បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីផលប៉ះពាល់នៃការអនុវត្តច្បាប់សិទ្ធិព្រៃឈើ (Forest Right Act, 2006) នៅក្នុងរដ្ឋ Maharashtra ប្រទេសឥណ្ឌា ដែលការអនុវត្តខុសឆ្គងបាននាំឱ្យមានការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងបង្កើនភាពងាយរងគ្រោះដល់អាកាសធាតុសម្រាប់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាវាស់វែងពីចម្ងាយ និងប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ រួមជាមួយនឹងការចុះពិនិត្យដល់ទីតាំងផ្ទាល់ ដើម្បីប្រៀបធៀបទិន្នន័យនិងវាយតម្លៃការផ្លាស់ប្តូរគម្របព្រៃឈើ និងបរិមាណកាបូន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Remote Sensing and GIS (NDVI Analysis) ការវាស់វែងពីចម្ងាយ និងប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (ការវិភាគសន្ទស្សន៍ NDVI) |
អនុញ្ញាតឱ្យមានការប្រៀបធៀបទិន្នន័យជាប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ (ឆ្នាំ ២០០២ និង ២០១១) និងងាយស្រួលក្នុងការធ្វើចំណាត់ថ្នាក់គម្របព្រៃឈើ។ | មានកម្រិតភាពច្បាស់នៃរូបភាព (Resolution 30mx30m សម្រាប់ Landsat TM) ដែលទាមទារការចុះផ្ទៀងផ្ទាត់ដល់ទីតាំងផ្ទាល់ (Ground truthing)។ | បានរកឃើញផ្ទៃដី ១៤.៦៦៨,៩៦ ហិកតាដែលត្រូវបានកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើខុសច្បាប់ ការថយចុះប្រភពទឹក ៥០% និងកំណើនដីហួតហែង ៥០%។ |
| Field Stratified Random Sampling & Allometric Equations ការចុះសំណាកចៃដន្យតាមស្រទាប់ និងការប្រើប្រាស់រូបមន្តជីវម៉ាស (Allometric) |
ផ្តល់ទិន្នន័យជីវម៉ាស និងស្តុកកាបូនលើដីនិងក្រោមដីយ៉ាងសុក្រឹតបំផុត និងជួយផ្ទៀងផ្ទាត់ទិន្នន័យផ្កាយរណប។ | ចំណាយពេលយូរ ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើន និងមានដែនកំណត់ផ្នែកស្ថិតិនៅពេលទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋានទៅកាន់ផ្ទៃដីរដ្ឋទាំងមូលដោយផ្អែកលើសំណាកតូច (២៧ ឡូត៍)។ | បានគណនាឃើញការបាត់បង់ជីវម៉ាសលើដី ១១២,២៨ តោន/ហិកតា និងការបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនិកសរុប ១១៣.៣៩៥ តោន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការរួមបញ្ចូលគ្នានូវកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ កញ្ចប់ទិន្នន័យផ្កាយរណប និងការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅទីវាល។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងរដ្ឋ Maharashtra ប្រទេសឥណ្ឌា ដោយផ្តោតសំខាន់លើគម្រោងសាកល្បងនៅតំបន់ព្រៃឈើ Gondia ដោយប្រើប្រាស់សំណាកត្រឹមតែ ២៧ ឡូត៍ ដើម្បីធ្វើការសន្និដ្ឋានសម្រាប់រដ្ឋទាំងមូល។ វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការយល់ដឹងថា ការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យសំណាកតូចតាចមកតំណាងឱ្យព្រៃឈើទាំងមូលអាចបណ្តាលឱ្យមានភាពលម្អៀង ព្រោះប្រភេទព្រៃឈើ និងបរិបទសង្គមសេដ្ឋកិច្ច (ឧទាហរណ៍ ព្រៃស្រោងនៅកម្ពុជាធៀបនឹងព្រៃនៅឥណ្ឌា) មានភាពខុសគ្នា។
