បញ្ហា (The Problem)៖ ការសម្រេចចិត្តជ្រើសរើសទីតាំងដាំដុះដំណាំដូងប្រេងទាមទារឱ្យមានទិន្នន័យគាំទ្រច្បាស់លាស់អំពីសក្តានុពលដីនិងអាកាសធាតុ ដើម្បីជៀសវាងការខាតបង់ថវិកានិងពេលវេលាដោយសារការដាំដុះនៅលើតំបន់ដែលមិនស័ក្តិសម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) រួមបញ្ចូលជាមួយវិធីសាស្ត្រវិភាគតាមឋានានុក្រមនិងការប្រៀបធៀបជាគូ ដើម្បីវាយតម្លៃសក្តានុពលដីក្នុងខេត្ត Kanchanaburi ប្រទេសថៃ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Multi-factor land evaluation using GIS and AHP ការវាយតម្លៃសក្តានុពលដីដោយកត្តាច្រើនក្នុងប្រព័ន្ធ GIS និង AHP |
អាចវាយតម្លៃកត្តាជាច្រើនក្នុងពេលតែមួយ និងផ្តល់ទម្ងន់ត្រឹមត្រូវដល់កត្តានីមួយៗតាមរយៈ AHP ដែលធ្វើឱ្យមានភាពច្បាស់លាស់ក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងដាំដុះ។ វាជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការខាតបង់ដោយសារការដាំដុះខុសតំបន់។ | ទាមទារឱ្យមានទិន្នន័យលម្អិតច្រើន (ដូចជាដី និងអាកាសធាតុ) និងត្រូវការអ្នកជំនាញផ្នែកប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) ដើម្បីដំណើរការម៉ូដែល។ | អាចកំណត់បានយ៉ាងច្បាស់នូវដីស័ក្តិសមខ្ពស់ (P1) ចំនួន ៦០៦,៦២៨ រ៉ៃ និងដីស័ក្តិសមមធ្យម (P2) ចំនួន ៥៦៤,៥១២ រ៉ៃ សម្រាប់ខេត្ត Kanchanaburi។ |
| Traditional / Trend-based Crop Selection ការជ្រើសរើសដំណាំតាមបែបប្រពៃណី ឬតាមទីផ្សារ |
ងាយស្រួលក្នុងការធ្វើការសម្រេចចិត្ត ដោយមិនត្រូវការបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញ ឬចំណាយដើមទុននិងពេលវេលាច្រើនក្នុងការរៀបចំផែនការមុនពេលដាំដុះ។ | កសិករអាចនឹងបាត់បង់ថវិកានិងពេលវេលាជាច្រើនឆ្នាំ ប្រសិនបើជ្រើសរើសដាំដុះលើទីតាំងដែលមិនមានសក្តានុពលគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ដំណាំនោះ។ | មិនមានសុក្រឹតភាពនិងប្រឈមនឹងការទទួលបានទិន្នផលទាប ឬអាចបរាជ័យក្នុងការដាំដុះទាំងស្រុង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារឱ្យមានការប្រមូលទិន្នន័យលម្អិតពីស្ថានភាពដីនិងអាកាសធាតុ ព្រមទាំងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្ត Kanchanaburi ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យនិងស្តង់ដារតម្រូវការដំណាំដែលបានមកពីការដាំដុះដូងប្រេងនៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសថៃ។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុនិងប្រភេទដីនៅតំបន់ខ្លះនៃកម្ពុជាមានភាពស្រដៀងគ្នាដែលអាចយកគំរូនេះមកអនុវត្តបាន