បញ្ហា (The Problem)៖ តំបន់ Ham Thuan Bac ប្រឈមនឹងបញ្ហាកង្វះទឹកនៅរដូវប្រាំង ដែលទាមទារឱ្យមានការវាយតម្លៃសក្តានុពលធនធានដី ដើម្បីរៀបចំផែនការប្រើប្រាស់ដីកសិកម្មឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព និងនិរន្តរភាពចំពោះមុខការគំរាមកំហែងពីភាពរាំងស្ងួត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) និងក្របខ័ណ្ឌវាយតម្លៃដីរបស់អង្គការ FAO ដើម្បីផ្គូផ្គងលក្ខណៈដីជាមួយនឹងតម្រូវការដំណាំជាក់លាក់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Current Land Use Practices (Baseline) ការប្រើប្រាស់ដីតាមបែបប្រពៃណីបច្ចុប្បន្ន |
ងាយស្រួលអនុវត្តតាមទម្លាប់របស់អ្នកភូមិ និងមិនត្រូវការទិន្នន័យ ឬបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញសម្រាប់ការវិភាគមុនពេលដាំដុះ។ | ប្រឈមមុខនឹងការខាតបង់ខ្ពស់ដោយសារគ្រោះរាំងស្ងួត និងប្រើប្រាស់ធនធានដីមិនបានអស់សក្តានុពល។ | ដីស្រែ ៦៧.៧៥% ត្រូវបានដាំដុះនៅលើដីដែលមានភាពសមស្របកម្រិតទាប (S3) និង ២៣.២៩% នៅលើដីមិនសមស្រប (N)។ |
| GIS-based FAO Land Suitability Assessment ការវាយតម្លៃភាពសមស្របនៃដីតាមគោលការណ៍ FAO និង GIS |
ផ្តល់ការវិភាគច្បាស់លាស់ផ្អែកលើកត្តាដី ជម្រាល និងប្រភពទឹក ដើម្បីរៀបចំផែនទីដាំដុះដំណាំឱ្យត្រូវនឹងសក្តានុពលពិតប្រាកដ។ | ទាមទារទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រលម្អិតច្រើន (ដូចជាផែនទីប្រភេទដី DEM) និងអ្នកជំនាញដែលមានចំណេះដឹងផ្នែក GIS ច្បាស់លាស់។ | ស្នើឱ្យរក្សាដី ៨.៥៥០ហិកតាសម្រាប់ស្រូវដែលមានប្រព័ន្ធទឹក និងរៀបចំដី ៩.០៧១,៧ហិកតាសម្រាប់ដំណាំស្រកានាគ (S1 & S2) ខណៈដីមិនសមស្របត្រូវបង្វែរទៅដាំដំណាំផ្សេង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះតម្រូវឱ្យមានប្រភពទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រលម្អិត កម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគ និងចំណេះដឹងបច្ចេកទេសជំនាញ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្រុក Ham Thuan Bac ខេត្ត Binh Thuan ប្រទេសវៀតណាម ដែលជាតំបន់រងគ្រោះដោយគ្រោះរាំងស្ងួត មានដីខ្សាច់ជាប់មាត់សមុទ្រ និងតំបន់ពាក់កណ្តាលភ្នំ។ កត្តានេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះប្រទេសយើងមានខេត្តជាច្រើនដែលមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ និងជួបបញ្ហាកង្វះទឹកស្រដៀងគ្នានេះ។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការរៀបចំផែនការប្រើប្រាស់ដីកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះនឹងជួយកម្ពុជាផ្លាស់ប្តូរពីការធ្វើកសិកម្មតាមទម្លាប់ ទៅជាការធ្វើកសិកម្មផ្អែកលើសក្តានុពលដីពិតប្រាកដ ដែលធានាបាននូវនិរន្តរភាព និងផលចំណេញខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Land suitability assessment (ការវាយតម្លៃភាពសមស្របនៃដី) | ដំណើរការនៃការវាយតម្លៃ និងប្រៀបធៀបលក្ខណៈសម្បត្តិរបស់ដី (ដូចជាប្រភេទដី ទឹក និងជម្រាល) ជាមួយនឹងតម្រូវការជីវសាស្ត្ររបស់ដំណាំនីមួយៗ ដើម្បីកំណត់ថាតើដីនោះស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់កសិកម្មប្រភេទណា (កម្រិត S1, S2, S3, ឬ N)។ | វាប្រៀបដូចជាការវាស់ទំហំខ្លួន និងស្បែកជើង ដើម្បីរកមើលសម្លៀកបំពាក់ណាដែលស័ក្តិសមនឹងអ្នកបំផុតមិនឱ្យតឹងពេកឬរលុងពេក។ |
