បញ្ហា (The Problem)៖ ថ្វីត្បិតតែឧស្សាហកម្មកាត់ដេរវៀតណាមមានការនាំចេញខ្ពស់ក៏ដោយ ក៏សហគ្រាសភាគច្រើននៅតែជាប់គាំងក្នុងការធ្វើសេវាកម្មកាត់ដេរស៊ីឈ្នួល (CMT) ដែលទទួលបានតម្លៃបន្ថែមទាបបំផុតនៅក្នុងខ្សែច្រវ៉ាក់តម្លៃសកល ដោយសារកង្វះខាតការរចនា និងការផ្គត់ផ្គង់វត្ថុធាតុដើមក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះដោយរួមបញ្ចូលការវិភាគឯកសារទ្រឹស្តី និងការប្រមូលទិន្នន័យបឋម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| CMT (Cut, Make, Trim) ការស៊ីឈ្នួលកាត់ដេរ (CMT) |
ត្រូវការដើមទុនតិច ហានិភ័យទាប និងទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីកម្លាំងពលកម្មដែលមានតម្លៃថោកនៅក្នុងស្រុក។ | ទទួលបានតម្លៃបន្ថែមទាបបំផុតនៅក្នុងខ្សែច្រវ៉ាក់តម្លៃ និងពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើអ្នកបញ្ជាទិញបរទេសសម្រាប់វត្ថុធាតុដើម និងការរចនា។ | បង្កើតតម្លៃបន្ថែមបានត្រឹមតែប្រហែល ៥,១% នៃតម្លៃផលិតផលសម្រេច ប៉ុន្តែគ្របដណ្តប់ប្រមាណ ៧០% នៃការនាំចេញសរុប។ |
| FOB (Free on Board / OEM) ការនាំចេញដោយផ្ទាល់ (FOB/OEM) |
មានភាពឯករាជ្យខ្ពស់ជាងមុនក្នុងការស្វែងរកវត្ថុធាតុដើម និងទទួលបានប្រាក់ចំណេញខ្ពស់ជាង CMT បន្តិចបន្តួច។ | ទាមទារដើមទុនបង្វិលច្រើន ហានិភ័យទីផ្សារខ្ពស់ជាងមុន និងនៅតែមិនទាន់មានភាពឯករាជ្យលើការរចនាម៉ូដ។ | អត្រាប្រាក់ចំណេញកើនឡើងបន្តិច (ប្រហែល ៥%) បើធៀបនឹង CMT ប៉ុន្តែនៅតែទាបបើធៀបនឹងដំណាក់កាលរចនា និងលក់រាយ។ |
| ODM / OBM (Original Design/Brand Manufacturing) ការផលិតតាមការរចនា និងម៉ាកយីហោខ្លួនឯង (ODM/OBM) |
ទទួលបានតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងខ្សែច្រវ៉ាក់តម្លៃសកល និងបង្កើតកេរ្តិ៍ឈ្មោះម៉ាកយីហោប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ | ទាមទារការវិនិយោគយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់លើការស្រាវជ្រាវ (R&D) អ្នករចនាម៉ូដ និងបណ្តាញចែកចាយអន្តរជាតិ ព្រមទាំងមានហានិភ័យខ្ពស់។ | អាចចាប់យកតម្លៃបន្ថែមរហូតដល់ ៧៤,៨% ដែលបច្ចុប្បន្នត្រូវបានបាត់បង់ទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនបរទេស (ទោះជាយ៉ាងណា វិធីសាស្ត្រនេះជារបៀបវារៈរយៈពេលវែងសម្រាប់រោងចក្រ)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើការប្រមូលទិន្នន័យស្ទង់មតិពីសហគ្រាស ខណៈដែលការកែលម្អខ្សែច្រវ៉ាក់តម្លៃជាក់ស្តែងទាមទារការវិនិយោគខ្ពស់លើបច្ចេកវិទ្យា