ប៉ុន្តែទាមទារការកែសម្រួលទិន្នន័យមូលដ្ឋានឱ្យស្របនឹងបរិបទក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃដីដោយប្រើ GIS និង AHP នេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនិងការធ្វើផែនការប្រើប្រាស់ដីនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការអនុវត្តបច្ចេកវិទ្យា GIS រួមបញ្ចូលជាមួយ AHP នឹងជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការវិនិយោគខុសកន្លែង និងបង្កើនផលិតភាពកសិកម្មនៅកម្ពុជាឱ្យកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាពនិងនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Geographic Information System (GIS) (ប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ) | ប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រដែលប្រើសម្រាប់ចាប់យក រក្សាទុក វិភាគ និងបង្ហាញទិន្នន័យដែលទាក់ទងនឹងទីតាំងភូមិសាស្ត្រ។ ក្នុងឯកសារនេះ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីត្រួតស៊ីគ្នានូវផែនទីកត្តាដីនិងអាកាសធាតុ (Superimpose) ដើម្បីរកមើលតំបន់ស័ក្តិសមសម្រាប់ការដាំដុះដំណាំ។ | វាដូចជាការយកផែនទីថ្លាៗជាច្រើនសន្លឹក (ផែនទីដី ផែនទីទឹកភ្លៀង ផែនទីសីតុណ្ហភាព) មកដាក់ត្រួតលើគ្នា ដើម្បីរកមើលតំបន់ចំណុចកណ្តាលដែលមានលក្ខខណ្ឌល្អបំផុត។ |
| Analytical Hierarchical Processing (AHP) (ដំណើរការវិភាគតាមឋានានុក្រម) | វិធីសាស្ត្រគណិតវិទ្យាក្នុងការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តដែលស្មុគស្មាញ ដោយបំបែកបញ្ហាធំៗទៅជាកត្តាតូចៗ រួចផ្តល់ទម្ងន់ (Weight) ដល់កត្តានីមួយៗដោយផ្អែកលើសារៈសំខាន់របស់វាចំពោះគោលដៅរួម។ | វាដូចជាការដាក់ពិន្ទុវិញ្ញាសាប្រឡង ដែលមុខវិជ្ជាសំខាន់ជាងគេ (ដូចជាគណិតវិទ្យា) ត្រូវបានផ្តល់ពិន្ទុគុណនឹង២ ឬគុណនឹង៣ ច្រើនជាងមុខវិជ្ជាផ្សេងទៀត។ |
| Pairwise Comparison Method (វិធីសាស្ត្រប្រៀបធៀបជាគូ) | ដំណើរការប្រៀបធៀបកត្តាពីរទល់នឹងពីរម្តងមួយគូៗ ដើម្បីកំណត់ថាតើកត្តាណាមួយមានសារៈសំខាន់ជាងកត្តាធៀបមួយទៀត។ វត្ថុបំណងគឺដើម្បីទទួលបានតម្លៃទម្ងន់កត្តាដែលមិនលម្អៀងសម្រាប់ការវិភាគ AHP។ | ដូចជាការប្រកួតកីឡាជម្រុះតាមពូល ដែលក្រុមនីមួយៗត្រូវប្រកួតជាមួយក្រុមផ្សេងទៀតម្តងមួយគូៗ រហូតដល់រកឃើញក្រុមដែលខ្លាំងជាងគេបំផុត។ |
