បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ ប្រទេសប៉ាពួញូហ្គីណេ (PNG) កំពុងប្រឈមមុខនឹងការរិចរិលបរិស្ថានយ៉ាងឆាប់រហ័សដោយសារកំណើនប្រជាជន ការកាប់ព្រៃឈើខុសច្បាប់ សំណឹកដី និងកង្វះខាតទិន្នន័យគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ ដែលគំរាមកំហែងដល់ជីវចម្រុះនិងសន្តិសុខស្បៀង។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការស្រាវជ្រាវក្នុងស្រុកដើម្បីគាំទ្រដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងអភិរក្សរយៈពេលវែងនៅមានកម្រិតនៅឡើយ។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការសិក្សានេះចងក្រងនូវអត្ថបទស្រាវជ្រាវដែលប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) និងតេឡេអូបទស្សន៍ (Remote Sensing) រួមជាមួយការអង្កេតផ្ទាល់ ដើម្បីវាយតម្លៃនិងធ្វើម៉ូដែលលើអថេរបរិស្ថាន កសិកម្ម និងជីវចម្រុះខុសៗគ្នា។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីអត្ថប្រយោជន៍ដ៏សំខាន់នៃការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) និងតេឡេអូបទស្សន៍ (Remote Sensing) សម្រាប់ការតាមដានបរិស្ថាននៅប្រទេសប៉ាពួញូហ្គីណេ (PNG)។ ការស្រាវជ្រាវបានរកឃើញបញ្ហាធ្ងន់ធ្ងរនៃសំណឹកដី កំណត់តំបន់ដែលមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការដាំដុះស្រូវ និងវាយតម្លៃពីសារៈសំខាន់នៃព្រៃឈើក្នុងការអនុវត្តគម្រោងពាណិជ្ជកម្មកាបូន (REDD)។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ការបាត់បង់ដីកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរ (Severe Soil Loss) | តំបន់ផ្ទៃរងទឹកភ្លៀង Sankwep កំពុងប្រឈមនឹងអត្រាសំណឹកដីយ៉ាងខ្លាំងក្លា ដែលបណ្តាលមកពីកត្តាជម្រាលភ្នំ កម្រិតទឹកភ្លៀងខ្ពស់ និងសកម្មភាពកសិកម្មប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្ម (Tillage)។ ដីកសិកម្មបង្កើតឱ្យមានលំហូរផ្ទៃទឹក និងកំណកដីច្រើនជាងព្រៃឈើ និងវាលស្មៅ។ | ម៉ូដែល RUSLE បានប៉ាន់ប្រមាណថាមានការបាត់បង់ដីសរុបរហូតដល់ ៤,០៦០,៥៥៥ តោន/ហិកតា/ឆ្នាំ នៅក្នុងតំបន់សិក្សា។ |
| ភាពស័ក្តិសមនៃដីសម្រាប់ការដាំស្រូវ (Land Suitability for Rice) | តាមរយៈការវិភាគពហុលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ (Multi-criteria analysis) ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យអាកាសធាតុ ដី ទឹក និងលទ្ធភាពទទួលបានទីផ្សារ គេបានរកឃើញតំបន់ដែលមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ដាំស្រូវ ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូល។ | តំបន់ជ្រលងភ្នំ Markham និងភាគច្រើននៃស្រុក Lae ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាតំបន់ស័ក្តិសមខ្ពស់ទៅមធ្យមសម្រាប់ការដាំស្រូវ។ |
| ការស្តុកកាបូន និងការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ (Carbon Sinks and Deforestation) | ប្រទេស PNG មានបរិមាណស្តុកកាបូនដ៏ធំធេងនៅក្នុងព្រៃធម្មជាតិ ប៉ុន្តែកំពុងបាត់បង់យ៉ាងឆាប់រហ័សដោយសារការកាប់ឈើនិងការពង្រីកដីកសិកម្ម ដែលទាមទារឱ្យមានប្រព័ន្ធតាមដាន (Monitoring System) ដ៏ច្បាស់លាស់មួយសម្រាប់គម្រោង REDD។ | កាបូនប្រមាណ ៩២៦.៥ លានតោន (Mt) ត្រូវបានបាត់បង់ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៧២ ដល់ ២០០២ ដោយ ៤៨.២% បណ្តាលមកពីការកាប់ឈើ និង ៤៥.៦% មកពីការពង្រីកកសិកម្ម។ |
