បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាអសមត្ថភាពនៃខ្សែចង្វាក់តម្លៃ និងការធ្លាក់ចុះផលិតភាព (ពី ៥៤% ទៅ ៣៨%) នៃការផលិតគ្រាប់ម៉ាកាដាមៀ (Macadamia integrifolia) ដោយកសិករខ្នាតតូចនៅក្នុងប្រទេសស៊ីមបាវ៉េ ដោយសារកង្វះបច្ចេកវិទ្យាកែច្នៃ និងទីផ្សារមិនល្អឥតខ្ចោះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគខ្សែចង្វាក់តម្លៃដើម្បីពិនិត្យមើលរាល់ជំហាននៃការផលិត និងទីផ្សារ ដោយផ្តោតលើប្រសិទ្ធភាពបច្ចេកទេស និងគំរូទំនាក់ទំនងរបស់អ្នកពាក់ព័ន្ធផ្សេងៗ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Arm's length market model គំរូទីផ្សារប្រកួតប្រជែងសេរី (មិនមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធរវាងអ្នកទិញនិងអ្នកលក់) |
ងាយស្រួលសម្រាប់កសិករខ្នាតតូចក្នុងការចូលរួម ដោយមិនចាំបាច់មានកិច្ចសន្យា ឬលក្ខខណ្ឌស្មុគស្មាញច្រើន។ អ្នកលក់អាចលក់ផលិតផលទៅឱ្យនរណាក៏បាន។ | កសិករប្រឈមហានិភ័យទីផ្សារខ្ពស់ មិនមានទីផ្សារច្បាស់លាស់ និងខ្វះអំណាចក្នុងការតថ្លៃ ដែលធ្វើឱ្យពួកគេត្រូវលក់ក្នុងតម្លៃថោក។ | បណ្តាលឱ្យខ្សែចង្វាក់តម្លៃគ្មានប្រសិទ្ធភាព កសិករនៅស៊ីមបាវ៉េភាគច្រើនបាត់បង់អត្ថប្រយោជន៍ និងទិន្នផលធ្លាក់ចុះ។ |
| Captive networks / Out-grower contractual arrangements បណ្តាញខ្សែចង្វាក់តម្លៃបែបចាប់យក ឬកិច្ចសន្យាដាំដុះ (កសិកម្មតាមកិច្ចសន្យា) |
ផ្តល់ការធានាទីផ្សារនិងតម្លៃច្បាស់លាស់ ជំរុញការចែករំលែកចំណេះដឹង បច្ចេកទេស និងធនធានពីអ្នកទិញទៅកសិករ។ | កសិករអាចពឹងផ្អែកខ្លាំងលើក្រុមហ៊ុនតែមួយ ដែលទាមទារឱ្យមានការគ្រប់គ្រងកិច្ចសន្យាដោយតម្លាភាពដើម្បីចៀសវាងការកេងប្រវ័ញ្ច។ | ត្រូវបានអ្នកស្រាវជ្រាវស្នើឡើងជាជម្រើសដ៏ល្អបំផុតដើម្បីបង្កើនប្រសិទ្ធភាពបច្ចេកទេស និងដោះស្រាយបញ្ហាទីផ្សារសម្រាប់កសិករខ្នាតតូច។ |
| Hierarchical value chain model (Vertical Integration) គំរូខ្សែចង្វាក់តម្លៃតាមឋានានុក្រម (សមាហរណកម្មខ្សែឈរ) |
ក្រុមហ៊ុនធំតែមួយគ្រប់គ្រងប្រតិបត្តិការទាំងស្រុងតាំងពីការដាំដុះដល់ការកែច្នៃ ដែលជួយធានាបាននូវគុណភាពកម្រិតខ្ពស់ និងបរិមាណផ្គត់ផ្គង់មានស្ថិរភាព។ | កាត់បន្ថយឱកាស និងបំបាត់ការចូលរួមរបស់កសិករខ្នាតតូចឯករាជ្យនៅក្នុងប្រព័ន្ធទីផ្សារ។ | មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការគ្រប់គ្រងគុណភាព ប៉ុន្តែស័ក្តិសមតែនៅពេលដែលពិបាកស្វែងរកគ្រួសារកសិករដែលមានសមត្ថភាពផលិតតាមស្តង់ដារ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើទិន្នន័យអង្កេត ការវិភាគសេដ្ឋកិច្ច និងឯកសារគោលនយោបាយ ដែលមិនទាមទារកម្លាំងម៉ាស៊ីនកុំព្យូទ័រធំដុំនោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវការកម្លាំងពលកម្មក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យពីទីលាន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសស៊ីមបាវ៉េ (ជាពិសេសខេត្ត Manicaland) ដោយផ្តោតលើកសិករខ្នាតតូចចំនួន ៥៣០ គ្រួសារ និងឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទសេដ្ឋកិច្ច-សង្គមនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក។ ទោះបីជាបរិបទភូមិសាស្ត្រខុសគ្នា ប៉ុន្តែលក្ខណៈនៃបញ្ហាគឺស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា ដែលកសិករខ្នាតតូចភាគច្រើននៅតែលក់វត្ថុធាតុដើមឆៅ (មិនទាន់កែច្នៃ) ក្នុងទីផ្សារអសកម្ម និងខ្វះបច្ចេកវិទ្យា។
វិធីសាស្ត្រវិភាគខ្សែចង្វាក់តម្លៃ និងគំរូកិច្ចសន្យាដាំដុះ (Out-grower models) នៅក្នុងឯកសារនេះ គឺអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់សម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាទីផ្សារកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធខ្សែចង្វាក់តម្លៃឡើងវិញដោយឈរលើការចូលរួមពីគ្រប់ភាគី នឹងជួយកសិករកម្ពុជាផ្លាស់ប្តូរពីការលក់វត្ថុធាតុដើមតម្លៃទាប ទៅជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់ផលិតផលប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពនិងមានតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់លើទីផ្សារអន្តរជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Value Chain Analysis (ការវិភាគខ្សែចង្វាក់តម្លៃ) | ជាវិធីសាស្ត្រនៃការតាមដាននិងវាយតម្លៃរាល់ជំហានដែលពាក់ព័ន្ធតាំងពីការផ្គត់ផ្គង់វត្ថុធាតុដើម ការដាំដុះ ការកែច្នៃ រហូតដល់ការនាំយកផលិតផលសម្រេចទៅដល់ដៃអតិថិជនចុងក្រោយ ដើម្បីស្វែងរកចំណុចខ្សោយនិងឱកាសក្នុងការបង្កើនប្រាក់ចំណេញ។ | ដូចជាការតាមដានរាល់ដំណាក់កាលនៃការធ្វើនំខេក តាំងពីការទិញម្សៅរហូតដល់នំត្រូវលក់ចេញ ដើម្បីដឹងថាដំណាក់កាលណាដែលខ្ជះខ្ជាយលុយ ឬអាចធ្វើឱ្យនំមានរសជាតិឆ្ងាញ់ជាងមុនអាចលក់បានថ្លៃជាងមុន។ |
| Technical Efficiency (ប្រសិទ្ធភាពបច្ចេកទេស) | សមត្ថភាពរបស់កសិករឬអ្នកផលិត ក្នុងការបង្កើតទិន្នផលឱ្យបានច្រើនបំផុតដែលអាចធ្វើទៅបាន ដោយប្រើប្រាស់បរិមាណធនធាន (ដី ពូជ ជី កម្លាំងពលកម្ម) ដែលមានកំណត់ ឬការសម្រេចបានទិន្នផលគោលដៅដោយប្រើប្រាស់ធនធានតិចតួចបំផុត។ | ដូចជាសមត្ថភាពក្នុងការបើកបរម៉ូតូឱ្យបានចម្ងាយឆ្ងាយបំផុត ដោយប្រើប្រាស់សាំងត្រឹមតែមួយលីត្រប៉ុណ្ណោះ។ |
| Arm's length market model (គំរូទីផ្សារប្រកួតប្រជែងសេរី ឬទីផ្សារធម្មតា) | ជាទម្រង់ទីផ្សារដែលអ្នកទិញនិងអ្នកលក់ធ្វើការដោះដូរទំនិញគ្នាដោយផ្ទាល់ តាមរយៈការថ្លឹងថ្លែងតម្លៃជាក់ស្តែងនាពេលនោះ ដោយមិនមានកិច្ចសន្យាចងក្រងយូរអង្វែង ឬទំនាក់ទំនងស្អិតរមួតរវាងគ្នានិងគ្នានោះទេ។ | ដូចជាការដើរទិញបន្លែនៅផ្សារ ដែលអ្នកអាចទិញពីអ្នកលក់ណាក៏បានដោយគ្រាន់តែតថ្លៃត្រូវរ៉ូវគ្នា មិនចាំបាច់ស្គាល់គ្នា ឬមានការចុះកិច្ចសន្យាទុកមុនឡើយ។ |