| Consistency Ratio (CR) (អនុបាតនៃភាពស្របគ្នា) | សូចនាករសម្រាប់វាស់ស្ទង់ថាតើការដាក់ពិន្ទុប្រៀបធៀបជាគូ (Pairwise Comparison) មានភាពស៊ីសង្វាក់គ្នាឬអត់។ បើ CR ទាបជាង ០.១០ មានន័យថាការផ្តល់ទម្ងន់មានភាពសមហេតុផលនិងអាចទទួលយកបាន។ | វាប្រៀបដូចជាការត្រួតពិនិត្យភាពស្មោះត្រង់និងតក្កវិជ្ជានៃការឆ្លើយសំណួរ ប្រសិនបើអ្នកនិយាយថា A ធំជាង B ហើយ B ធំជាង C នោះអ្នកមិនអាចនិយាយថា C ធំជាង A បានទេ (បើឆ្លើយបែបនេះគឺខុសតក្កវិជ្ជាហើយ CR នឹងឡើងខ្ពស់)។ |
| Cation Exchange Capacity (CEC) (សមត្ថភាពផ្លាស់ប្តូរអ៊ីយ៉ុងវិជ្ជមាន) | សូចនាករបង្ហាញពីសមត្ថភាពរបស់ដីក្នុងការចាប់យក និងរក្សាទុកនូវសារធាតុចិញ្ចឹមចាំបាច់ (ដែលមានបន្ទុកបូក ដូចជា ប៉ូតាស្យូម កាល់ស្យូម ម៉ាញ៉េស្យូម) ដើម្បីកុំឱ្យលាងជម្រះដោយទឹកភ្លៀង និងអាចបញ្ចេញមកវិញឱ្យរុក្ខជាតិស្រូបយកបាននៅពេលត្រូវការ។ | វាប្រៀបដូចជាទំហំនៃឃ្លាំងស្តុកជីធម្មជាតិនៅក្នុងដី ដីដែលមាន CEC ខ្ពស់មានន័យថាវាអាចផ្ទុកជីបានច្រើននិងយូរ មិនងាយហូរតាមទឹកបាត់នោះទេ។ |
| Multi-factor land evaluation (ការវាយតម្លៃសក្តានុពលដីដោយកត្តាច្រើន) | ការវាយតម្លៃភាពស័ក្តិសមនៃតំបន់ណាមួយសម្រាប់ការដាំដុះ ដោយមិនមើលលើកត្តាតែមួយនោះទេ តែពិចារណាលើកត្តារួមផ្សំជាច្រើនក្នុងពេលតែមួយ ដូចជា ជម្រៅដី ទឹកភ្លៀង សីតុណ្ហភាព និងប្រភេទដី។ | ដូចជាការពិនិត្យសុខភាពទូទៅ ដែលគ្រូពេទ្យមិនគ្រាន់តែវាស់កម្ដៅប៉ុណ្ណោះទេ តែត្រូវវាស់សម្ពាធឈាម បេះដូង និងឈាម ដើម្បីសន្និដ្ឋានពីសុខភាពទាំងមូល។ |
| Precision Crop Zoning (ការបែងចែកតំបន់ផលិតកម្មដំណាំច្បាស់លាស់) | ការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យានិងទិន្នន័យដើម្បីកំណត់ព្រំដែនទីតាំងដាំដុះសម្រាប់ដំណាំណាមួយឲ្យបានច្បាស់លាស់បំផុត ដើម្បីធានាថាការដាំដុះនៅតំបន់នោះនឹងទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់បំផុត និងមានហានិភ័យទាបបំផុតដោយសារកត្តាអាកាសធាតុឬដី។ | ដូចជាការបែងចែកតំបន់នៅក្នុងទីក្រុង ដែលតំបន់ខ្លះសម្រាប់សាងសង់រោងចក្រ តំបន់ខ្លះសម្រាប់លំនៅដ្ឋាន ដោយផ្អែកលើស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៃទីតាំងនោះ។ |
| Ex-osmosis (អិចអូស្ម៉ូស៊ីស ឬការជ្រាបចេញ) | បាតុភូតដែលជាតិទឹកចេញពីរុក្ខជាតិ (ឬពីក្នុងឫស) ហូរចូលទៅក្នុងដីវិញដោយសារតែដីនោះមានកំហាប់អំបិល ឬកំហាប់រ៉ែ (ភាពកខ្វក់/ជាតិគីមី) ខ្ពស់ជាងរុក្ខជាតិ ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិខ្វះទឹក ស្វិតស្រពោន និងអាចងាប់បាន។ | ដូចជាពេលយើងត្រាំបន្លែស្រស់ក្នុងទឹកអំបិលយូរ ទឹកសាបក្នុងបន្លែនឹងជ្រាបចេញមកក្រៅ ធ្វើឲ្យបន្លែនោះទៅជាស្វិតនិងទន់ជ្រាយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
