បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការតាមដានការវិវត្តនៃចំនួនប្រជាសាស្ត្រសត្វល្អិតចង្រៃសំខាន់ៗ និងសត្វរំពា (Predators) នៅក្នុងស្រែស្រូវឡើងទឹក (Floating rice fields) ក្នុងខេត្តចំនួន ៤ នៃប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការប្រមូលទិន្នន័យសត្វល្អិតដោយផ្ទាល់ពីវាលស្រែ ដោយប្រើប្រាស់ឧបករណ៍វិភាគ និងបច្ចេកទេសប្រមូលសំណាកជាក់លាក់ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩៤ ដល់ ១៩៩៦។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Sweeping Net Sampling វិធីសាស្ត្រប្រមូលសំណាកដោយប្រើសំណាញ់អូស |
ងាយស្រួលអនុវត្តនៅទីវាលស្រែធំៗ និងអាចចាប់បានសត្វល្អិតចម្រុះប្រភេទ (ទាំងសត្វល្អិតចង្រៃ និងសត្វរំពា) ក្នុងពេលតែមួយ។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើន និងចំណាយពេលយូរក្នុងការរើស និងបែងចែកប្រភេទសត្វល្អិតដោយដៃនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | អាចកត់ត្រាទិន្នន័យយ៉ាងលម្អិតពីការប្រែប្រួលចំនួនប្រជាសាស្ត្រសត្វល្អិត និងសត្វរំពានៅតាមរដូវកាលនីមួយៗរយៈពេល ៣ ឆ្នាំជាប់គ្នា។ |
| Natural Biological Control Observation ការសង្កេតលើការគ្រប់គ្រងដោយជីវសាស្ត្រតាមធម្មជាតិ |
ជួយវាយតម្លៃពីតុល្យភាពអេកូឡូស៊ីពិតប្រាកដនៅក្នុងស្រែស្រូវឡើងទឹក ដោយមិនពឹងផ្អែកលើការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី។ | ពិបាកក្នុងការគ្រប់គ្រងអថេរខាងក្រៅ (ដូចជាអាកាសធាតុ ទឹកជំនន់) ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ចំនួនប្រជាសាស្ត្រសត្វល្អិត។ | រកឃើញថាសត្វរំពា (ពីងពាងថ្គាមវែង, ម្ជុលទឹក, អណ្តើកមាស) មានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការគ្រប់គ្រងសត្វមមាច និងដង្កូវស៊ីរូងដើមមិនឱ្យរាតត្បាតធ្ងន់ធ្ងរ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារមិនបានបញ្ជាក់ពីទំហំថវិកាផ្ទាល់ ប៉ុន្តែការសិក្សានេះទាមទារធនធានកម្លាំងពលកម្ម និងពេលវេលាជាច្រើនសម្រាប់ការប្រមូល និងវិភាគសំណាកនៅមន្ទីរពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តចំនួន ៤ នៃភាគកណ្តាល និងភាគខាងកើតប្រទេសថៃ ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៤-១៩៩៦ ដោយផ្តោតលើតែប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីស្រែស្រូវឡើងទឹក (Floating rice fields) ប៉ុណ្ណោះ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដោយសារយើងមានប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីស្រូវឡើងទឹកស្រដៀងគ្នានៅតំបន់ជុំវិញបឹងទន្លេសាប ប៉ុន្តែដោយសារទិន្នន័យនេះមានអាយុកាលចាស់ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីនាពេលបច្ចុប្បន្នអាចធ្វើឱ្យតុល្យភាពអេកូឡូស៊ីនេះមានការផ្លាស់ប្តូរ។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការអភិរក្សស្រូវឡើងទឹក និងការអនុវត្តកសិកម្មចីរភាព។
