បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីមូលហេតុ និងផលវិបាកនៃការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដី និងគម្របដី (LULC) ព្រមទាំងកំណត់អត្តសញ្ញាណបញ្ហាប្រឈមនានាក្នុងការផលិតកម្មកសិកម្មនៅខេត្តបាត់ដំបងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៨ ដល់ ២០១៨។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងបច្ចេកវិទ្យាប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) និងការចុះអង្កេតប្រមូលទិន្នន័យសង្គម-សេដ្ឋកិច្ចផ្ទាល់ពីប្រជាកសិករ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Remote Sensing & GIS (Supervised Classification with Maximum Likelihood) ការវិភាគប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ និងរូបភាពពីចម្ងាយ (Remote Sensing & GIS) |
ផ្តល់ទិន្នន័យច្បាស់លាស់ពីការផ្លាស់ប្តូរផ្ទៃដីតាមពេលវេលាលើផ្ទៃដីធំទូលាយ និងអាចបង្ហាញជារូបភាពផែនទីងាយយល់។ | ទាមទារជំនាញបច្ចេកទេសកម្រិតខ្ពស់ និងមិនអាចពន្យល់ពីមូលហេតុសង្គម ឬសេដ្ឋកិច្ចដែលនាំឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរនោះទេ។ | រកឃើញថាគម្របព្រៃឈើថយចុះ ៧៩% និងដីកសិកម្មកើនឡើង ៥៤% ក្នុងរយៈពេល ២០ ឆ្នាំ (១៩៩៨-២០១៨)។ |
| Household Survey & Statistical Analysis (T-tests, ANOVA, Pearson's correlation) ការចុះអង្កេតតាមគ្រួសារ និងការវិភាគស្ថិតិ (Household Survey & Statistical Analysis) |
ជួយស្វែងយល់ស៊ីជម្រៅពីកត្តាជំរុញ (កំណើនប្រជាជន គ្រឿងចក្រ) និងបញ្ហាប្រឈមជាក់ស្តែងរបស់កសិករក្នុងតំបន់។ | ចំណាយពេល និងធនធានច្រើនក្នុងការចុះប្រមូលទិន្នន័យ ហើយអាចមានភាពលម្អៀងផ្អែកលើការចងចាំរបស់អ្នកឆ្លើយសំណួរ។ | រកឃើញថាតម្លៃជីគីមី គ្រោះរាំងស្ងួត និងទឹកជំនន់គឺជាបញ្ហាប្រឈមធំបំផុតសម្រាប់កសិករទាំងពីរក្រុម (អ្នកក្រ និងអ្នកមានជីវភាពមធ្យម)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគរូបភាពផ្កាយរណប និងទិន្នន័យស្ថិតិ ព្រមទាំងធនធានហិរញ្ញវត្ថុ និងពេលវេលាសម្រាប់ការចុះប្រមូលទិន្នន័យដល់ទីតាំងផ្ទាល់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្តោតសំខាន់តែលើខេត្តបាត់ដំបង ដោយជ្រើសរើសយកគ្រួសារចំនួន ២០០ ក្នុងស្រុកចំនួន ៤ ដែលបែងចែកជាក្រុមអ្នកក្រ និងអ្នកមានជីវភាពមធ្យម។ ដោយសារស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រ កសិរុក្ខកម្ម និងអាកាសធាតុនៅតាមតំបន់នីមួយៗក្នុងប្រទេសកម្ពុជាមានលក្ខណៈខុសៗគ្នា ទិន្នន័យនេះប្រហែលជាមិនអាចតំណាងឱ្យស្ថានភាពទូទាំងប្រទេសបានទាំងស្រុងនោះទេ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការវាយតម្លៃជាគំរូនៅក្នុងតំបន់ជង្រុកកសិកម្ម។
វិធីសាស្ត្រនៃការរួមបញ្ចូលការវិភាគរូបភាពពីចម្ងាយជាមួយទិន្នន័យសង្គម-សេដ្ឋកិច្ច គឺមានអត្ថប្រយោជន៍ និងប្រសិទ្ធភាពខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការរៀបចំគោលនយោបាយកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
សរុបមក លទ្ធផល និងវិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សានេះផ្តល់ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំសម្រាប់អ្នកធ្វើគោលនយោបាយ និងអង្គការនានា ក្នុងការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព និងដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមរបស់កសិករនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Land Use and Land Cover (LULC) (ការប្រើប្រាស់ដី និងគម្របដី) | ជាការសិក្សាដើម្បីបែងចែកពីប្រភេទរូបវន្តដែលមាននៅលើផ្ទៃដីដោយធម្មជាតិ (ដូចជាព្រៃឈើ ឬផ្ទៃទឹក ដែលហៅថា គម្របដី) និងរបៀបដែលមនុស្សកែច្នៃឬប្រើប្រាស់ដីនោះ (ដូចជាសម្រាប់កសិកម្ម ឬសាងសង់លំនៅឋាន ដែលហៅថា ការប្រើប្រាស់ដី)។ | ដូចជាការមើលសម្លៀកបំពាក់ដែលផែនដីកំពុងពាក់ (គម្របដី) និងការស្វែងយល់ថាតើមនុស្សកំពុងយកក្រណាត់នោះទៅធ្វើអ្វី (ការប្រើប្រាស់)។ |