និងធនធានមនុស្ស។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមចន្លោះឆ្នាំ ២០០៤ ដល់ ២០០៩ ដោយផ្ដោតលើរោងចក្រចំនួន ៣១ នៅភាគខាងជើង និងខាងត្បូង។ ទោះបីជាទិន្នន័យនេះមានវ័យចំណាស់បន្តិច ប៉ុន្តែវាឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ពីដំណាក់កាលអន្តរកាលដែលប្រទេសកម្ពុជាកំពុងជួបប្រទះបច្ចុប្បន្ន ដែលរោងចក្រភាគច្រើននៅតែពឹងផ្អែកលើការដេរស៊ីឈ្នួល (CMT) និងខ្វះខាតការផ្គត់ផ្គង់វត្ថុធាតុដើមក្នុងស្រុក។
របកគំហើញពីការសិក្សានេះមានតម្លៃយ៉ាងធំធេងសម្រាប់រៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍វិស័យកាត់ដេរនៅប្រទេសកម្ពុជាឱ្យចាកចេញពីការពឹងផ្អែកលើតម្លៃពលកម្មថោក។
ការរៀនសូត្រពីបទពិសោធន៍របស់វៀតណាមក្នុងការកែលម្អពី CMT ទៅ FOB/ODM គឺជាភាពចាំបាច់បំផុតសម្រាប់កម្ពុជា ស្របពេលដែលប្រាក់ឈ្នួលអប្បបរមាកំពុងកើនឡើង ដែលធ្វើឱ្យការប្រកួតប្រជែងដោយពឹងលើកម្លាំងពលកម្មថោកលែងមាននិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Value Chain | ដំណើរការបន្តបន្ទាប់គ្នានៃសកម្មភាពអាជីវកម្ម (ដូចជាការរចនា ការផលិត ការទីផ្សារ ការចែកចាយ) ដែលបន្ថែមតម្លៃទៅលើផលិតផល ឬសេវាកម្មមួយពីដើមរហូតដល់ដៃអ្នកប្រើប្រាស់ចុងក្រោយ។ | ដូចជាការធ្វើនំខេក ដែលរាល់ជំហានពីការទិញម្សៅ លាយ វាយ ដុត និងតុបតែង សុទ្ធតែធ្វើឱ្យនំកាន់តែមានតម្លៃថ្លៃជាងមុន។ |
| Global Value Chain (GVC) | ការបែងចែកសកម្មភាពនៃខ្សែច្រវ៉ាក់តម្លៃទៅតាមបណ្តាប្រទេសផ្សេងៗគ្នាជុំវិញពិភពលោក ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីចំណុចខ្លាំងរបស់ប្រទេសនីមួយៗ (ឧទាហរណ៍ ពលកម្មថោក ឬបច្ចេកវិទ្យាទំនើប)។ | ដូចជាការផលិតទូរស័ព្ទមួយ ដែលអេក្រង់ធ្វើនៅកូរ៉េ បន្ទះឈីបធ្វើនៅតៃវ៉ាន់ ហើយយកមកដំឡើងផ្តុំគ្នានៅប្រទេសចិន។ |
| CMT (Cut, Make, Trim) | ទម្រង់នៃការផលិតដែលរោងចក្រក្នុងស្រុកគ្រាន់តែទទួលស៊ីឈ្នួលកាត់ក្រណាត់ ដេរ និងវេចខ្ចប់ប៉ុណ្ណោះ ខណៈវត្ថុធាតុដើម និងម៉ូដត្រូវបានផ្គត់ផ្គង់ដោយអ្នកបញ្ជាទិញ។ នេះជាដំណាក់កាលដែលទទួលបានតម្លៃបន្ថែមទាបបំផុត។ | ដូចជាជាងកាត់ដេរខោអាវ ដែលអតិថិជនជាអ្នកទិញក្រណាត់ និងរើសម៉ូដមកឲ្យស្រាប់ ជាងគ្រាន់តែយកឈ្នួលកម្លាំងពលកម្មក្នុងការដេរប៉ុណ្ណោះ។ |
| FOB (Free on Board / OEM) | ទម្រង់នៃការផលិតដែលរោងចក្រមានសមត្ថភាពបញ្ជាទិញ និងទូទាត់ថ្លៃវត្ថុធាតុដើមដោយខ្លួនឯង ហើយផលិតតាមការរចនារបស់អ្នកបញ្ជាទិញ ដែលជួយឱ្យរោងចក្រទទួលបានប្រាក់ចំណេញច្រើនជាង CMT បន្តិចបន្តួចដោយសារការកាត់បន្ថយថ្លៃដើម។ | ដូចជាចុងភៅដែលទទួលលុយម៉ៅការពីភ្ញៀវ ដើម្បីដើរផ្សារទិញសាច់ ទិញបន្លែដោយខ្លួនឯង ហើយចម្អិនតាមមុខម្ហូបដែលភ្ញៀវចង់បាន។ |