ការយល់ដឹងពីតុល្យភាពធម្មជាតិរវាងសត្វល្អិតចង្រៃ និងសត្វរំពា អាចជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយការចំណាយលើថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត និងការពារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីកសិកម្មបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Floating rice (ស្រូវឡើងទឹក ឬ ស្រូវពង្រោះទឹកជ្រៅ) | ប្រភេទពូជស្រូវដែលអាចលូតលាស់ដើមបានវែងយ៉ាងឆាប់រហ័សស្របតាមការកើនឡើងនៃកម្ពស់ទឹកជំនន់ ដើម្បីឱ្យស្លឹករបស់វាអាចអណ្តែតលើផ្ទៃទឹកបាន និងបន្តការរស់រានមានជីវិតក្នុងរដូវវស្សាដែលទឹកជន់លិច។ | ដូចជាមនុស្សពាក់អាវពោងអណ្តែតទឹក ដែលអាចលាតសន្ធឹងខ្លួនតាមជម្រៅទឹកជានិច្ច ដើម្បីកុំឱ្យលិចកប់ដង្ហើម។ |
| Predator (សត្វរំពា ឬ សត្វស៊ីសត្វល្អិតចង្រៃ) | នៅក្នុងបរិបទអេកូឡូស៊ីកសិកម្ម គឺសំដៅលើសត្វល្អិត ឬសត្វផ្សេងៗ (ដូចជាពីងពាង អណ្តើកមាស ម្ជុលទឹក) ដែលចាប់សត្វល្អិតចង្រៃស៊ីជាអាហារ ដែលជួយគ្រប់គ្រងចំនួនសត្វចង្រៃដោយធម្មជាតិ មិនឱ្យកើនឡើងរហូតដល់កម្រិតបំផ្លាញដំណាំ។ | ដូចជាប៉ូលីស (សត្វរំពា) ដែលដើរល្បាតចាប់ចោរ (សត្វល្អិតចង្រៃ) ដើម្បីការពារសន្តិសុខក្នុងភូមិ (ស្រែស្រូវ)។ |
| Sweeping net (សំណាញ់អូសចាប់សត្វល្អិត) | ជាឧបករណ៍ស្រាវជ្រាវសម្រាប់ប្រមូលសំណាកសត្វល្អិតនៅទីវាល ដោយការអូស ឬក្រវីសំណាញ់កាត់តាមស្លឹកដំណាំ ដើម្បីចាប់សត្វល្អិតដែលទុំលើស្លឹក ឬហោះហើរនៅក្បែរនោះ យកមករក្សាទុកក្នុងថង់ សម្រាប់វិភាគនិងរាប់ចំនួននៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | ដូចជាការប្រើកន្ត្រងដួសត្រីនៅក្នុងអាង គឺយើងអូសកាត់ដើម្បីចាប់យកអ្វីដែលនៅក្នុងនោះមកពិនិត្យមើល។ |
| White-backed planthopper / Sogatella furcifera (មមាចខ្នងស) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃដ៏គ្រោះថ្នាក់ម្យ៉ាង ដែលជញ្ជក់ទាញយករុក្ខរស (ទឹកដម) ពីដើមស្រូវ ធ្វើឱ្យស្រូវខ្សោយ ក្រិន ឬងាប់ (បាតុភូតស្រូវឆេះ) ព្រមទាំងអាចជាភ្នាក់ងារចម្លងវីរុសផ្សេងៗ វាសំបូរខ្លាំងនៅដំណាក់កាលស្រូវលូតលាស់ដំបូង។ | ដូចជាមូសដែលបឺតឈាមមនុស្សអញ្ចឹង វាតោងបឺតទឹកពីដើមស្រូវរហូតដល់ដើមស្រូវនោះស្ងួតក្រៀម។ |
| Long-jawed spider / Tetragnatha maxillosa (ពីងពាងថ្គាមវែង) | ជាប្រភេទពីងពាងមានជើងវែងៗ ដែលដើរតួជាសត្វរំពាដ៏សំខាន់នៅក្នុងស្រែស្រូវ ដោយវាជួយចាប់ស៊ីសត្វល្អិតចង្រៃដូចជាមមាច និងដង្កូវ ជាអាហារ ដែលជួយរក្សាតុល្យភាពអេកូឡូស៊ីដោយមិនចាំបាច់ប្រើថ្នាំគីមី។ | ដូចជាកងយាមការពារ ដែលលាក់ខ្លួនចាំចាប់សត្រូវណាដែលលួចចូលមកបំផ្លាញផ្ទះរបស់យើង។ |
| Stem borer / Scirpophaga incertulas (ដង្កូវស៊ីរូងដើមស្រូវ) | ជាដង្កូវរបស់មេអំបៅ ដែលនៅពេលញាស់ចេញមក វាស៊ីរូងចូលទៅក្នុងបំពង់ដើមស្រូវ បំផ្លាញសរសៃបង្ហូរអាហាររុក្ខជាតិ ធ្វើឱ្យកួរស្រូវស្កក (ស្លាប់កួរចេញពណ៌ស) ឬងាប់ដើមទាំងមូល។ | ដូចជាសត្វកណ្តៀរដែលស៊ីរូងសសរផ្ទះពីខាងក្នុង ធ្វើឱ្យសសរពុកផុយ និងបាក់ស្រុត ទោះបីមើលពីក្រៅហាក់ដូចជាធម្មតាក៏ដោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