| Remote Sensing (ការប្រមូលទិន្នន័យពីចម្ងាយ / តេឡេដេតេកស្យុង) | ជាបច្ចេកវិទ្យាក្នុងការប្រមូលព័ត៌មាន និងរូបភាពអំពីផ្ទៃផែនដីពីចម្ងាយ ដោយប្រើប្រាស់ឧបករណ៍បំពាក់លើផ្កាយរណប យន្តហោះ ឬ Drone ជំនួសឱ្យការចុះទៅវាស់វែងផ្ទាល់នៅទីវាល។ | ដូចជាការថតរូបពីលើអាកាសដោយប្រើកាមេរ៉ា ដើម្បីមើលទិដ្ឋភាពរួមនៃភូមិមួយយ៉ាងច្បាស់ ដោយមិនចាំបាច់ដើរគ្រប់ច្រកល្ហក។ |
| Supervised classification (ការចំណាត់ថ្នាក់ដោយមានការត្រួតពិនិត្យ) | ជាដំណើរការក្នុងកម្មវិធីប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) ដែលអ្នកវិភាគផ្តល់ទិន្នន័យគំរូដើម្បីបង្រៀនកុំព្យូទ័រឱ្យស្គាល់ប្រភេទដីនីមួយៗ រួចឱ្យកុំព្យូទ័របែងចែកប្រភេទផ្ទៃដីដែលនៅសល់ដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ | ដូចជាការបង្ហាញរូបផ្លែប៉ោមទៅក្មេងម្នាក់ ហើយប្រាប់ថា "នេះគឺផ្លែប៉ោម" រួចឱ្យក្មេងនោះទៅរើសផ្លែប៉ោមទាំងអស់ចេញពីកន្ត្រកផ្លែឈើចម្រុះដោយខ្លួនឯង។ |
| Purposive sampling (ការជ្រើសរើសគំរូដោយមានគោលដៅ) | ជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវក្នុងការជ្រើសរើសអ្នកចូលរួមសម្ភាសន៍ ដោយផ្តោតជាចម្បងលើក្រុមមនុស្សដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិជាក់លាក់ណាមួយ (ឧទាហរណ៍៖ កសិករដែលរស់នៅទីនោះលើសពី២០ឆ្នាំ) ដើម្បីឆ្លើយតបឱ្យចំគោលដៅនៃការសិក្សា។ | ដូចជាការជ្រើសរើសយកតែសិស្សដែលពូកែគណិតវិទ្យាដើម្បីទៅប្រកួតប្រជែង ជំនួសឱ្យការចាប់ឆ្នោតជ្រើសរើសសិស្សណាម្នាក់ដោយចៃដន្យនៅក្នុងសាលា។ |
| Pearson's correlation (សហសម្ព័ន្ធ Pearson) | ជារង្វាស់ស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់វាស់ស្ទង់កម្រិតទំនាក់ទំនង និងទិសដៅរវាងអថេរពីរ (ឧទាហរណ៍៖ កំណើនប្រជាជន និងការពង្រីកដីកសិកម្ម) ដើម្បីដឹងថាតើពួកវាប្រែប្រួលស្របគ្នា ឬផ្ទុយគ្នា។ | ដូចជាការសង្កេតឃើញថានៅពេលមេឃកាន់តែក្តៅខ្លាំង (អថេរទី១) ចំនួនអ្នកទិញទឹកកក (អថេរទី២) ក៏កាន់តែកើនឡើង ដែលនេះបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងស្របគ្នា។ |
| Analysis of variance (ANOVA) (ការវិភាគវ៉ារ្យ៉ង់) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិមួយប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃក្រុមទិន្នន័យចាប់ពីបីឡើងទៅ ដើម្បីពិនិត្យមើលថាតើក្រុមទាំងនោះពិតជាមានភាពខុសគ្នាដោយសារកត្តាអ្វីមួយ ឬគ្រាន់តែខុសគ្នាដោយចៃដន្យ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបពិន្ទុប្រឡងមធ្យមរបស់សិស្សមកពីសាលា៣ផ្សេងគ្នា ដើម្បីដឹងឱ្យច្បាស់ថាសាលាទាំង៣មានគុណភាពបង្រៀនខុសគ្នាឬយ៉ាងណា។ |
| Likert scale (រង្វាស់ Likert) | ជាប្រព័ន្ធរង្វាស់នៅក្នុងកម្រងសំណួរស្ទង់មតិ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកឆ្លើយបញ្ជាក់ពីកម្រិតនៃការយល់ឃើញ ឬទំហំនៃបញ្ហារបស់ពួកគេ (ឧទាហរណ៍៖ ដាក់ពិន្ទុពី ១ ដល់ ៥ សម្រាប់កម្រិតនៃបញ្ហាប្រឈម)។ | ដូចជាការឱ្យពិន្ទុផ្កាយលើសេវាកម្មកុម្ម៉ង់អាហារ ដោយផ្តល់ ១ផ្កាយបើអន់បំផុត និង ៥ផ្កាយបើល្អបំផុត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
