពីរជាក់លាក់ ដែលបង្កើតបានកូនកាត់មានលក្ខណៈល្អប្រសើរខុសពីធម្មតា (លើសពីការរំពឹងទុកដោយផ្អែកលើ GCA)។ ជាទូទៅវាត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយឥទ្ធិពលសែនលប់។ | ដូចជាការចាប់ដៃគូចម្រៀងពីរនាក់ដែលសំឡេងពួកគេស៊ីចង្វាក់គ្នាខ្លាំងបង្កើតបានជាបទចម្រៀងដ៏ពិរោះរន្ធត់ បើទោះបីជាពួកគេច្រៀងទោលមិនសូវពិរោះក៏ដោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