| ហានិភ័យសត្វព្រៃ និងសន្តិសុខស្បៀង (Wildlife Threats and Food Security) | ការបរបាញ់សត្វព្រៃដើម្បីធ្វើជាប្រភពប្រូតេអ៊ីន កំពុងគំរាមកំហែងដល់ពូជសត្វកម្រ។ ការចិញ្ចឹមសត្វខ្នាតតូចដូចជា Bandicoots ត្រូវបានស្នើឡើងជាជម្រើសដែលអាចផ្តល់ប្រូតេអ៊ីនប្រកបដោយចីរភាព និងកាត់បន្ថយសម្ពាធលើព្រៃឈើ។ | ប្រជាជននៅជនបទប៉ាន់ស្មានថាបានប្រើប្រាស់សត្វព្រៃពី ៤ ទៅ ៨ លានក្បាលក្នុងមួយឆ្នាំ ដែលស្មើនឹងបរិមាណសាច់ប្រមាណ ១០ ទៅ ២០ ពាន់តោន។ |
ផ្អែកលើលទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវ របាយការណ៍បានផ្តល់នូវអនុសាសន៍សំខាន់ៗ ដើម្បីកែលម្អការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ និងអភិវឌ្ឍវិស័យអប់រំបរិស្ថាន។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល និងក្រសួងពាក់ព័ន្ធ (Government & Ministries) | អនុវត្តប្រព័ន្ធតាមដានបរិស្ថានជាប្រចាំ ដោយប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា GIS និង Remote Sensing ដើម្បីកំណត់តំបន់ហានិភ័យសំណឹកដី និងរៀបចំខ្សែបន្ទាត់មូលដ្ឋាន (Baselines) សម្រាប់គម្រោង REDD+។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នឧត្តមសិក្សា (Higher Education Institutions) | កែទម្រង់កម្មវិធីសិក្សាផ្នែករុក្ខាប្រមាញ់ និងបរិស្ថាន ដោយបញ្ចូលការបណ្តុះបណ្តាលបច្ចេកវិទ្យាភូមិសាស្ត្រទំនើបៗ ការវិភាគតាមខ្នាតទេសភាព (Landscape Scale) និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | មធ្យម (Medium) |
| អ្នកធ្វើគោលនយោបាយកសិកម្ម (Agricultural Policymakers) | ប្រើប្រាស់ម៉ូដែលវិភាគភាពស័ក្តិសមនៃដី (Land Suitability Modeling) ដើម្បីរៀបចំផែនការកំណត់តំបន់ដាំដុះដំណាំយុទ្ធសាស្ត្រ (ដូចជាស្រូវ) ជៀសវាងការទន្ទ្រានដីព្រៃខុសច្បាប់។ | ខ្ពស់ (High) |
| សហគមន៍មូលដ្ឋាន និងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល (Local Communities & NGOs) | លើកកម្ពស់គម្រោងកសិកម្មនិងការចិញ្ចឹមសត្វខ្នាតតូចដែលមិនបំផ្លាញព្រៃឈើ ដើម្បីជំនួសការបរបាញ់សត្វព្រៃ និងពង្រឹងសន្តិសុខស្បៀងនៅមូលដ្ឋាន។ | មធ្យម (Medium) |
កម្ពុជាមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ អាកាសធាតុ និងបញ្ហាប្រឈមបរិស្ថានស្រដៀងនឹងប្រទេសប៉ាពួញូហ្គីណេ ដូចជាការបាត់បង់គម្របព្រៃឈើ សំណឹកដី និងការពង្រីកដីកសិកម្មតាមបែបប្រពៃណី។ របាយការណ៍នេះផ្តល់នូវគំរូជាក់ស្តែងក្នុងការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា GIS និង Remote Sensing ដែលកម្ពុជាអាចយកមកអនុវត្ត ដើម្បីគាំទ្រដល់គោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព។
ការធ្វើសមាហរណកម្មប្រព័ន្ធ GIS និង Remote Sensing ទៅក្នុងការស្រាវជ្រាវ និងការធ្វើគោលនយោបាយ នឹងជួយស្ថាប័នកម្ពុជាវាយតម្លៃធនធានធម្មជាតិបានកាន់តែច្បាស់លាស់ ជាពិសេសក្នុងការគ្រប់គ្រងព្រៃឈើ និងការធានាសន្តិសុខស្បៀងប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Remote Sensing | បច្ចេកវិទ្យាក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យអំពីផ្ទៃផែនដីពីចម្ងាយ តាមរយៈឧបករណ៍ចាប់សញ្ញាលើផ្កាយរណប ឬយន្តហោះ ដោយមិនចាំបាច់ចុះទៅដល់ទីតាំងផ្ទាល់ ដែលមានប្រយោជន៍ក្នុងការតាមដានបម្រែបម្រួលព្រៃឈើ និងបរិស្ថានក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ។ | ដូចជាការថតរូបនិងស្កេនពីលើអាកាស ដើម្បីមើលទិដ្ឋភាពរួមនៃដី ព្រៃឈើ និងអាកាសធាតុ។ |
