បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការស្វែងរកជម្រើសថ្មីដើម្បីទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ផ្សិត Aspergillus flavus ដែលតែងតែបង្កជាជាតិពុល (Aflatoxins) លើគ្រាប់ធញ្ញជាតិ និងកសិផលដែលបានស្តុកទុក ស្របពេលដែលផ្សិតទាំងនេះកំពុងបង្កើតភាពស៊ាំនឹងថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានអនុវត្តបច្ចេកទេសបំពុលចំណី (Poisoned Food Techniques) នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដើម្បីប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពរារាំងរវាងសារធាតុចម្រាញ់ពីលីកែន និងថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Hypogymnia physodes Extract សារធាតុចម្រាញ់ពីលីកែន Hypogymnia physodes |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការរារាំងការលូតលាស់ទម្ងន់ស្ងួតរបស់មីសេល្យូមផ្សិត (៧៥%) និងជារបស់ធម្មជាតិងាយរលាយបាត់បង់មិនប៉ះពាល់បរិស្ថាន។ | មានប្រសិទ្ធភាពទាបក្នុងការរារាំងការផលិតស្ប៉ា (Sporulation) របស់ផ្សិត បើធៀបនឹងវិធីសាស្ត្រផ្សេងទៀត។ | រារាំងការលូតលាស់មីសេល្យូមបាន ៧៥% ប៉ុន្តែរារាំងការផលិតស្ប៉ាបានត្រឹម ៣០-៣៤% ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Ramalina farinacea Extract សារធាតុចម្រាញ់ពីលីកែន Ramalina farinacea |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ទាំងការរារាំងមីសេល្យូម និងការផលិតស្ប៉ា ព្រមទាំងមានប្រសិទ្ធភាពខ្លាំងជាងគេក្នុងការទប់ស្កាត់ការដុះពន្លករបស់ស្ប៉ាផ្សិត។ | ទាមទារពេលវេលា និងធនធានក្នុងការប្រមូលលីកែន និងដំណើរការចម្រាញ់យកសារធាតុសកម្មក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | រារាំងការលូតលាស់មីសេល្យូមបាន ៧០% និងរារាំងការផលិតស្ប៉ាបាន ៦០-៧៥%។ |
| Bentex-T Fungicide ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមី Bentex-T |
ជាផលិតផលពាណិជ្ជកម្មស្រាប់ ងាយស្រួលរកទិញ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការរារាំងការផលិតស្ប៉ា។ | មានប្រសិទ្ធភាពទាបជាងលីកែនក្នុងការរារាំងការលូតលាស់មីសេល្យូម ហើយការប្រើប្រាស់អាចបណ្តាលឱ្យផ្សិតស៊ាំនឹងថ្នាំ និងបន្សល់សារធាតុពុលក្នុងបរិស្ថាន។ | រារាំងការផលិតស្ប៉ាបាន ៦០-៧៥% ប៉ុន្តែរារាំងការលូតលាស់មីសេល្យូមបានត្រឹម ៦០-៦៥% ប៉ុណ្ណោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍មីក្រូជីវសាស្ត្រស្តង់ដារ សារធាតុគីមីសម្រាប់ចម្រាញ់ និងឧបករណ៍សម្រាប់វាស់វែងកំណើនផ្សិត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍នៃសាកលវិទ្យាល័យ Usmanu Danfodiyo ក្នុងប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដោយប្រើប្រាស់ប្រភេទផ្សិត និងលីកែនដែលមាននៅតំបន់នោះ (In vitro)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា អាកាសធាតុនិងសំណើមខ្ពស់អាចធ្វើឱ្យប្រភេទផ្សិត Aspergillus flavus ក្នុងស្រុកមានភាពធន់ខុសគ្នា ហើយប្រភេទលីកែនដែលប្រើក្នុងសាកល្បងនេះអាចមិនមានដុះនៅកម្ពុជាទេ។ ហេតុនេះ ទាមទារឱ្យមានការសិក្សាដោយប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិ ឬលីកែនក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រក្នុងការស្វែងរកសារធាតុទប់ស្កាត់ផ្សិតពីធម្មជាតិ ដើម្បីជំនួសថ្នាំគីមី គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការអភិវឌ្ឍសារធាតុទប់ស្កាត់ផ្សិតពីជីវសាស្រ្ត គឺជាគន្លឹះឆ្ពោះទៅរកកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព និងធានាសុវត្ថិភាពចំណីអាហារនៅកម្ពុជា ដោយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើសារធាតុគីមីពុល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Aspergillus flavus (ផ្សិត Aspergillus flavus) | វាជាប្រភេទផ្សិតម្យ៉ាងដែលច្រើនដុះលើគ្រាប់ធញ្ញជាតិដែលរក្សាទុកមិនបានល្អ (មានសំណើមខ្ពស់ ដូចជាពោត ឬសណ្តែកដី) ហើយវាអាចបញ្ចេញជាតិពុលដែលអាចបង្កជំងឺមហារីកដល់មនុស្សនិងសត្វ។ | ដូចជាមេដំបែអាក្រក់ម្យ៉ាងដែលដុះលើនំប៉័ងផ្អូម ហើយបញ្ចេញជាតិពុលដែលធ្វើឱ្យយើងឈឺបើបរិភោគវា។ |
| Mycelial growth (ការលូតលាស់នៃមីសេល្យូម ឬសរសៃផ្សិត) | ជាដំណើរការដែលកោសិកាផ្សិតលូតលាស់និងបែកខ្នែងជាបណ្តាញសរសៃតូចៗ (Mycelium) ដើម្បីស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីមជ្ឈដ្ឋានជុំវិញ។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ គេវាស់ទម្ងន់ស្ងួតរបស់វាដើម្បីវាយតម្លៃពីទំហំនៃការលូតលាស់។ | ដូចជាឫសរុក្ខជាតិដែលចាក់ស្រេះចូលទៅក្នុងដីដើម្បីស្រូបទឹកនិងជីអញ្ចឹងដែរ។ |
| Sporulation (ការផលិតស្ប៉ាផ្សិត) | ជាដំណាក់កាលបន្តពូជរបស់ផ្សិត ដែលវាបង្កើតជាកោសិកាពូជល្អិតៗ (Spores) រាប់លានដើម្បីហោះតាមខ្យល់ ឬតោងតាមសត្វល្អិត ទៅបន្តពូជនៅទីតាំងថ្មី។ | ដូចជារុក្ខជាតិដែលបញ្ចេញលំអងផ្កា ឬគ្រាប់ពូជតូចៗឱ្យហើរតាមខ្យល់ដើម្បីទៅដុះនៅកន្លែងផ្សេង។ |
| Poisoned food techniques (បច្ចេកទេសបំពុលចំណីបណ្តុះមេរោគ) | ជាវិធីសាស្ត្រក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដោយគេលាយសារធាតុថ្នាំ (ដូចជាទឹកចម្រាញ់ពីលីកែន) ទៅក្នុងចាហួយ ឬទឹកស៊ុបសម្រាប់បណ្តុះផ្សិត ដើម្បីសង្កេតមើលថាតើសារធាតុនោះអាចរារាំងផ្សិតមិនឱ្យដុះបានកម្រិតណា។ | ដូចជាការលាយថ្នាំពុលកណ្តុរទៅក្នុងចំណី រួចដាក់ឱ្យវាស៊ី ដើម្បីមើលថាតើចំណីនោះមានប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់កណ្តុរបានឬអត់។ |
| Soxhlet apparatus (ឧបករណ៍ចម្រាញ់ Soxhlet) | ជាឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើកម្តៅ និងសារធាតុរំលាយ (ដូចជាអេតាណុល) ឱ្យហួត និងកកស្រក់ចុះឡើងៗជាប្រចាំ ដើម្បីទាញយកសារធាតុសកម្មពីរុក្ខជាតិ ឬលីកែនឱ្យបានអស់លទ្ធភាពដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនឆុងកាហ្វេដែលបាញ់ទឹកក្តៅកាត់ម្សៅកាហ្វេចុះឡើងៗជាច្រើនដង ដើម្បីទាញយកក្លិននិងរសជាតិកាហ្វេឱ្យបានខាប់ល្អ។ |
| Aflatoxins (អាហ្វ្លាតុកស៊ីន ឬជាតិពុលផ្សិត) | ជាប្រភេទសារធាតុពុលសកម្ម និងអាចបង្កជំងឺមហារីក (ជាពិសេសមហារីកថ្លើម) ដែលផលិតឡើងដោយផ្សិតប្រភេទ Aspergillus ពេលវាដុះលើចំណីអាហារ ឬគ្រាប់ធញ្ញជាតិ។ | ដូចជាពិសពស់ដែលមាននៅក្នុងខ្លួនពស់អញ្ចឹងដែរ គ្រាន់តែនេះជាជាតិពុលដែលបញ្ចេញដោយផ្សិតចូលទៅជ្រៀតជ្រែកក្នុងចំណីអាហាររបស់យើង។ |
| Secondary metabolic products (ផលិតផលមេតាប៉ូលីសបន្ទាប់បន្សំ) | ជាសមាសធាតុគីមីដែលបង្កើតឡើងដោយសារពាង្គកាយ (ដូចជាលីកែន ឬរុក្ខជាតិ) ដែលមិនមែនសម្រាប់បម្រើដល់ការលូតលាស់ជាមូលដ្ឋានផ្ទាល់ទេ ប៉ុន្តែមាននាទីសម្រាប់ការពារខ្លួនពីសត្រូវ (ដូចជាផ្សិត ឬបាក់តេរី)។ | ដូចជាបន្លា ឬជ័រពុលរបស់ដើមឈើ ដែលមិនមែនសម្រាប់ចិញ្ចឹមដើមឱ្យធំទេ តែមានតួនាទីសម្រាប់ការពារកុំឱ្យសត្វមកស៊ីមែកស្លឹកវា។ |
| Germination (ការដុះពន្លកស្ប៉ា) | ជាដំណើរការដែលស្ប៉ារបស់ផ្សិតចាប់ផ្តើមសកម្មឡើងវិញ និងបញ្ចេញជាពន្លកសរសៃតូចៗនៅពេលដែលវាទទួលបានលក្ខខណ្ឌអំណោយផល (ដូចជាសំណើម និងសីតុណ្ហភាពសមស្រប)។ | ដូចជាគ្រាប់សណ្តែកខៀវដែលចាប់ផ្តើមដុះពន្លកចេញជាសណ្តែកបណ្តុះ ពេលយើងយកវាទៅត្រាំទឹកអញ្ចឹងដែរ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
