បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃលើកត្តាដែលកំណត់អារម្មណ៍នៃសន្តិសុខកម្មសិទ្ធិដីធ្លី របស់ប្រជាកសិករនៅតំបន់ជនបទដែលគ្រប់គ្រងដោយប្រព័ន្ធកាន់កាប់ដីធ្លីតាមបែបប្រពៃណី (Customary tenure sector) នៅក្នុងប្រទេសម៉ាឡាវី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានបង្កើតក្របខ័ណ្ឌវាយតម្លៃចំណាត់ថ្នាក់ពូជពង្សប្រពៃណី និងបានប្រើប្រាស់ទិន្នន័យជាក់ស្តែងតាមរយៈការស្ទង់មតិដើម្បីវិភាគដោយប្រើម៉ូដែលស្ថិតិ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Customary Lineage Framework ការប្រើប្រាស់ក្របខ័ណ្ឌពូជពង្សប្រពៃណី |
អាចពន្យល់ពីកម្រិតនៃអារម្មណ៍សុវត្ថិភាពដីធ្លីបានយ៉ាងច្បាស់លាស់តាមរយៈខ្សែស្រឡាយប្រវត្តិគ្រួសារ និងឆ្លុះបញ្ចាំងពីអំណាចជាក់ស្តែងនៅមូលដ្ឋាន (ជាពិសេសការផ្តល់សិទ្ធិដល់ស្ត្រី)។ | ទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យលម្អិតពីប្រវត្តិគ្រួសារ និងការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅពីវប្បធម៌ក្នុងតំបន់នីមួយៗ ដែលមានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការចាត់ថ្នាក់។ | អ្នកស្រុកដើមដែលមានឪពុកម្តាយជាអ្នកភូមិស្រាប់ (Absolutely indigenous) មានឱកាសមានអារម្មណ៍សុវត្ថិភាពដីធ្លីខ្ពស់ជាងអ្នកចំណូលថ្មីរហូតដល់ ១៦.៦១ ដង។ |
| Formal Land Titling ការវាយតម្លៃតាមរយៈការមានប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិដីធ្លីជាផ្លូវការ |
ជាឯកសារផ្លូវច្បាប់រដ្ឋដែលអាចបញ្ជាក់ពីកម្មសិទ្ធិមានភាពច្បាស់លាស់ និងងាយស្រួលសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងកត់ត្រារបស់រដ្ឋាភិបាល។ | មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងសង្គមដែលប្រកាន់ខ្ជាប់ប្រពៃណី ព្រោះវាអាចដកហូតសិទ្ធិអ្នកកាន់កាប់ជាក់ស្តែង (ឧ. ស្ត្រីក្នុងប្រព័ន្ធខ្សែស្រឡាយម្តាយ) និងមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីសុវត្ថិភាពពិតប្រាកដ។ | ការសិក្សារកឃើញថាការធ្វើប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិដីធ្លីកាលពីអតីតកាលនៅតំបន់ Lilongwe មិនមានឥទ្ធិពលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ក្នុងការបង្កើនអារម្មណ៍សុវត្ថិភាពដីធ្លីនោះទេ (Chi-Square: 0.569, p=0.451)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការរៀបចំផែនការប្រមូលទិន្នន័យដោយផ្ទាល់នៅតាមសហគមន៍ ការរៀបចំកិច្ចពិភាក្សាជាក្រុម និងការប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះផ្តោតលើតំបន់ជនបទចំនួនបីក្នុងប្រទេសម៉ាឡាវី (Kasungu, Lilongwe និង Machinga) លើគ្រួសារដែលគោរពតាមប្រព័ន្ធខ្សែស្រឡាយម្តាយនិងឪពុកតាមបែបប្រពៃណីអាហ្វ្រិក។ បរិបទនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការប្រុងប្រយ័ត្ន ព្រោះកម្ពុជាមានវប្បធម៌ និងប្រព័ន្ធច្បាប់ដីធ្លីខុសគ្នា ប៉ុន្តែកម្ពុជាក៏មានសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចដែលរស់នៅពឹងផ្អែកលើការកាន់កាប់ដីធ្លីតាមបែបប្រពៃណីសហគមន៍ផងដែរ។
ទោះបីជាការសិក្សានេះអនុវត្តនៅទ្វីបអាហ្វ្រិកក៏ដោយ វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃនិងក្របខ័ណ្ឌនេះមានសារៈប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការសិក្សាពីការគ្រប់គ្រងដីធ្លីនៅកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងពីអន្តរកម្មរវាងច្បាប់ប្រពៃណីនិងការផ្តល់កម្មសិទ្ធិស្របច្បាប់ នឹងជួយធានាថាការកែទម្រង់គោលនយោបាយដីធ្លីនៅកម្ពុជាប្រព្រឹត្តទៅប្រកបដោយបរិយាប័ន្ន និងមិនធ្វើឱ្យបាត់បង់សិទ្ធិកាន់កាប់របស់អ្នកដែលងាយរងគ្រោះដោយអចេតនា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Customary tenure (ប្រព័ន្ធកម្មសិទ្ធិដីធ្លីតាមប្រពៃណី) | ជាប្រព័ន្ធនៃការគ្រប់គ្រង និងកាន់កាប់ដីធ្លីដែលមិនពឹងផ្អែកលើឯកសារផ្លូវច្បាប់ឬប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិរបស់រដ្ឋ ប៉ុន្តែអនុវត្តផ្អែកលើការទទួលស្គាល់ពីសហគមន៍ មេកន្ទ្រាញ និងច្បាប់ទម្លាប់ដែលបន្សល់ទុកពីដូនតា។ | ដូចជាការចែកកន្លែងអង្គុយក្នុងថ្នាក់រៀនដោយការព្រមព្រៀងគ្នារវាងសិស្សនិងសិស្ស ដោយមិនចាំបាច់មានលិខិតបញ្ជាក់ពីនាយកសាលា។ |
| Matrilineal system (ប្រព័ន្ធខ្សែស្រឡាយម្តាយ ឬ មេនិយម) | ជាទម្រង់នៃប្រព័ន្ធសង្គមដែលការផ្ទេរមរតក ដីធ្លី និងឋានៈ ត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈខ្សែស្រឡាយខាងស្ត្រី ឬខាងម្តាយ ដែលធ្វើឱ្យស្ត្រីមានសិទ្ធិអំណាចជាចម្បងក្នុងការគ្រប់គ្រងដីធ្លីក្នុងសហគមន៍។ | ដូចជាការបញ្ជូនទ្រព្យសម្បត្តិពីយាយ ទៅម្តាយ រួចបន្តទៅកូនស្រី ដោយមិនឆ្លងកាត់អ្នកផ្ទះខាងប្រុសឡើយ។ |