| GIS (Geographic Information System) | ប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រសម្រាប់ប្រមូល ផ្ទុក វិភាគ និងបង្ហាញទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រ ដែលជួយដល់អ្នកធ្វើគោលនយោបាយក្នុងការរៀបចំផែនការប្រើប្រាស់ដីធ្លី ការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ និងអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ | ដូចជាផែនទីឆ្លាតវៃដែលអាចប្រាប់យើងពីព័ត៌មានត្រួតស៊ីគ្នានៃទីតាំងនីមួយៗ ដូចជាប្រភេទដី ទីតាំងផ្លូវ និងប្រភពទឹក។ |
| RUSLE (Revised Universal Soil Loss Equation) | សមីការគណិតវិទ្យាដែលប្រើសម្រាប់ប៉ាន់ប្រមាណអត្រានៃការបាត់បង់ដី ឬសំណឹកដីប្រចាំឆ្នាំ ដោយផ្អែកលើកត្តាទឹកភ្លៀង ប្រភេទដី ជម្រាលដី និងគម្របរុក្ខជាតិ ដើម្បីរៀបចំផែនការអភិរក្សដីកសិកម្ម និងព្រៃឈើ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនគិតលេខដែលជួយទាយទុកមុនថាតើដីនៅតំបន់ណាមួយនឹងត្រូវទឹកហូរច្រោះអស់ប៉ុន្មានក្នុងមួយឆ្នាំៗ។ |
| NDVI (Normalized Difference Vegetation Index) | សន្ទស្សន៍ដែលប្រើទិន្នន័យរូបភាពផ្កាយរណប ដើម្បីវាស់ស្ទង់កម្រិតភាពបៃតង ដង់ស៊ីតេ និងសុខភាពរបស់រុក្ខជាតិ ដែលមានសារៈសំខាន់ក្នុងការវាយតម្លៃគម្របព្រៃឈើ និងការគណនាជីវម៉ាសក្នុងគម្រោងកាបូន។ | ដូចជាឧបករណ៍ពិនិត្យសុខភាពរុក្ខជាតិពីអាកាស ដោយវាស់ថាតើព្រៃឈើនៅតំបន់នោះមានពណ៌បៃតងស្រស់ល្អនិងក្រាស់កម្រិតណា។ |
| Multi-Criteria Decision Approach | វិធីសាស្ត្រវិភាគក្នុងការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តដោយពិចារណាលើកត្តា ឬលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យច្រើនរួមបញ្ចូលគ្នា (ដូចជា គុណភាពដី អាកាសធាតុ កម្ពស់ និងទីផ្សារ) ដើម្បីស្វែងរកទីតាំងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់អភិវឌ្ឍតំបន់កសិកម្ម។ | ដូចជាការសម្រេចចិត្តទិញផ្ទះមួយ ដោយថ្លឹងថ្លែងលើចំណុចច្រើន ដូចជាតម្លៃ ទីតាំង សុវត្ថិភាព និងភាពងាយស្រួល។ |
| REDD (Reducing Emissions from Deforestation and Forest Degradation) | យន្តការអន្តរជាតិដែលផ្តល់ការលើកទឹកចិត្តជាហិរញ្ញវត្ថុ ឬឥណទានកាបូនដល់ប្រទេសមានព្រៃឈើ ដើម្បីកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ តាមរយៈការទប់ស្កាត់ការកាប់បំផ្លាញ និងការគ្រប់គ្រងព្រៃឈើប្រកបដោយចីរភាព។ | ដូចជាការទទួលបានប្រាក់ចំណូលពីសហគមន៍អន្តរជាតិ ជាថ្នូរនឹងការរក្សាព្រៃឈើកុំឱ្យគេកាប់បំផ្លាញ។ |
| Carbon Sink | ប្រព័ន្ធធម្មជាតិ ដូចជាព្រៃឈើ ឬមហាសមុទ្រ ដែលស្រូបយក និងស្តុកទុកឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីតពីបរិយាកាសបានច្រើនជាងការបញ្ចេញទៅវិញ ដែលជួយដល់យន្តការកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុសកល។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនបូមធូលីដ៏ធំរបស់ធម្មជាតិ ដែលបូមយកឧស្ម័នពុលកាបូនពីខ្យល់អាកាសមកស្តុកទុកក្នុងដើមឈើនិងដី។ |
| SRTM DEM (Shuttle Radar Topography Mission Digital Elevation Model) | ទិន្នន័យម៉ូដែលកម្ពស់ផ្ទៃផែនដីបែបឌីជីថល ដែលប្រមូលបានដោយប្រព័ន្ធរ៉ាដាពីលំហអាកាស ប្រើសម្រាប់វិភាគជម្រាលភ្នំ ទីជម្រាលទឹក និងកត្តាភូមិសាស្ត្រក្នុងការតាមដានបរិស្ថាន និងកសិកម្ម។ | ដូចជាគំរូផែនទី 3D ដែលបង្ហាញពីកម្ពស់ទាបនិងខ្ពស់នៃភ្នំ និងជ្រលងភ្នំបានយ៉ាងច្បាស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
