បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការស្វែងយល់ពីមរតកសាស្ត្រ និងហ្សែនដែលគ្រប់គ្រងលក្ខណៈទំហំ និងចំនួនកូនស្លឹករបស់សណ្តែកបាយ (Vigna radiata) ដើម្បីជាមូលដ្ឋានគ្រឹះក្នុងការបង្កាត់ពូជបង្កើនទិន្នផលតាមរយៈការកែប្រែទម្រង់គម្របស្លឹកជួយស្រូបពន្លឺ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការបង្កាត់កាត់គ្នារវាងពូជមូយតង់សណ្តែកបាយពីរប្រភេទ និងប្រើប្រាស់សញ្ញាសម្គាល់ម៉ូលេគុលដើម្បីវិភាគការបំបែកសេនេទិចនៅក្នុងជំនាន់បន្តបន្ទាប់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Genetic Segregation Analysis (Chi-square test) ការវិភាគការបំបែកសេនេទិច (តេស្ត Chi-square) |
ងាយស្រួលក្នុងការគណនា និងកំណត់អត្រាបំបែកនៃសែន (៩:៣:៣:១) ដោយផ្អែកលើការសង្កេតទម្រង់រូបរាងខាងក្រៅ (Phenotype)។ | មិនអាចបញ្ជាក់ពីទីតាំងពិតប្រាកដនៃសែននៅលើក្រូម៉ូសូម និងមិនអាចរកឃើញភាពខុសគ្នានៅកម្រិតម៉ូលេគុល DNA ឡើយ។ | បានបញ្ជាក់ថាសែនគ្រប់គ្រងទំហំ និងចំនួនស្លឹករបស់សណ្តែកបាយគឺជាទីតាំងសែនឯករាជ្យពីគ្នា (Independent loci)។ |
| AFLP Marker Analysis ការវិភាគសញ្ញាសម្គាល់ម៉ូលេគុល AFLP |
មានភាពជាក់លាក់ខ្ពស់ក្នុងការស្វែងរកភាពខុសគ្នានៃ DNA និងអាចបង្កើតសញ្ញាសម្គាល់ជាច្រើនក្នុងពេលតែមួយដោយមិនចាំបាច់មានព័ត៌មានលម្អិតពី DNA ជាមុន។ | ត្រូវការឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ទំនើប ចំណាយច្រើន ប្រើប្រាស់ពេលយូរ និងមានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការអនុវត្ត (ដូចជាការប្រើប្រាស់ជែល Polyacrylamide)។ | រកឃើញសញ្ញាសម្គាល់ AFLP ចំនួន ១៥ ដែលទាក់ទងនឹងទំហំ និងចំនួនស្លឹក ក្នុងនោះសញ្ញាសម្គាល់ចំនួន ៣ មានទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ទៅនឹងចំនួនស្លឹក។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការរៀបចំមន្ទីរពិសោធន៍ជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុលកម្រិតខ្ពស់ និងទីតាំងស្រែពិសោធន៍សម្រាប់ការដាំដុះ និងតាមដានរុក្ខជាតិជំនាន់ F1 ដល់ F5។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជសណ្តែកបាយមូយតង់ជាក់លាក់ពីកោះតៃវ៉ាន់ និងថៃ។ ដោយសារប្រទេសថៃមានអាកាសធាតុ និងលក្ខខណ្ឌកសិកម្មស្រដៀងនឹងប្រទេសកម្ពុជា លទ្ធផលនេះអាចយកមកអនុវត្តជាមូលដ្ឋានបាន ប៉ុន្តែវាចាំបាច់ត្រូវមានការធ្វើតេស្តដាំដុះសាកល្បងនៅលើប្រភេទដីកម្ពុជាផ្ទាល់ (ឧទាហរណ៍នៅខេត្តបាត់ដំបង ឬកំពង់ចាម) ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ប្រសិទ្ធភាពនៃការបំប្លែងពន្លឺទៅជាទិន្នផល។
ការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍពូជសណ្តែកបាយថ្មីៗនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីបង្កើនទិន្នផលតាមរយៈការកែលម្អទម្រង់គម្របស្លឹកឱ្យស្រូបពន្លឺបានកាន់តែប្រសើរ។
ការប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសសញ្ញាសម្គាល់ម៉ូលេគុលបញ្ចូលគ្នាជាមួយការបង្កាត់ពូជប្រពៃណី នឹងជួយពន្លឿនការស្វែងរកពូជដំណាំដែលធន់ និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់សម្រាប់ជម្រុញសន្តិសុខស្បៀងនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| AFLP marker (សញ្ញាសម្គាល់ម៉ូលេគុល AFLP) | ជាបច្ចេកទេសមួយក្នុងជីវវិទ្យាម៉ូលេគុលដែលប្រើប្រាស់សម្រាប់រកមើលភាពខុសគ្នានៃទម្រង់ DNA រវាងសព៌ាង្គកាយ ឬពូជផ្សេងៗគ្នា ដោយការកាត់ និងពង្រីកចំណែក DNA បន្ទាប់មកប្រៀបធៀបប្រវែងរបស់វាដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណសេនេទិចជាក់លាក់ណាមួយ។ | ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនស្កេនក្រសែភ្នែក ឬស្នាមម្រាមដៃដើម្បីសម្គាល់អត្តសញ្ញាណមនុស្សម្នាក់ៗ ដោយស្វែងរកចំណុចខុសប្លែកគ្នានៅលើ DNA។ |
