បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីបញ្ហាភាពក្រីក្រ និងអសន្តិសុខស្បៀងដែលនៅតែបន្តកើតមានចំពោះកសិករខ្នាតតូចក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដែលការស្រាវជ្រាវកសិកម្មតាមបែបប្រពៃណីឯកទេសតែមួយ (Mono-disciplinary) មិនអាចដោះស្រាយបានប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកនិពន្ធបានវាយតម្លៃលើបទពិសោធន៍ បញ្ហាប្រឈម និងអត្ថប្រយោជន៍នៃការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបនវានុវត្តន៍ ដោយផ្អែកលើការវិភាគទិន្នន័យពីគម្រោងស្រាវជ្រាវកសិកម្មសហការចំនួនបីនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional/Mono-disciplinary Research ការស្រាវជ្រាវតាមបែបប្រពៃណី ឬឯកទេសតែមួយ |
ងាយស្រួលក្នុងការរៀបចំផែនការ និងគ្រប់គ្រង។ ស្របតាមរចនាសម្ព័ន្ធនៃការផ្តល់មូលនិធិទូទៅ និងការវាយតម្លៃផ្នែកសិក្សាធិការជាប្រពៃណី។ | ច្រើនតែខ្វះភាពពាក់ព័ន្ធទៅនឹងបញ្ហាជាក់ស្តែងរបស់កសិករខ្នាតតូច។ បង្កើតដំណោះស្រាយពីលើចុះក្រោម (Top-down) ដែលពិបាកបន្ស៊ាំទៅនឹងបរិបទសហគមន៍។ | នៅក្នុងគម្រោង IRP ដំណាក់កាលដំបូង ការផ្តោតតែលើឯកទេសតែមួយបានធ្វើឱ្យកសិករមានការស្ទាក់ស្ទើរ និងមិនសូវមានការអនុវត្តតាម។ |
| Participatory Action Research & Cross-disciplinarity (PAR) ការស្រាវជ្រាវបែបសកម្មភាពចូលរួម និងអន្តរវិស័យ |
បង្កើតដំណោះស្រាយដែលឆ្លើយតបចំតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់កសិករ។ ផ្តល់នូវទិដ្ឋភាពទូលំទូលាយសម្រាប់ការដោះស្រាយបញ្ហាស្មុគស្មាញ និងបង្កើនការសាទរក្នុងការអនុវត្ត។ | ចំណាយពេលវេលាច្រើន និងទាមទារការសម្របសម្រួលខ្ពស់។ អាចប្រឈមនឹងជម្លោះអន្តរវិស័យ ហើយទាមទារការផ្តល់មូលនិធិដែលអាចបត់បែនបានខ្ពស់។ | គម្រោង SUFR ទទួលបានជោគជ័យក្នុងការកែលម្អផលិតផលចំណីសត្វ និងជំរុញឲ្យមានការសម្របខ្លួនទៅនឹងបច្ចេកវិទ្យាថ្មីយ៉ាងឆាប់រហ័សពីសំណាក់កសិករ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវទាំងនេះទាមទារការវិនិយោគពេលវេលា និងធនធានហិរញ្ញវត្ថុច្រើនជាងការស្រាវជ្រាវធម្មតា ដើម្បីគាំទ្រដល់កិច្ចសហការ និងភាពបត់បែននៃគម្រោង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើការវិភាគគម្រោងចំនួនបីនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក (ប្រទេសស៊ីមបាវ៉េ ប៊ូគីណាហ្វាសូ តង់ហ្សានី និងអ៊ូហ្គង់ដា) ដែលផ្តោតលើសហគមន៍កសិករខ្នាតតូច។ ទោះបីជាបរិបទវប្បធម៌ និងនយោបាយនៅអាហ្វ្រិកមានភាពខុសគ្នាពីប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែទម្រង់នៃការធ្វើកសិកម្មខ្នាតតូច បញ្ហាប្រឈមក្នុងជីវភាពរស់នៅ និងកង្វះខាតបច្ចេកទេសគឺមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំង ដែលធ្វើឲ្យរបកគំហើញនេះមានតម្លៃសម្រាប់ការអនុវត្តនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបចូលរួម និងអន្តរវិស័យនេះ ពិតជាមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតពីការស្រាវជ្រាវបិទទ្វារក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍ មកការធ្វើការផ្ទាល់ជាមួយកសិករដោយបញ្ចូលអ្នកជំនាញចម្រុះវិស័យ នឹងជួយបង្កើតបច្ចេកវិទ្យាកសិកម្មដែលកសិករកម្ពុជាអាចទទួលយក និងអនុវត្តបានពិតប្រាកដ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Participatory action research (ការស្រាវជ្រាវបែបសកម្មភាពចូលរួម) | វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ និងអ្នកពាក់ព័ន្ធ (ដូចជាកសិករ) ធ្វើការរួមគ្នាដើម្បីកំណត់បញ្ហា រកដំណោះស្រាយ និងអនុវត្តផ្ទាល់ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាជាក់ស្តែងក្នុងសហគមន៍ ព្រមទាំងបង្កើតចំណេះដឹងថ្មីៗក្នុងពេលតែមួយ។ | ដូចជាការហៅអ្នកភូមិដែលជួបបញ្ហាមកអង្គុយជជែកគ្នា រកវិធីដោះស្រាយ រួចសាកល្បងធ្វើទាំងអស់គ្នា ជាជាងឱ្យអ្នកជំនាញខាងក្រៅមកប្រាប់ឱ្យធ្វើតាមការណែនាំ។ |
