បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះធ្វើការស្រាវជ្រាវដើម្បីកំណត់ថាតើសត្វកកេរ (ដូចជាកណ្តុរ) អាចឆ្លង និងដើរតួជាភ្នាក់ងារចម្លងវីរុសជំងឺប៉េស្តជ្រូកអាហ្វ្រិក (ASFV) នៅក្នុងកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមជ្រូកដែរឬទេ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានបែងចែកជាពីរផ្នែកគឺ ការប្រមូលសំណាកសត្វកកេរចំនួន ២៧ក្បាលពីកសិដ្ឋានផ្ទុះជំងឺ និងការពិសោធន៍ផ្ទាល់ដោយចាក់វីរុស ASFV ទៅក្នុងសត្វកណ្តុរចំនួន ៤៥ក្បាល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Natural Exposure (Field Trapping) ការប្រឈមនឹងវីរុសតាមបែបធម្មជាតិ (ការចាប់សត្វកណ្តុរនៅកសិដ្ឋាន) |
ឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៅក្នុងកសិដ្ឋានដែលកំពុងមានការផ្ទុះជំងឺ និងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានពិតប្រាកដ។ | មិនអាចគ្រប់គ្រងកម្រិតនៃការប៉ះពាល់វីរុស ហើយសត្វដែលចាប់បានអាចគ្រាន់តែជាសត្វដែលមានសុខភាពល្អ (សត្វឈឺអាចស្លាប់បាត់ទៅហើយ)។ | សំណាកទាំង ៨១ ពីសត្វកកេរធម្មជាតិ បង្ហាញលទ្ធផលអវិជ្ជមាន PCR ទាំងអស់។ |
| Intraperitoneal Inoculation ការចាក់បញ្ចូលវីរុសតាមស្រោមពោះសត្វពិសោធន៍ |
ធានាបានថាវីរុសចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធរាងកាយដោយផ្ទាល់ក្នុងកម្រិតដូសច្បាស់លាស់ (10^5 HAD50)។ | ជាវិធីសាស្ត្រចម្លងរោគដែលមិនមែនជាធម្មជាតិ ដែលសត្វកម្រជួបប្រទះនៅកសិដ្ឋានជាក់ស្តែង។ | គ្មានការវិវឌ្ឍរោគសញ្ញាគ្លីនិក ហើយសំណាកសរីរាង្គ (៣០ សំណាក) បង្ហាញលទ្ធផលអវិជ្ជមាន PCR និង ELISA។ |
| Oral Inoculation ការបញ្ចូលវីរុសតាមមាត់សត្វពិសោធន៍ |
ធ្វើត្រាប់តាមការចម្លងរោគតាមបែបធម្មជាតិ ដូចជាពេលសត្វកណ្តុរស៊ីចំណី ឬសាកសពជ្រូកដែលមានផ្ទុកវីរុស។ | វីរុសអាចត្រូវបានបំផ្លាញដោយអាស៊ីតក្នុងក្រពះ ឬទាមទារកម្រិតដូសខ្ពស់ជាងនេះដើម្បីឆ្លង។ | គ្មានការវិវឌ្ឍរោគសញ្ញាគ្លីនិក ហើយសំណាកសរីរាង្គ (៣០ សំណាក) បង្ហាញលទ្ធផលអវិជ្ជមាន PCR និង ELISA។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវបន្ទប់ពិសោធន៍កម្រិតជីវសុវត្ថិភាពខ្ពស់ (Negative pressure lab) សត្វពិសោធន៍ស្តង់ដារ និងឧបករណ៍ធ្វើតេស្តម៉ូលេគុលទំនើប។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍នៃប្រទេសវៀតណាម (VNUA) ដោយប្រើប្រាស់សត្វកណ្តុរពូជ Rattus norvegicus domestica និងប្រមូលទិន្នន័យពីកសិដ្ឋានចំនួន៣ ក្នុងខេត្ត Hung Yen, Ninh Binh, និង Phu Tho។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារយើងមានភូមិសាស្ត្រ អាកាសធាតុ និងទម្រង់នៃការចិញ្ចឹមជ្រូកខ្នាតតូច-មធ្យម ស្រដៀងគ្នាទៅនឹងប្រទេសវៀតណាម ដែលធ្វើឲ្យលទ្ធផលនេះអាចយកមកឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពនៅកម្ពុជាបាន។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រជីវសុវត្ថិភាព (Biosecurity) ដោយផ្តោតលើចំណុចសំខាន់ៗបានត្រឹមត្រូវ។
ទោះបីជាសត្វកណ្តុរមិនមែនជាអ្នកផ្ទុកវីរុសជំងឺប៉េស្តជ្រូកអាហ្វ្រិកដើម្បីចម្លងបន្ត (Biological vectors) ក៏ដោយ ការគ្រប់គ្រងសត្វកកេរនៅតែមានសារៈសំខាន់ដើម្បីការពារជំងឺផ្សេងៗទៀត ប៉ុន្តែមិនមែនជាយន្តការចម្បងក្នុងការដោះស្រាយវិបត្តិជំងឺ ASFV ឡើយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| African Swine Fever Virus (វីរុសជំងឺប៉េស្តជ្រូកអាហ្វ្រិក) | ជាវីរុសដ៏កាចសាហាវដែលបង្កឱ្យមានជំងឺគ្រុនឈាមលើសត្វជ្រូកស្រុក និងជ្រូកព្រៃ ដែលមានអត្រាស្លាប់ខ្ពស់ខ្លាំង ហើយបច្ចុប្បន្នមិនទាន់មានវ៉ាក់សាំងការពារដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ទូលំទូលាយនៅឡើយទេ។ ការរីករាលដាលនៃវីរុសនេះបង្កការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សេដ្ឋកិច្ច។ | វាប្រៀបដូចជាជំងឺកូវីដ-១៩ ដែរ តែវាវាយប្រហារតែលើសត្វជ្រូកប៉ុណ្ណោះ ហើយធ្វើឱ្យជ្រូកស្លាប់ស្ទើរតែ ១០០% ពេលឆ្លងម្តងៗ។ |
| Biological vectors (ភ្នាក់ងារចម្លងរោគជីវសាស្ត្រ) | ជាសត្វ ឬភាវៈរស់ (ដូចជាសត្វដង្កែ ឬមូស) ដែលផ្ទុកភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ ហើយមេរោគនោះត្រូវតែឆ្លងកាត់ការលូតលាស់ កើនចំនួន ឬផ្លាស់ប្តូរទម្រង់នៅក្នុងខ្លួនភ្នាក់ងារនោះសិន មុននឹងអាចចម្លងទៅសត្វ ឬមនុស្សផ្សេងទៀតបាន។ | ប្រៀបដូចជាសត្វមូសខ្លាដែលបឺតឈាមអ្នកជំងឺគ្រុនឈាម ហើយមេរោគនោះលូតលាស់ក្នុងខ្លួនមូស មុននឹងវាហើរទៅខាំចម្លងរោគដល់មនុស្សម្នាក់ទៀត។ |
| Mechanical vectors (ភ្នាក់ងារចម្លងរោគមេកានិច) | ជាសត្វ (ដូចជារុយ ឬកណ្តុរ) ដែលគ្រាន់តែនាំយកភ្នាក់ងារបង្កជំងឺជាប់នឹងផ្នែកខាងក្រៅនៃរាងកាយរបស់វា (ដូចជាជើង ឬរោម) រួចចម្លងទៅកាន់ទីតាំងថ្មី ដោយមេរោគនោះមិនមានការលូតលាស់ ឬកើនចំនួនក្នុងខ្លួនសត្វនោះទេ។ | ប្រៀបដូចជាសត្វរុយដែលទុំលើគំនរសំរាម រួចហើរមកទុំលើម្ហូបអាហាររបស់អ្នក ដោយគ្រាន់តែនាំយកមេរោគជាប់នឹងជើងរបស់វាមកជាមួយ។ |