| Land titling (ការធ្វើប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិដីធ្លី) | ជាដំណើរការផ្លូវច្បាប់ដែលរដ្ឋាភិបាលធ្វើការវាស់វែង កត់ត្រា និងចេញឯកសារផ្លូវការ (ប្លង់រឹង) ដើម្បីផ្តល់ការគាំពារផ្លូវច្បាប់ដល់បុគ្គលណាម្នាក់ជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិស្របច្បាប់លើដីនោះ។ | ដូចជាការធ្វើសំបុត្រកំណើតឬអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណឱ្យដី ដើម្បីបញ្ជាក់ថាដីនោះមានម្ចាស់ស្របច្បាប់ពិតប្រាកដ។ |
| Logistic regression (ការវិភាគតំរែតំរង់ឡូជីស្ទិក) | ជាម៉ូដែលស្ថិតិសម្រាប់ទស្សន៍ទាយឬស្វែងយល់ពីកត្តាដែលជះឥទ្ធិពលទៅលើលទ្ធផលមួយដែលមានតែពីរជម្រើស (ឧទាហរណ៍៖ មានអារម្មណ៍សុវត្ថិភាព ឬ អត់សុវត្ថិភាព) ដោយផ្អែកលើអថេរឯករាជ្យជាច្រើនរួមបញ្ចូលគ្នា។ | ដូចជាការសង្កេតមើលកម្រិតសំណើម កម្លាំងខ្យល់ និងពពក ដើម្បីទស្សន៍ទាយថាអាកាសធាតុថ្ងៃនេះ "ភ្លៀង" ឬ "មិនភ្លៀង" ដូច្នេះដែរ។ |
| Latent variable (អថេរកំបាំង) | ជាកត្តាឬអថេរនៅក្នុងការសិក្សាដែលយើងមិនអាចវាស់វែងជាលេខបានដោយផ្ទាល់ (ដូចជា កម្រិតសុវត្ថិភាព ឬកម្រិតសេចក្តីសុខ) ប៉ុន្តែតម្រូវឱ្យយើងវាស់វែងនិងប៉ាន់ស្មានវាតាមរយៈសូចនាករផ្សេងៗទៀតដែលអាចមើលឃើញ។ | ដូចជា "ភាពវៃឆ្លាត" ដែលយើងមិនអាចយកម៉ែត្រទៅវាស់បាន តែយើងអាចដឹងបានតាមរយៈពិន្ទុប្រឡងរបស់សិស្សម្នាក់ៗ។ |
| Uxorilocal marriage (អាពាហ៍ពិពាហ៍ដែលប្តីទៅរស់នៅខាងប្រពន្ធ) | ជាប្រពៃណីនៃការរៀបការដែលតម្រូវឱ្យស្វាមីផ្លាស់ប្តូរទីលំនៅរបស់ខ្លួន ទៅរស់នៅក្នុងភូមិ ឬសហគមន៍របស់ភរិយា ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យស្វាមីច្រើនតែមានឋានៈជាអ្នកចំណូលថ្មី និងមិនមានសិទ្ធិពេញលេញលើដីធ្លី។ | ដូចជាការដែលយើងទៅសុំចូលលេងបាល់ទាត់ក្នុងភូមិគេ ដែលយើងគ្រាន់តែជាអ្នកចំណូលថ្មី មិនមានសិទ្ធិជាម្ចាស់តារាងនោះទេ។ |
| Odds Ratio (ផលធៀបឱកាស) | ជារង្វាស់ស្ថិតិដែលបង្ហាញពីទំហំនៃឥទ្ធិពលរបស់កត្តាណាមួយទៅលើលទ្ធផល ដើម្បីប្រៀបធៀបថាតើក្រុមមនុស្សមួយមានឱកាសទទួលបានលទ្ធផលនោះ "ខ្ពស់ជាង" ឬ "ទាបជាង" ប៉ុន្មានដង បើធៀបនឹងក្រុមមួយទៀត។ | ដូចជាការនិយាយថា អ្នកជក់បារីមានឱកាសកើតជំងឺសួត "ខ្ពស់ជាង១០ដង" ធៀបនឹងអ្នកដែលមិនជក់បារី។ |
| Expropriated (ការដកហូតកម្មសិទ្ធិ) | សកម្មភាពដែលអ្នកដទៃ សហគមន៍ ឬរដ្ឋាភិបាល ធ្វើការដកហូត រឹបអូស ឬយកដីធ្លីពីអ្នកកាន់កាប់បច្ចុប្បន្នដោយបង្ខំ ឬដោយគ្មានការស្ម័គ្រចិត្តពីម្ចាស់ដើម។ | ដូចជាសិស្សជើងកាងក្នុងថ្នាក់មកដណ្តើមកៅអីអង្គុយរបស់អ្នកដោយបង្ខំ ហើយអ្នកមិនអាចតវ៉ាការពារខ្លួនបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