| Cross-disciplinarity (អន្តរវិស័យ / ការឆ្លងកាត់ឯកទេស) | ការសហការគ្នារវាងអ្នកជំនាញមកពីមុខវិជ្ជា ឬឯកទេសផ្សេងៗគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ អ្នកកសិកម្មវិទ្យា អ្នកសេដ្ឋកិច្ច និងអ្នកនរវិទ្យា) ដើម្បីសិក្សា និងដោះស្រាយបញ្ហាមួយដែលស្មុគស្មាញ និងមានទិដ្ឋភាពច្រើនយ៉ាង។ | ដូចជាការហៅជាងឈើ ជាងភ្លើង និងជាងទឹក មកសហការគ្នាសាងសង់ផ្ទះមួយឱ្យបានល្អឥតខ្ចោះ ជំនួសឱ្យការធ្វើផ្ទះដែលមានតែជាងឈើម្នាក់ឯង។ |
| Transdisciplinary (ឆ្លងកាត់ពហុវិស័យកម្រិតខ្ពស់) | កម្រិតខ្ពស់បំផុតនៃការស្រាវជ្រាវអន្តរវិស័យ ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវមកពីជំនាញផ្សេងៗគ្នាប្រើប្រាស់ទ្រឹស្តី និងវិធីសាស្ត្ររួមគ្នាតែមួយ ដើម្បីបង្កើតក្របខ័ណ្ឌថ្មីមួយសម្រាប់ការដោះស្រាយបញ្ហា ដោយលុបបំបាត់ព្រំដែននៃមុខជំនាញរៀងៗខ្លួន។ | ដូចជាការយកផ្លែឈើផ្សេងៗគ្នាមកកិនចូលគ្នាឱ្យក្លាយជាទឹកក្រឡុកមួយកែវ ដែលយើងលែងដឹងថាផ្នែកណាជារបស់ផ្លែឈើអ្វី គឺវាក្លាយជារសជាតិថ្មីមួយរួមគ្នា។ |
| Farming systems research (ការស្រាវជ្រាវប្រព័ន្ធកសិកម្ម) | វិធីសាស្ត្រសិក្សាដែលមើលទៅលើកសិដ្ឋានទាំងមូលជាប្រព័ន្ធមួយ ដោយពិចារណាលើទំនាក់ទំនងរវាងដំណាំ សត្វពាហនៈ ដី ធនធានទឹក និងកត្តាសេដ្ឋកិច្ច-សង្គមរបស់កសិករ ជំនួសឱ្យការសិក្សាតែលើកត្តាណាមួយដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ | ដូចជាការពិនិត្យមើលសុខភាពរាងកាយទាំងមូលរបស់មនុស្ស ដើម្បីរកមូលហេតុពិតប្រាកដនៃជំងឺ មិនមែនមើលតែចំណុចឈឺចាប់លើម្រាមដៃមួយនោះទេ។ |
| Research as Development / RasD (ការស្រាវជ្រាវជាការអភិវឌ្ឍ) | គំរូនៃការស្រាវជ្រាវដែលចាត់ទុកដំណើរការនៃការស្រាវជ្រាវខ្លួនឯង (រួមទាំងការចូលរួមរបស់សហគមន៍) ជាសកម្មភាពនៃការអភិវឌ្ឍផ្ទាល់តែម្តង ដោយមិនរង់ចាំទាល់តែការស្រាវជ្រាវចប់ទើបយកលទ្ធផលទៅអនុវត្តជាក្រោយនោះទេ។ | ដូចជាការរៀនជិះកង់ដោយការធាក់កង់ជាក់ស្តែងនៅលើផ្លូវតែម្តង គឺយើងរៀនចេះជិះបណ្តើរ និងធ្វើដំណើរទៅដល់គោលដៅបណ្តើរ។ |
| Reductionistic (បែបកាត់បន្ថយ ឬផ្តោតលើផ្នែកតូចៗ) | ទស្សនៈ ឬវិធីសាស្ត្រវិទ្យាសាស្ត្រចាស់ដែលព្យាយាមពន្យល់ពីប្រព័ន្ធដ៏ស្មុគស្មាញមួយ ដោយការបំបែកវាជាផ្នែកតូចៗ និងសាមញ្ញបំផុតដើម្បីសិក្សាដាច់ពីគ្នា ដែលជារឿយៗធ្វើឱ្យបាត់បង់ការយល់ដឹងពីប្រព័ន្ធរួម។ | ដូចជាការដោះគ្រឿងបន្លាស់រថយន្តម្តងមួយៗដើម្បីមើលថាតើវាដំណើរការយ៉ាងដូចម្តេច ប៉ុន្តែភ្លេចមើលថាតើនៅពេលផ្គុំចូលគ្នាវារត់បានលឿនឬអត់។ |
| Smallholder farmers (កសិករខ្នាតតូច) | កសិករដែលកាន់កាប់ដីធ្លីតិចតួច ពឹងផ្អែកលើកម្លាំងពលកម្មគ្រួសារជាចម្បង និងផលិតកសិផលសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពគ្រួសារផង និងលក់មួយចំនួនតូចផង ដែលងាយរងគ្រោះពីការប្រែប្រួលសេដ្ឋកិច្ច និងអាកាសធាតុ។ | ដូចជាអ្នកលក់ចាប់ហួយតូចតាចតាមផ្ទះ ដែលលក់ទំនិញផង និងយកទំនិញនោះមកប្រើប្រាស់ផ្គត់ផ្គង់ក្នុងគ្រួសារខ្លួនឯងផង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