| Real-time PCR (ការធ្វើតេស្តសង្វាក់ប្រតិកម្ម Polymerase ពេលវេលាជាក់ស្តែង) | ជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ដ៏ទំនើបមួយដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីចម្លង និងពង្រីកបំណែកសែន (DNA ឬ RNA) របស់មេរោគ ដើម្បីឱ្យគេអាចតាមដាន និងវាស់ស្ទង់បរិមាណមេរោគបានភ្លាមៗក្នុងពេលកំពុងធ្វើតេស្ត។ | ប្រៀបដូចជាម៉ាស៊ីនថតចម្លងឯកសារដ៏ឆ្លាតវៃ ដែលអាចស្វែងរកពាក្យមួយម៉ាត់ក្នុងសៀវភៅដ៏ក្រាស់ ហើយបង្កើតច្បាប់ចម្លងរាប់លានសន្លឹក ដើម្បីឱ្យយើងងាយស្រួលមើលឃើញពាក្យនោះ។ |
| Indirect ELISA (ការធ្វើតេស្ត Indirect ELISA) | ជាវិធីសាស្ត្រធ្វើតេស្តសេរ៉ូមវិទ្យា (ឈាម) ដែលប្រើដើម្បីស្វែងរក និងវាស់បរិមាណអង់ទីគ័រ (Antibody) ជាក់លាក់ណាមួយនៅក្នុងរាងកាយសត្វ ដើម្បីដឹងថាតើសត្វនោះធ្លាប់ឆ្លងមេរោគ ឬរាងកាយបានបង្កើតប្រព័ន្ធការពារប្រឆាំងនឹងមេរោគនោះដែរឬទេ។ | ប្រៀបដូចជាការប្រើប្រាស់ "សោ" (មេរោគ) ដើម្បីរកមើលថាតើក្នុងឈាមមាន "កូនសោ" (អង់ទីគ័រ) ដែលរាងកាយបានបង្កើតឡើងដើម្បីប្រឆាំងនឹងមេរោគនោះដែរឬទេ។ |
| Intraperitoneally inoculated (ការចាក់បញ្ចូលវីរុសតាមស្រោមពោះ) | ជាវិធីសាស្ត្រក្នុងការពិសោធន៍ ដែលគេចាក់វីរុស ឬសារធាតុរាវដោយផ្ទាល់ចូលទៅក្នុងប្រហោងពោះ (Peritoneal cavity) របស់សត្វពិសោធន៍ ដើម្បីឱ្យសារធាតុនោះជ្រាបចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធសរីរាង្គផ្សេងៗបានលឿននិងទូលំទូលាយ។ | ប្រៀបដូចជាការចាក់បញ្ចូលថ្នាំដោយផ្ទាល់ទៅក្នុងប្រអប់ពោះ ដើម្បីឱ្យថ្នាំនោះរត់ទៅកាន់សរីរាង្គខាងក្នុងបានលឿនជាងការឱ្យលេបតាមមាត់។ |
| Haemadsorption (ការស្រូបជាប់គ្រាប់ឈាមក្រហម / HAD50) | ជាបាតុភូតមួយដែលគ្រាប់ឈាមក្រហមទៅតោងជាប់នឹងផ្ទៃនៃកោសិកាដែលបានឆ្លងវីរុស (ដូចជា ASFV)។ HAD50 គឺជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីកម្រិតដូសវីរុសដែលអាចធ្វើឱ្យ ៥០% នៃកោសិកាដែលគេចិញ្ចឹមឆ្លងមេរោគ។ | ប្រៀបដូចជាការប្រើមេដែកដើម្បីវាស់ស្ទង់កម្លាំងឆក់ ទីនេះគេប្រើចំនួនគ្រាប់ឈាមក្រហមដែលតោងជាប់កោសិកា ដើម្បីវាស់ថាតើវីរុសនោះមានកម្លាំងខ្លាំងប៉ុនណា។ |
| Rattus norvegicus domestica (សត្វកណ្តុរប្រមេះស្រុកសម្រាប់ពិសោធន៍) | ជាប្រភេទសត្វកណ្តុរដែលត្រូវបានគេបង្កាត់ពូជ និងចិញ្ចឹមយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ សម្រាប់បម្រើដល់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ និងជីវសាស្ត្រ ដោយសារពួកវាមានលក្ខណៈហ្សែនងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រង និងតាមដាន។ | ប្រៀបដូចជា "ទាហានស្ម័គ្រចិត្តតូចៗ" ដែលមានសុខភាពល្អបរិបូរណ៍ និងត្រូវបានចិញ្ចឹមយ៉ាងស្អាត ដើម្បីជួយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រសាកល្បងថ្នាំ ឬសិក្សាពីជំងឺថ្មីៗ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
