បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះធ្វើការវិភាគលើរចនាសម្ព័ន្ធ តួនាទី និងបញ្ហាប្រឈមនៃខ្សែច្រវាក់តម្លៃកាហ្វេនៅក្នុងប្រទេសឡាវ ដោយផ្តោតលើការស្វែងយល់ពីរបាយតម្លៃបន្ថែម ព្រមទាំងកំណត់សក្តានុពល និងឧបសគ្គក្នុងការនាំចេញ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ទាំងវិធីសាស្រ្តគុណវិស័យ និងបរិមាណវិស័យ ដោយរួមបញ្ចូលការសម្ភាសន៍ផ្ទាល់ និងការប្រើប្រាស់គំរូសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់ការវិភាគពាណិជ្ជកម្ម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Value-Added Estimation ការប៉ាន់ប្រមាណតម្លៃបន្ថែម |
អនុញ្ញាតឱ្យកំណត់យ៉ាងច្បាស់អំពីប្រាក់ចំណេញ និងចំណែកតម្លៃបន្ថែមរបស់តួអង្គនីមួយៗក្នុងខ្សែច្រវាក់ (កសិករ អ្នកប្រមូលទិញ អ្នកកែច្នៃ និងអ្នកនាំចេញ) ដែលជួយបង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចពិតប្រាកដ។ | ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើទិន្នន័យសម្ភាសន៍ដែលអាចមានទំហំគំរូតូច និងមិនបានរាប់បញ្ចូលទិន្នន័យនៃការចំណាយលម្អិតនៅទីផ្សារក្រៅប្រទេស។ | រកឃើញថាកសិករទទួលបានតម្លៃបន្ថែមសុទ្ធខ្ពស់បំផុត (៥៥% សម្រាប់កាហ្វេសម្ងួត ឬស្មើនឹង ២.១៨ ដុល្លារ/គីឡូក្រាម)។ |
| Export Potential Indicator (EPI) សូចនាករសក្តានុពលនៃការនាំចេញ |
ប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មសកលដើម្បីកំណត់ទីផ្សារគោលដៅដែលមានសក្តានុពល និងបង្ហាញពីឱកាសទីផ្សារដែលមិនទាន់បានទាញយកប្រយោជន៍បានយ៉ាងទូលំទូលាយ។ | ប្រើប្រាស់ទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ដែលមិនបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីឧបសគ្គជាក់ស្តែងរបស់កសិករតូចតាច ឬតម្លៃដឹកជញ្ជូនលម្អិតនៅកម្រិតមូលដ្ឋាន។ | បង្ហាញថាសក្តានុពលនាំចេញដែលមិនទាន់សម្រេចបាន (Unrealized export potential) របស់ប្រទេសឡាវមានចំនួនរហូតដល់ ៥៤ លានដុល្លារ ជាពិសេសទៅកាន់ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានដូចជា ការចុះប្រមូលទិន្នន័យនៅមូលដ្ឋាន ទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ និងកម្មវិធីវិភាគទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើការសម្ភាសន៍ជាមួយភាគីពាក់ព័ន្ធត្រឹមតែ ២៦ នាក់ប៉ុណ្ណោះនៅក្នុងខេត្តចម្ប៉ាសក្តិ (Champasak) នៃប្រទេសឡាវ និងផ្តោតតែលើទីផ្សារក្នុងស្រុកសម្រាប់ការប៉ាន់ស្មានតម្លៃបន្ថែម។ ទំហំគំរូដ៏តូចនេះអាចមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពរួមនៃវិស័យកាហ្វេទាំងមូល ហើយការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យនេះនៅកម្ពុជាទាមទារឱ្យមានការប្រុងប្រយ័ត្ន ដោយសារភាពខុសគ្នានៃស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងគោលនយោបាយ។
វិធីសាស្ត្រនៃការគូសផែនទីខ្សែច្រវាក់តម្លៃ និងការវិភាគសក្តានុពលនាំចេញនេះ មានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រទាំងនេះនឹងជួយអ្នកធ្វើគោលនយោបាយ និងអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណចំណុចខ្សោយ និងទាញយកសក្តានុពលអតិបរមាពីវិស័យកសិកម្មដើម្បីពង្រីកការនាំចេញ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Value Chain (ខ្សែច្រវាក់តម្លៃ) | ដំណើរការទាំងមូលដែលចាប់ផ្តើមពីការផលិតវត្ថុធាតុដើម ការកែច្នៃ ការចែកចាយ រហូតដល់ផលិតផលសម្រេចទៅដល់ដៃអតិថិជនចុងក្រោយ ដោយមានការបន្ថែមគុណតម្លៃនៅរាល់ដំណាក់កាលនីមួយៗ។ | ដូចជាការធ្វើដំណើររបស់គ្រាប់កាហ្វេពីចម្ការ ឆ្លងកាត់រោងចក្រ និងអ្នកឆុង រហូតក្លាយជាកាហ្វេមួយកែវដែលអ្នកផឹក។ |