វិធីសាស្រ្ត និងក្របខ័ណ្ឌវាយតម្លៃនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ទំហំការងារផ្នែកបរិស្ថាននៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាវាស់វែងពីចម្ងាយរួមជាមួយការចុះអង្កេតផ្ទាល់ នឹងជួយកម្ពុជាក្នុងការវាយតម្លៃព្រៃឈើប្រកបដោយតម្លាភាព និងតាក់តែងគោលនយោបាយកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Carbon sequestration | ដំណើរការនៃការចាប់យក និងរក្សាទុកឧស្ម័នកាបូនិក (CO2) ពីបរិយាកាសដោយដើមឈើ និងរុក្ខជាតិរហូតដល់វាស្លាប់ ដើម្បីកាត់បន្ថយការឡើងកម្ដៅផែនដី។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនបូមធូលីដែលបូមយកខ្យល់ពុលពីក្នុងផ្ទះយកទៅលាក់ទុកក្នុងធុង កុំឱ្យប៉ះពាល់ដល់សុខភាពអ្នករស់នៅ។ |
| Above Ground Biomass | ទម្ងន់សរុបនៃផ្នែករុក្ខជាតិទាំងអស់ដែលមានជីវិត ឬស្លាប់ ដែលស្ថិតនៅពីលើផ្ទៃដី ដូចជា ដើម មែក ស្លឹក ដែលទិន្នន័យនេះត្រូវបានប្រើសម្រាប់គណនាបរិមាណកាបូនដែលព្រៃឈើផ្ទុក។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ផ្នែកខាងលើដីនៃដើមឈើទាំងមូល ដើម្បីចង់ដឹងថាវាមានទម្ងន់ប៉ុន្មានគីឡូ។ |
| Normalized Difference Vegetation Index (NDVI) | សូចនាករដែលប្រើក្នុងការវិភាគរូបភាពផ្កាយរណបដើម្បីវាយតម្លៃភាពខៀវស្រងាត់ និងដង់ស៊ីតេរបស់រុក្ខជាតិ ដោយវាស់វែងពន្លឺដែលចំណាំងផ្លាតចេញពីស្លឹករុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការប្រើវ៉ែនតាវេទមន្តដែលអាចមើលឃើញកម្រិតសុខភាពរបស់រុក្ខជាតិពីចម្ងាយ ថាវាកំពុងលូតលាស់ល្អ ឬកំពុងស្វិតស្រពោន។ |
| Allometric equations | រូបមន្តគណិតវិទ្យាដែលប្រើសម្រាប់ប៉ាន់ស្មានទំហំ ឬទម្ងន់ជីវម៉ាសនៃដើមឈើទាំងមូល ដោយផ្អែកលើការវាស់វែងផ្នែកងាយៗដូចជា អង្កត់ផ្ចិតដើម (DBH) និងកម្ពស់។ | ដូចជាការទស្សន៍ទាយទម្ងន់សរុបរបស់មនុស្សម្នាក់ ដោយគ្រាន់តែវាស់កម្ពស់ និងទំហំចង្កេះរបស់គាត់ ដោយមិនបាច់ថ្លឹងផ្ទាល់។ |
| Stratified random sampling | វិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសសំណាក ដែលបែងចែកតំបន់សិក្សាធំមួយជាក្រុមតូចៗ (ស្រទាប់) ដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា រួចទើបជ្រើសរើសទីតាំងដោយចៃដន្យក្នុងក្រុមនីមួយៗដើម្បីចុះប្រមូលទិន្នន័យ។ | ដូចជាការភ្លក់សម្លរដោយកូរឱ្យសព្វ រួចដួសទឹកខ្លះ សាច់ខ្លះ និងបន្លែខ្លះមកភ្លក់ ដើម្បីដឹងពីរសជាតិសម្លរទាំងមូល។ |
| Below Ground Tree Biomass | ទម្ងន់នៃប្រព័ន្ធឫសរបស់ដើមឈើដែលស្ថិតនៅក្រោមដី ដែលផ្ទុកកាបូនយ៉ាងច្រើនផងដែរ ប៉ុន្តែពិបាកក្នុងការវាស់វែងផ្ទាល់ ហេតុនេះគេច្រើនប្រើប្រាស់មេគុណស្ដង់ដារ (ឧ. គុណនឹង ០,២៧ នៃជីវម៉ាសលើដី)។ | ដូចជាការវាយតម្លៃទម្ងន់និងទំហំនៃគ្រឹះផ្ទះដែលកប់ក្រោមដី ដោយមើលទៅលើទំហំផ្ទះដែលនៅខាងលើផ្ទៃដី។ |
| Ground truthing | ដំណើរការនៃការចុះទៅពិនិត្យផ្ទៀងផ្ទាត់ទិន្នន័យជាក់ស្តែងនៅទីតាំងផ្ទាល់ ដើម្បីបញ្ជាក់ពីភាពត្រឹមត្រូវនៃទិន្នន័យដែលទទួលបានពីប្រព័ន្ធវាស់វែងពីចម្ងាយ (រូបភាពផ្កាយរណប)។ | ដូចជាការដែលយើងឃើញរូបភាពផ្ទះល្វែងក្នុងហ្វេសប៊ុក រួចជិះម៉ូតូទៅមើលទីតាំងនោះផ្ទាល់ដើម្បីបញ្ជាក់ថាវាពិតជាមានរូបរាងដូចក្នុងរូបភាពមែនឬអត់។ |
| Biomass Expansion Factor (BEF) | មេគុណដែលប្រើសម្រាប់គុណនឹងបរិមាណសាច់ឈើពាណិជ្ជកម្ម (តែតួដើម) ដើម្បីទាញយកទម្ងន់ជីវម៉ាសសរុបនៃដើមឈើទាំងមូល រួមទាំងផ្នែកដែលគេមិនប្រើប្រាស់ដូចជា មែក និងស្លឹក។ | ដូចជាការប្រើរូបមន្តគណនាទម្ងន់សរុបរបស់សត្វគោមួយក្បាល (រួមទាំងឆ្អឹង និងស្បែក) បន្ទាប់ពីយើងដឹងត្រឹមតែទម្ងន់សាច់សុទ្ធ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
