បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃកង្វះខាតបញ្ជីអថេររួមដ៏ទូលំទូលាយ និងស្តង់ដារវាយតម្លៃបរិស្ថានស្ថាបនា (Built Environment) ដែលជះឥទ្ធិពលដល់ភាពងាយស្រួលក្នុងការដើរ (Walkability) នៅក្នុងសហគមន៍។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើការពិនិត្យ និងវិភាគយ៉ាងលម្អិតទៅលើឯកសារទាក់ទងនឹងសន្ទស្សន៍អ្នកថ្មើរជើង ដែលបានបង្កើតឡើងក្នុងរយៈពេលពីរទសវត្សរ៍ចុងក្រោយ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Objective Measures (GIS and Field Audits) វិធីសាស្ត្រវាស់វែងសត្យានុម័ត (ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធ GIS និងការចុះសវនកម្ម) |
មានភាពជឿជាក់ខ្ពស់ និងផ្តល់នូវស្តង់ដារច្បាស់លាស់ដែលអាចយកទៅអនុវត្តឡើងវិញនៅទីតាំងផ្សេងៗគ្នាបានយ៉ាងងាយស្រួល។ | ទាមទារនូវទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រលម្អិត (Fine-grain resolution) និងជំនាញបច្ចេកទេសក្នុងការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធ GIS។ | អថេរចំនួន ៥៣ ត្រូវបានកំណត់ថាជាអថេរសត្យានុម័ត ដែលអាចគូសជាទម្រង់ចំណុច (Point) បន្ទាត់ (Line) និងពហុកោណ (Polygon) ក្នុង GIS។ |
| Subjective Measures (Surveys and Perception) វិធីសាស្ត្រវាស់វែងអត្តនោម័ត (ការស្ទង់មតិ និងការយល់ឃើញ) |
អាចចាប់យកកត្តាផ្លូវចិត្តរបស់អ្នកថ្មើរជើង ដូចជាអារម្មណ៍សុវត្ថិភាព ការចាប់អារម្មណ៍ និងផាសុកភាពដែលប្រព័ន្ធបរិមាណមិនអាចវាស់បាន។ | មានកម្រិតភាពជឿជាក់ទាប (Low reliability) អាស្រ័យលើការយល់ឃើញរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ និងពិបាកក្នុងការធ្វើស្តង់ដារទូទៅ។ | អថេរចំនួន ២១ ត្រូវបានកំណត់ថាជាអថេរអត្តនោម័ត ដូចជាភាពទាក់ទាញនៃតំបន់ និងអារម្មណ៍សុវត្ថិភាព។ |
| Distinctive Measures (Unique Observation) វិធីសាស្ត្រវាស់វែងលក្ខណៈដោយឡែក (ការសង្កេតជាក់លាក់) |
អាចវាស់វែងកត្តាពិសេសៗដែលកើតមានឡើងតែនៅក្នុងតំបន់ ឬការសិក្សានីមួយៗ ដូចជាទម្លាប់នៃការបើកបរប្រុងប្រយ័ត្ន។ | ទាមទារការសង្កេតផ្ទាល់នៅនឹងកន្លែងច្រើន និងស្ទើរតែមិនអាចយកទៅប្រើប្រាស់សម្រាប់ការសិក្សាផ្សេងទៀតបានឡើយ។ | អថេរចំនួន ១១ ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាអថេរដោយឡែក ដែលមិនសូវត្រូវបានគេប្រើទូលំទូលាយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារមិនបានបញ្ជាក់ពីទំហំថវិកាចំណាយនោះទេ ប៉ុន្តែការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារនូវធនធានបច្ចេកវិទ្យា ឧបករណ៍ប្រមូលទិន្នន័យ និងទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រកម្រិតលម្អិត។