| Export Potential Indicator / EPI (សូចនាករសក្តានុពលនៃការនាំចេញ) | ជារង្វាស់សេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើប្រាស់ទិន្នន័យនៃការផ្គត់ផ្គង់របស់អ្នកនាំចេញ តម្រូវការទីផ្សារគោលដៅ និងលក្ខខណ្ឌទីផ្សារ ដើម្បីទស្សន៍ទាយពីតម្លៃពាណិជ្ជកម្មអតិបរមាដែលប្រទេសមួយអាចនាំចេញទៅកាន់ប្រទេសមួយទៀត។ | ដូចជាការគណនាថាតើអ្នកអាចលក់នំបានប៉ុន្មានកញ្ចប់ទៅឱ្យសាលារៀនមួយ ដោយមើលលើចំនួនសិស្ស និងចំណង់ចំណូលចិត្តរបស់ពួកគេ។ |
| Non-Tariff Measures / NTM (វិធានការមិនមែនពន្ធ) | ជាគោលនយោបាយ ឬបទប្បញ្ញត្តិផ្សេងៗក្រៅពីការយកពន្ធគយ (ដូចជាស្តង់ដារអនាម័យ ការវេចខ្ចប់ ឬកូតាការនាំចូល) ដែលប្រទេសនាំចូលដាក់ចេញដើម្បីគ្រប់គ្រងទំនិញបរទេសដែលអាចជះឥទ្ធិពលដល់ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ។ | ដូចជាច្បាប់របស់សាលាដែលមិនអនុញ្ញាតឱ្យសិស្សយកនំដែលគ្មានតែមត្រឹមត្រូវចូលលក់ ទោះបីជាសាលាមិនយកលុយភាស៊ីក៏ដោយ។ |
| Value-Added (តម្លៃបន្ថែម) | ទំហំទឹកប្រាក់ ឬតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចដែលត្រូវបានបង្កើតបន្ថែមលើវត្ថុធាតុដើម បន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់ដំណើរការកែច្នៃ ឬសេវាកម្មនៅដំណាក់កាលណាមួយនៃខ្សែច្រវាក់ផលិតកម្ម (គណនាដោយយកតម្លៃលក់ដកថ្លៃដើមវត្ថុធាតុដើម)។ | ដូចជាការទិញម្សៅតម្លៃ ១ពាន់រៀល មកធ្វើជានំលក់បាន ៣ពាន់រៀល នោះ ២ពាន់រៀលគឺជាតម្លៃដែលអ្នកបានបន្ថែមទៅលើម្សៅ។ |
| Intermediate Input (ធាតុចូលកម្រិតមធ្យម / ធាតុចូលផលិតកម្ម) | ទំនិញ ឬសេវាកម្មនានា (ដូចជាគ្រាប់ពូជ ជី ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ឬប្រេងឥន្ធនៈ) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ អស់ ឬផ្លាស់ប្តូររូបរាងទាំងស្រុងក្នុងអំឡុងពេលដំណើរការផលិត ដើម្បីបង្កើតជាផលិតផលថ្មីមួយទៀត។ | ដូចជាស្ករ និងទឹកដោះគោ ដែលរលាយបាត់រូបរាងពេលអ្នកយកវាទៅឆុងកាហ្វេ។ |
| Dry parchment (កាហ្វេសម្ងួតមានសំបកស្តើង) | គ្រាប់កាហ្វេដែលបានឆ្លងកាត់ការបកសំបកក្រហមចេញ លាងសម្អាត និងហាលឱ្យស្ងួត ប៉ុន្តែនៅមានសំបកស្តើងការពារពណ៌ស (Parchment) រុំព័ទ្ធ មុននឹងយកទៅកិនចេញជាគ្រាប់កាហ្វេបៃតង (Green coffee) សម្រាប់នាំចេញ។ | ដូចជាគ្រាប់សណ្តែកដីដែលហាលស្ងួតហើយ ប៉ុន្តែនៅមានសំបកស្តើងរុំព័ទ្ធពីក្រៅមុនពេលយើងបកវាហូប។ |
| Generalized System of Preferences / GSP (ប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធទូទៅ) | ជាកម្មវិធីពាណិជ្ជកម្មដែលប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ផ្តល់ការអនុគ្រោះដោយមិនយកពន្ធ ឬយកពន្ធក្នុងអត្រាទាប លើការនាំចូលទំនិញមួយចំនួនពីប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ឬអភិវឌ្ឍន៍តិចតួច ដើម្បីជួយជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសទាំងនោះ។ | ដូចជាការបញ្ចុះតម្លៃពិសេសសម្រាប់សិស្សានុសិស្សពេលទៅទិញសំបុត្រកុន ដែលមនុស្សទូទៅត្រូវទិញក្នុងតម្លៃពេញ។ |
| Sanitary and Phyto-sanitary / SPS (អនាម័យ និងភូតគាមអនាម័យ) | ជាវិធានការ ឬស្តង់ដារអន្តរជាតិដែលប្រទេសនាំចូលតម្រូវឱ្យអនុវត្តលើផលិតផលកសិកម្ម ដើម្បីធានាថាទំនិញទាំងនោះមិនមានផ្ទុកមេរោគ សត្វល្អិតចង្រៃ ឬសារធាតុគីមីដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សុខភាពមនុស្ស សត្វ និងរុក្ខជាតិក្នុងស្រុក។ | ដូចជាការតម្រូវឱ្យមានការពិនិត្យសុខភាព និងលិខិតចាក់វ៉ាក់សាំងត្រឹមត្រូវ មុនពេលអនុញ្ញាតឱ្យសត្វចិញ្ចឹមធ្វើដំណើរតាមយន្តហោះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