| ODM (Original Design Manufacturing) | ដំណាក់កាលខ្ពស់មួយនៃខ្សែច្រវ៉ាក់តម្លៃ ដែលរោងចក្រមិនត្រឹមតែអាចផលិត និងទិញវត្ថុធាតុដើមប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងមានសមត្ថភាពស្រាវជ្រាវ និងរចនាម៉ូដសម្លៀកបំពាក់ដោយខ្លួនឯង ដើម្បីផ្តល់ជាជម្រើសឲ្យអ្នកទិញយកទៅបិទម៉ាកយីហោរបស់ពួកគេ។ | ដូចជាវិស្វករគូសប្លង់ផ្ទះល្វែងស្រាប់ៗយ៉ាងស្អាត ហើយទុកឲ្យក្រុមហ៊ុនអចលនទ្រព្យយកទៅលក់បន្តក្រោមឈ្មោះក្រុមហ៊ុនរបស់ពួកគេ។ |
| OBM (Original Brand Manufacturing) | កម្រិតខ្ពស់បំផុតនៃខ្សែច្រវ៉ាក់តម្លៃសកល ដែលរោងចក្រមានសមត្ថភាពរចនា ផលិត និងលក់ផលិតផលក្រោមម៉ាកយីហោរបស់ខ្លួនឯងផ្ទាល់នៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិ។ | ដូចជាអ្នកដាំកាហ្វេ ដែលមិនត្រឹមតែលក់គ្រាប់កាហ្វេទេ តែបើកហាងកាហ្វេលក់ដោយដាក់ឈ្មោះយីហោខ្លួនឯងផ្ទាល់តែម្តង។ |
| Buyer-driven value chain | ប្រព័ន្ធបណ្តាញផលិតកម្ម ដែលក្រុមហ៊ុនបញ្ជាទិញ ឬម៉ាកយីហោល្បីៗ (ដូចជា H&M, Nike) ដែលជារឿយៗមិនមានរោងចក្រផ្ទាល់ខ្លួន ជាអ្នកក្តោបក្តាប់អំណាច និងកំណត់ស្តង់ដារដល់បណ្តាញរោងចក្រផលិតនៅប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។ | ដូចជានាយកសាលាដែលមិនមានម៉ោងបង្រៀនផ្ទាល់ ប៉ុន្តែជាអ្នកចេញវិន័យនិងកម្មវិធីសិក្សាឲ្យលោកគ្រូអ្នកគ្រូត្រូវតែអនុវត្តតាម។ |
| Industrial Cluster | ការប្រមូលផ្តុំនៃក្រុមហ៊ុន ឬរោងចក្រដែលទាក់ទងគ្នាបញ្ឈរ និងផ្តេក (ដូចជារោងចក្រតម្បាញ រោងចក្រកាត់ដេរ អ្នកផ្គត់ផ្គង់ឡេវអាវ និងក្រុមហ៊ុនដឹកជញ្ជូន) នៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រតែមួយ ដើម្បីបង្កើនប្រសិទ្ធភាព និងកាត់បន្ថយថ្លៃដើម។ | ដូចជា "ទីក្រុងរថយន្ត" ដែលមានទាំងរោងចក្រផលិតកង់ រោងចក្រផលិតម៉ាស៊ីន និងកន្លែងដំឡើងរថយន្តនៅជិតៗគ្នាទាំងអស់ ធ្វើឱ្យការដឹកជញ្ជូននិងផលិតលឿនជាងមុន។ |
| ERP (Enterprise Resource Planning) | ប្រព័ន្ធកម្មវិធីកុំព្យូទ័ររួមបញ្ចូលគ្នាដែលសហគ្រាសប្រើប្រាស់ដើម្បីគ្រប់គ្រងសកម្មភាពអាជីវកម្មសំខាន់ៗប្រចាំថ្ងៃរបស់ខ្លួន រួមមានគណនេយ្យ ឃ្លាំងផ្ទុកទំនិញ លទ្ធកម្ម និងប្រតិបត្តិការខ្សែសង្វាក់ផលិតកម្មឱ្យស្ថិតក្រោមប្រព័ន្ធតែមួយ។ | ដូចជាខួរក្បាលតែមួយរបស់ក្រុមហ៊ុន ដែលភ្ជាប់គ្រប់ផ្នែកទាំងអស់ (គណនេយ្យ ឃ្លាំង និងរោងចក្រ) ឱ្យដឹងពីពត៌មានគ្នាទៅវិញទៅមកភ្លាមៗនិងជាក់ស្តែង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