| Land Mapping Units (LMUs) (ឯកតាផែនទីដី) | ការបែងចែកផ្ទៃដីដ៏ធំមួយទៅជាតំបន់ ឬប្លុកតូចៗដែលមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រស្រដៀងគ្នាទាំងស្រុង (ដូចជាមានកម្រាស់ដី វាយនភាពដី ជម្រាល និងប្រភពទឹកដូចគ្នា) ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការធ្វើចំណាត់ថ្នាក់ដាំដុះ។ | វាដូចជាការបែងចែកសិស្សក្នុងសាលាជាថ្នាក់រៀនផ្សេងៗគ្នាដោយផ្អែកលើកម្រិតចំណេះដឹង និងចំណង់ចំណូលចិត្ត ដើម្បីងាយស្រួលបង្រៀន។ |
| Land Use Types (LUTs) (ប្រភេទនៃការប្រើប្រាស់ដី) | ការកំណត់អត្តសញ្ញាណនៃប្រភេទដំណាំ ឬទម្រង់កសិកម្មជាក់លាក់ណាមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ការដាំស្រូវ ការដាំស្រកានាគ ឬវាលស្មៅចិញ្ចឹមសត្វ) ដែលត្រូវយកមកវាយតម្លៃថាតើអាចអនុវត្តលើដីគោលដៅបានឬទេ។ | វាដូចជាការជ្រើសរើសប្រភេទអាជីវកម្មដែលអ្នកចង់បើក (ឧទាហរណ៍៖ ហាងកាហ្វេ ឱសថស្ថាន ឬហាងលក់សៀវភៅ) មុននឹងសម្រេចចិត្តជួលទីតាំងអគារ។ |
| Geographical Information System (GIS) (ប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ) | ប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ចាប់យក រក្សាទុក វិភាគ និងបង្ហាញទិន្នន័យដែលមានទំនាក់ទំនងនឹងទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ ដើម្បីជួយក្នុងការសម្រេចចិត្តរៀបចំផែនការដីធ្លី។ | វាប្រៀបដូចជាផែនទី Google Maps ដ៏ឆ្លាតវៃដែលអាចប្រាប់យើងមិនត្រឹមតែផ្លូវប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងប្រាប់ពីកន្លែងមានទឹក កន្លែងមានភ្នំ និងប្រភេទដីយ៉ាងលម្អិតទៀតផង។ |
| Digital Elevation Model (DEM) (គំរូកម្ពស់ឌីជីថល) | ទិន្នន័យជាទម្រង់ 3D ដែលតំណាងឱ្យកម្ពស់រាងកាយ ឬភាពខ្ពស់ទាបនៃផ្ទៃដីពិតប្រាកដ ដោយដកចេញនូវវត្ថុផ្សេងៗដូចជាដើមឈើ ឬអគារ ដើម្បីយកមកគណនាកម្រិតជម្រាលដីសម្រាប់ការដាំដុះ។ | វាដូចជាការយកដីឥដ្ឋមកសូនជារូបរាងភ្នំនិងជ្រលងដី ដើម្បីមើលថាកន្លែងណាខ្ពស់កន្លែងណាទាប និងកន្លែងណាដែលទឹកអាចហូរប្រមូលផ្តុំគ្នា។ |
| Overlaying thematic maps (ការត្រួតស៊ីគ្នានៃផែនទីប្រធានបទ) | បច្ចេកទេសក្នុងកម្មវិធី GIS ដែលយកទិន្នន័យផែនទីពីស្រទាប់ផ្សេងៗគ្នា (ដូចជាផែនទីប្រភពទឹក ផែនទីកម្ពស់ និងផែនទីដីខ្សាច់) មកដាក់ត្រួតលើគ្នាដើម្បីបង្កើតជាផែនទីថ្មីមួយដែលបង្ហាញពីតំបន់ដែលមានលក្ខខណ្ឌទាំងអស់នោះបញ្ចូលគ្នា។ | វាដូចជាការយកកញ្ចក់ថ្លាជាច្រើនសន្លឹកដែលមានគំនូរខុសៗគ្នាមកដាក់ត្រួតលើគ្នា ដើម្បីបង្កើតបានជារូបភាពពេញលេញមួយ។ |
| Soil texture (វាយនភាពដី) | ទំហំ និងសមាមាត្រនៃភាគល្អិតដែលផ្សំឡើងជាដី (ដូចជាភាគល្អិតខ្សាច់ ដីល្បាយ និងដីឥដ្ឋ) ដែលជាកត្តាកំណត់យ៉ាងសំខាន់ដល់សមត្ថភាពនៃការស្រូបទឹក និងរក្សាជីជាតិរបស់ដីនោះ។ | វាដូចជាការស្ទាបសាច់ក្រណាត់ដើម្បីដឹងថាវាគ្រើមដូចក្រណាត់បាវ (ដីខ្សាច់) ឬទន់រលោងដូចសូត្រ (ដីឥដ្ឋ)។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