ការសិក្សានេះផ្អែកលើការពិនិត្យសន្ទស្សន៍អ្នកថ្មើរជើងចំនួន ២៥ ដែលភាគច្រើនត្រូវបានបង្កើតឡើងសម្រាប់ទីក្រុងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ (ឧទាហរណ៍៖ Portland, Fort Collins)។ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទីក្រុង អាកាសធាតុ និងវប្បធម៌នៃការធ្វើដំណើរនៅទីនោះ មានភាពខុសគ្នាស្រឡះពីប្រទេសកម្ពុជា។ ហេតុនេះ ការយកអថេរទាំងនេះមកប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ដោយមិនបានកែច្នៃ អាចនឹងរំលងបញ្ហាជាក់ស្តែងនៅកម្ពុជា ដូចជាការលក់ដូរលើចិញ្ចើមផ្លូវ កង្វះខាតរនាំងសុវត្ថិភាព និងអាកាសធាតុក្តៅសើម។
ទោះបីជាមានភាពខុសគ្នានៃបរិបទភូមិសាស្ត្រក៏ដោយ ក្របខ័ណ្ឌនិងរចនាសម្ព័ន្ធអថេរនៃការសិក្សានេះនៅតែមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់ការវាយតម្លៃ និងរៀបចំផែនការទីក្រុងនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការកែសម្រួលក្របខ័ណ្ឌនេះដោយបញ្ចូលបរិបទជាក់ស្តែងរបស់កម្ពុជា នឹងផ្តល់ជាឧបករណ៍ដ៏រឹងមាំមួយសម្រាប់រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ ដើម្បីអភិវឌ្ឍទីក្រុងប្រកបដោយចីរភាព និងសុខុមាលភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Built Environment | សំដៅលើបរិស្ថានរូបវន្តជុំវិញខ្លួនយើងដែលត្រូវបានរចនា បង្កើត ឬកែច្នៃដោយមនុស្ស ដូចជាអគារ ផ្លូវថ្នល់ ចិញ្ចើមផ្លូវ និងសួនច្បារ ដែលវាមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់សកម្មភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ សុខភាព និងការធ្វើដំណើររបស់សហគមន៍។ | ដូចជាឆាកល្ខោនដែលគេរៀបចំឡើងសម្រាប់ឱ្យតួសម្តែង (មនុស្ស) រស់នៅ និងធ្វើសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃ។ |
| GIS (Geographic Information System) | ជាប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រដែលត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីចាប់យក រក្សាទុក វិភាគ និងបង្ហាញទិន្នន័យដែលទាក់ទងនឹងទីតាំងភូមិសាស្ត្រ។ ក្នុងបរិបទនេះ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីវាស់វែង និងធ្វើផែនទីហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវដើរបានយ៉ាងសុក្រឹត។ | ដូចជាផែនទីឆ្លាតវៃនៅលើកុំព្យូទ័រដែលអាចប្រាប់យើងពីទីតាំងអ្វីៗគ្រប់យ៉ាង ព្រមទាំងអាចគណនាចម្ងាយ និងទំហំដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ |
| Level of Service (LOS) | ជារង្វាស់ស្តង់ដារមួយដែលប្រើប្រាស់ក្នុងវិស្វកម្មចរាចរណ៍ និងការរៀបចំផែនការទីក្រុង ដើម្បីវាយតម្លៃគុណភាព និងប្រសិទ្ធភាពនៃលំហូរចរាចរណ៍ ឬភាពងាយស្រួលនៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ (ឧទាហរណ៍៖ កម្រិតភាពងាយស្រួលសម្រាប់អ្នកថ្មើរជើង)។ | ដូចជាការឱ្យពិន្ទុ (ពីកម្រិត A ដល់ F) ទៅលើសេវាកម្មផ្លូវថ្នល់ ថាតើវាមានភាពងាយស្រួល រលូន និងមានសុវត្ថិភាពកម្រិតណាសម្រាប់អ្នកធ្វើដំណើរ។ |
| Objective variables | ជាអថេរ ឬទិន្នន័យដែលអាចវាស់វែងបានយ៉ាងច្បាស់លាស់តាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ ឬប្រើប្រាស់ឧបករណ៍បច្ចេកទេស (ដូចជាប្រព័ន្ធ GIS) ដោយមិនពឹងផ្អែកលើការយល់ឃើញ អារម្មណ៍ ឬការប៉ាន់ស្មានរបស់បុគ្គលណាម្នាក់ឡើយ។ | ដូចជាការវាស់ប្រវែងតុដោយប្រើម៉ែត្រ ដែលនរណាវាស់ក៏ទទួលបានលទ្ធផលប្រវែងដូចគ្នា មិនមែនគ្រាន់តែស្មានដោយភ្នែកនោះទេ។ |
| Subjective measures | ជារង្វាស់ដែលពឹងផ្អែកលើការវាយតម្លៃ ការយល់ឃើញ ឬអារម្មណ៍ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់មនុស្សម្នាក់ៗចំពោះស្ថានភាពជុំវិញខ្លួន ដូចជាអារម្មណ៍មានសុវត្ថិភាពនៅពេលដើរនៅពេលយប់ ឬភាពទាក់ទាញនៃអគារជាដើម។ | ដូចជាការសួរមនុស្សពីរនាក់ថាម្ហូបមួយមុខឆ្ងាញ់ឬទេ ដែលម្នាក់អាចថាឆ្ងាញ់ ឯម្នាក់ទៀតអាចថាមិនឆ្ងាញ់ អាស្រ័យលើចំណូលចិត្តរៀងៗខ្លួន។ |
| Unit of Analysis | ជាកម្រិតនៃភាពលម្អិត ឬទំហំឯកតាភូមិសាស្ត្រ (ឧទាហរណ៍៖ ចំណុចផ្លូវបំបែក កំណាត់ផ្លូវ ឬតំបន់ទាំងមូល) ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវជ្រើសរើសយកមកសិក្សា វិភាគ និងវាស់វែងក្នុងគម្រោងណាមួយ។ | ដូចជាការសម្រេចចិត្តថាតើយើងចង់ពិនិត្យមើលបញ្ហាសុខភាពរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ គ្រួសារនីមួយៗ ឬភូមិទាំងមូល។ |
| Behavioral Model of Environment (BME) | ជាក្របខ័ណ្ឌទ្រឹស្តីដែលពន្យល់ពីទំនាក់ទំនងរវាងបរិស្ថានរូបវន្ត និងអាកប្បកិរិយារបស់មនុស្សក្នុងការជ្រើសរើសការធ្វើដំណើរ ដោយបែងចែកលក្ខណៈបរិស្ថានជាបីផ្នែកសំខាន់គឺ៖ ទីតាំងដើម/គោលដៅ លក្ខណៈកំណាត់ផ្លូវ និងលក្ខណៈតំបន់។ | ដូចជារូបមន្តមួយដែលជួយយើងវិភាគថាតើកត្តាផ្លូវ កត្តាសុវត្ថិភាពតំបន់ និងកត្តាចម្ងាយ ធ្វើឱ្យមនុស្សម្នាក់សម្រេចចិត្តដើរ ឬជិះឡាន។ |
| Spatial characteristics | លក្ខណៈសម្បត្តិរូបវន្តនៃវត្ថុ ឬទីតាំងនៅក្នុងលំហ (Space) ដែលនៅក្នុងប្រព័ន្ធ GIS វាត្រូវបានចាត់ថ្នាក់តំណាងដោយ ចំណុច (Point), បន្ទាត់ (Line), ឬពហុកោណ (Polygon) ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការគណនា និងវិភាគទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រ។ | ដូចជាការប្រើសញ្ញាចុចដើម្បីតំណាងឱ្យបង្គោលភ្លើង បន្ទាត់តំណាងឱ្យផ្លូវថ្នល់ និងរង្វង់តំណាងឱ្យបឹងនៅលើផ្ទាំងផែនទីគំនូរ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