| Captive networks / Out-grower contractual arrangements (បណ្តាញខ្សែចង្វាក់តម្លៃបែបចាប់យក ឬកិច្ចសន្យាដាំដុះ) | ជាប្រព័ន្ធទីផ្សារដែលក្រុមហ៊ុនធំៗធ្វើកិច្ចសន្យាជាមួយកសិករខ្នាតតូច ដោយក្រុមហ៊ុនជាអ្នកផ្តល់នូវបច្ចេកទេស ពូជ ឬឥណទាន ជាថ្នូរនឹងការធានាទិញយកផលិតផលនោះត្រលប់មកវិញក្នុងលក្ខខណ្ឌនិងស្តង់ដារដែលបានព្រមព្រៀងគ្នា។ | ដូចជាម្ចាស់ភោជនីយដ្ឋានជួលកសិករម្នាក់ឱ្យដាំបន្លែសរីរាង្គសម្រាប់ហាងរបស់ខ្លួន ដោយផ្តល់គ្រាប់ពូជនិងបច្ចេកទេស រួចសន្យាធានាទិញយកបន្លែទាំងអស់នោះមកវិញឱ្យតែបានល្អតាមស្តង់ដារ។ |
| Transaction Costs (ថ្លៃដើមប្រតិបត្តិការ / ថ្លៃដើមនៃការជួញដូរ) | ជាការចំណាយបន្ថែមក្រៅពីថ្លៃដើមផលិតផលផ្ទាល់ ដែលកើតឡើងក្នុងដំណើរការទីផ្សារ ដូចជាការចំណាយពេលវេលាស្វែងរកអ្នកទិញ ការធ្វើដំណើរ ថ្លៃរៀបចំកិច្ចសន្យា ថ្លៃទាក់ទងព័ត៌មាន ឬការចំណាយលើការដោះស្រាយវិវាទផ្សេងៗក្នុងការលក់ដូរ។ | ដូចជាថ្លៃសេវាផ្ទេរប្រាក់តាមភ្នាក់ងារ ឬថ្លៃសាំងធ្វើដំណើរទៅទិញទំនិញ ដែលធ្វើឱ្យការចំណាយសរុបរបស់អ្នកកើនឡើងលើសពីតម្លៃរបស់ទំនិញផ្ទាល់។ |
| Hierarchical value chain model (គំរូខ្សែចង្វាក់តម្លៃតាមឋានានុក្រម / សមាហរណកម្មបញ្ឈរ) | ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងដែលក្រុមហ៊ុនធំតែមួយធ្វើសមាហរណកម្ម និងក្ដោបក្ដាប់ប្រតិបត្តិការទាំងអស់ដោយខ្លួនឯង តាំងពីការដាំដុះវត្ថុធាតុដើម ការកែច្នៃ រហូតដល់ការវេចខ្ចប់និងចែកចាយ ដោយមិនពឹងផ្អែកលើកសិករខ្នាតតូច ឬក្រុមហ៊ុនផ្សេងឡើយ។ | ដូចជាហាងកាហ្វេមួយដែលមានដីចម្ការដាំកាហ្វេខ្លួនឯង មានរោងចក្រលីងកាហ្វេខ្លួនឯង និងលក់កាហ្វេនៅក្នុងហាងរបស់ខ្លួនឯងផ្ទាល់តែម្ដង។ |
| Relational-specific assets / RSA (ទ្រព្យសកម្មជាក់លាក់តាមទំនាក់ទំនង) | ការវិនិយោគលើម៉ាស៊ីន បច្ចេកវិទ្យា ឬចំណេះដឹង ដែលបង្កើតឡើងតែសម្រាប់បំពេញតម្រូវការជាក់លាក់នៃដៃគូពាណិជ្ជកម្មណាមួយ ហើយវាសឹងតែគ្មានតម្លៃទាល់តែសោះ ឬខាតបង់តម្លៃយ៉ាងច្រើន ប្រសិនបើយកទៅប្រើប្រាស់ជាមួយអ្នកទិញផ្សេង។ | ដូចជាជាងកាត់ដេរម្នាក់ដែលកាត់សម្លៀកបំពាក់តម្រូវតាមរាងកាយនិងចំណូលចិត្តរបស់អតិថិជនជាក់លាក់ណាមួយ ដែលសម្លៀកបំពាក់នោះមិនអាចយកទៅលក់ឱ្យអ្នកផ្សេងស្លៀកបានសមល្អដូចម្ចាស់ដើមនោះទេ។ |
| Knowledge-sharing routines / KSR (ទម្លាប់នៃការចែករំលែកចំណេះដឹង) | យន្តការឬប្រព័ន្ធដែលមានការរៀបចំជាប្រចាំនៅក្នុងខ្សែចង្វាក់តម្លៃ ដើម្បីផ្ទេរព័ត៌មាន បច្ចេកទេសថ្មីៗ និងស្តង់ដារគុណភាពពីអ្នកទិញឬក្រុមហ៊ុនកែច្នៃ ទៅកាន់កសិករឬអ្នកផលិតវត្ថុធាតុដើម។ | ដូចជាការជួបជុំគ្នារៀងរាល់ខែរបស់ក្រុមចុងភៅដើម្បីចែករំលែករូបមន្តម្ហូបថ្មីៗដល់គ្នាទៅវិញទៅមក ធានាថាអាហារគ្រប់ចានមានរសជាតិឆ្ងាញ់ដូចៗគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