| Pleiotropic effect (ឥទ្ធិពលច្រើនយ៉ាងនៃសែន) | ជាបាតុភូតសេនេទិចដែលសែន (Gene) តែមួយមានសមត្ថភាពអាចត្រួតពិនិត្យ ឬជះឥទ្ធិពលទៅលើលក្ខណៈរូបរាងខាងក្រៅ (Phenotype) ពីរ ឬច្រើនដែលមើលទៅហាក់ដូចជាមិនមានទំនាក់ទំនងនឹងគ្នា ដូចជាក្នុងករណីនេះ សែនតែមួយអាចគ្រប់គ្រងទាំងចំនួន និងទំហំរបស់ស្លឹក។ | ដូចជាកុងតាក់ភ្លើងតែមួយដែលអាចបញ្ជាឱ្យអំពូលភ្លើងភ្លឺផង និងកង្ហារវិលផងក្នុងពេលតែមួយ។ |
| Independent loci (ទីតាំងសែនឯករាជ្យ) | ជាទីតាំងរបស់សែនដែលស្ថិតនៅលើក្រូម៉ូសូមផ្សេងគ្នា ឬនៅឆ្ងាយពីគ្នានៅលើក្រូម៉ូសូមតែមួយ ដែលធ្វើឱ្យការផ្ទេរលក្ខណៈទាំងនោះទៅជំនាន់ក្រោយប្រព្រឹត្តទៅដោយឯករាជ្យពីគ្នា មិនជាប់ពាក់ព័ន្ធ ឬអូសទាញគ្នាឡើយ។ | ដូចជាការបោះកាក់ពីរគ្រាប់ក្នុងពេលតែមួយ លទ្ធផលនៃកាក់ទីមួយ (ចេញក្បាល ឬកន្ទុយ) មិនប៉ះពាល់ដល់លទ្ធផលនៃកាក់ទីពីរឡើយ។ |
| Mutagenesis (ដំណើរការបង្កើតមូយតង់) | ជាដំណើរការនៃការបង្កើត ឬបង្កើនអត្រានៃការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ហ្សែន (Mutation) នៅក្នុងកោសិការុក្ខជាតិ ដោយប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងាររូបវិទ្យា (ដូចជាការបាញ់កាំរស្មីហ្គាម៉ា) ដើម្បីបង្កើតពូជរុក្ខជាតិដែលមានលក្ខណៈថ្មីៗ ដែលមិនធ្លាប់មានពីមុន។ | ដូចជាការយកដីឥដ្ឋដែលសូនរួចទៅកែច្នៃបន្ថែមដោយប្រើឧបករណ៍ ឬកម្ដៅដើម្បីបង្កើតជារូបរាងថ្មីប្លែកពីដើម។ |
| Isogenic lines (ខ្សែស្រឡាយរុក្ខជាតិមានសេនេទិចដូចគ្នា) | ជាក្រុមរុក្ខជាតិដែលត្រូវបានបង្កាត់យ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ជាច្រើនជំនាន់រហូតទទួលបានទម្រង់ហ្សែនស្ទើរតែដូចគ្នាទាំងស្រុង (ឯកសណ្ឋានសេនេទិចលើសពី ៩៣%) លើកលែងតែទីតាំងសែនមួយចំនួនតូចដែលគេកំពុងសិក្សា (ដូចជាសែនគ្រប់គ្រងចំនួនស្លឹក) ប៉ុណ្ណោះដែលខុសគ្នា។ | ដូចជាកូនភ្លោះពិតពីរនាក់ដែលមានមុខមាត់ និងហ្សែនដូចគ្នាបេះបិទ ប៉ុន្តែមានពណ៌សក់ខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ |
| Polymerase chain reaction (ប្រតិកម្មច្រវាក់ប៉ូលីមេរ៉ាស / បច្ចេកទេស PCR) | ជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ថតចម្លង ឬពង្រីកចំណែកតូចមួយនៃ DNA ឱ្យទៅជាចំនួនរាប់លាន ឬរាប់ពាន់លានច្បាប់ចម្លងក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លី ដើម្បីមានបរិមាណ DNA គ្រប់គ្រាន់ក្នុងការសិក្សាវិភាគបន្ត។ | ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនថតចម្លង (Photocopy) ដ៏មានឥទ្ធិពលមួយដែលអាចព្រីនក្រដាសមួយសន្លឹកទៅជារាប់លានសន្លឹកក្នុងពេលមួយប៉ព្រិចភ្នែក។ |
| Dihybrid ratio (អត្រាបំបែកលក្ខណៈពីរ) | ជាអត្រាភាគរយ ឬសមាមាត្រនៃការលេចឡើងនូវទម្រង់រូបរាង (Phenotype) នៅក្នុងជំនាន់កូនចៅទីពីរ (F2) នៅពេលដែលគេបង្កាត់ពូជដោយផ្តោតលើលក្ខណៈសេនេទិចចំនួនពីរផ្សេងគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ ទំហំស្លឹក និងចំនួនស្លឹក) ដោយតាមទ្រឹស្តីវាមានអត្រា ៩:៣:៣:១។ | ដូចជាការក្រឡុកគ្រាប់ឡុកឡាក់ពីរគ្រាប់ក្នុងពេលតែមួយ ហើយកត់ត្រានូវប្រូបាប៊ីលីតេនៃលទ្ធផលលេខនីមួយៗដែលនឹងចេញមកជាគូៗតាមអត្រាជាក់លាក់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
