បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការថយចុះធនធានធម្មជាតិ និងការប្រើប្រាស់មិនសមស្របនៅក្នុងតំបន់ដីសើម និងព្រៃឈើ ដោយធ្វើការវាយតម្លៃពីតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចជាក់ស្តែង និងសក្តានុពលនៃការអនុវត្តការគ្រប់គ្រងរួមគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់កម្រងសំណួរដើម្បីប្រមូលទិន្នន័យពីប្រជាពលរដ្ឋ និងធ្វើការវាយតម្លៃលើទិន្នផលសេដ្ឋកិច្ច ក៏ដូចជាកម្រិតនៃការចូលរួមរបស់សហគមន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Direct Use Value Estimation ការប៉ាន់ប្រមាណតម្លៃប្រើប្រាស់ផ្ទាល់នៃធនធានសេដ្ឋកិច្ច |
ផ្តល់ទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចជារូបិយវត្ថុជាក់ស្តែងដែលសហគមន៍ទទួលបាន ដែលងាយស្រួលសម្រាប់អ្នកធ្វើគោលនយោបាយយកទៅប្រើប្រាស់បន្ត។ | វិធីសាស្ត្រនេះផ្តោតតែលើតម្លៃប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ ដោយមិនបានរាប់បញ្ចូលតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចប្រយោល (Indirect Use Value) និងតម្លៃអេកូឡូស៊ីផ្សេងៗឡើយ។ | រកឃើញតម្លៃសរុបប្រចាំឆ្នាំយ៉ាងហោចណាស់ ២,៧ លានបាត ពីផលិតផលជលផល និងអនុផលព្រៃឈើសម្រាប់ ៤០០ គ្រួសារ។ |
| Co-management Performance Evaluation (Likert Scale) ការវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃការគ្រប់គ្រងរួមគ្នា (ដោយប្រើ Likert Scale) |
ជួយកំណត់ចំណុចខ្សោយ និងភាពខ្លាំងក្នុងការគ្រប់គ្រងធនធានរវាងរដ្ឋ និងសហគមន៍បានយ៉ាងច្បាស់លាស់តាមរយៈលក្ខខណ្ឌស្តង់ដារទាំង ១១។ | ទិន្នន័យទទួលបានអាចមានភាពលម្អៀង ដោយសារវាពឹងផ្អែកលើការយល់ឃើញជាប្រធានបទ (Subjective perception) របស់អ្នកឆ្លើយសំណួរ។ | ទទួលបានពិន្ទុមធ្យម ៣,០០ (កម្រិតមធ្យម) និងអត្រានៃការចូលរួមរបស់សហគមន៍មានត្រឹមតែ ៣៨,៥០% ប៉ុណ្ណោះ ដែលបង្ហាញថាត្រូវការការកែលម្អ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅទីវាល និងការវិភាគទិន្នន័យតាមបែបស្ថិតិ និងសេដ្ឋកិច្ចជាមូលដ្ឋាន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ដីសើម Nong Peu ខេត្តសាវណ្ណខេត ប្រទេសឡាវ ដោយផ្តោតលើគ្រួសារចំនួន ៤០០ ក្នុងភូមិចំនួន ៤ ប៉ុណ្ណោះ។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទសេដ្ឋកិច្ចសង្គមជាក់លាក់នៃតំបន់នោះ ដែលប្រហែលជាមិនអាចតំណាងឱ្យតំបន់ផ្សេងទៀតទាំងស្រុងនោះទេ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយល់ដឹងពីភាពលម្អៀងនេះមានសារៈសំខាន់ ព្រោះទោះបីជាប្រទេសទាំងពីរមានលក្ខណៈភូមិសាស្រ្តស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ ក៏កម្ពុជាអាចមានភាពខុសគ្នានៃក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ជលផល និងទម្លាប់សហគមន៍ជាក់ស្តែង។
វិធីសាស្រ្តវាយតម្លៃសេដ្ឋកិច្ច និងការវាយតម្លៃលក្ខខណ្ឌនៃការគ្រប់គ្រងរួមគ្នានេះ គឺមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តក្របខ័ណ្ឌនេះនៅកម្ពុជានឹងជួយពង្រឹងគោលនយោបាយគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិដោយមានការចូលរួម (Participatory Management) ឱ្យកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព និងតម្លាភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Non-timber Forest Products (NTFPs) | ផលិតផល ឬអនុផលដែលទទួលបានពីព្រៃឈើក្រៅពីឈើប្រណិត ឬឈើសម្រាប់សាងសង់ ដូចជា ផ្សិត ទំពាំង ទឹកឃ្មុំ ឱសថបុរាណ និងសត្វល្អិត ដែលសហគមន៍អាចប្រមូលយកមកបរិភោគ ឬលក់បានដោយមិនចាំបាច់កាប់បំផ្លាញដើមឈើ ដែលជួយរក្សាតុល្យភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាការបេះផ្លែឈើ ឬបន្លែពីសួនច្បារយកមកហូបដោយមិនបាច់កាប់រំលំដើមវាចោល។ |
| Co-management | ប្រព័ន្ធនៃការគ្រប់គ្រងរួមគ្នា ដែលរដ្ឋាភិបាល និងសហគមន៍មូលដ្ឋាន (អ្នកប្រើប្រាស់ធនធានផ្ទាល់) ចែករំលែកអំណាច ការទទួលខុសត្រូវ និងសិទ្ធិសម្រេចចិត្តក្នុងការគ្រប់គ្រង និងអភិរក្សធនធានធម្មជាតិណាមួយ ដើម្បីកាត់បន្ថយជម្លោះ និងធានានិរន្តរភាព។ | ដូចជាការដែលនាយកសាលា និងសិស្សានុសិស្សអង្គុយចុះរួមគ្នាបង្កើត និងអនុវត្តបទបញ្ជាផ្ទៃក្នុងសាលា ជំនួសឲ្យការដែលនាយកសាលាបញ្ជាតែម្នាក់ឯង។ |
| Direct Use Value | តម្លៃសេដ្ឋកិច្ចដែលកើតចេញពីការទាញយកផលប្រយោជន៍ ឬប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិដោយផ្ទាល់ពីបរិស្ថាន ដូចជាការនេសាទត្រីសម្រាប់ហូប ការបូមទឹកប្រើប្រាស់ ឬការប្រមូលអនុផលព្រៃឈើសម្រាប់លក់នៅលើទីផ្សារ។ | ដូចជាការដើរទៅបេះត្រកួននៅបឹងក្រោយផ្ទះយកមកស្ល ឬយកទៅលក់នៅផ្សារបានលុយ។ |
| Likert scale | ឧបករណ៍រង្វាស់ផ្នែកស្ថិតិដែលគេប្រើជាទូទៅក្នុងការស្រាវជ្រាវតាមរយៈកម្រងសំណួរ ដើម្បីវាស់ស្ទង់កម្រិតនៃការយល់ស្រប អាកប្បកិរិយា ឬការពេញចិត្តរបស់អ្នកឆ្លើយតប (ឧទាហរណ៍៖ ពីកម្រិត ១ "មិនយល់ស្របខ្លាំង" ដល់កម្រិត ៥ "យល់ស្របខ្លាំង")។ | ដូចជាការឲ្យផ្កាយវាយតម្លៃសេវាកម្មលើកម្មវិធីទូរស័ព្ទពី ១ ផ្កាយ (អន់បំផុត) ដល់ ៥ ផ្កាយ (ល្អបំផុត)។ |
| Top-down management | ទម្រង់នៃការគ្រប់គ្រងដែលការសម្រេចចិត្ត គោលនយោបាយ និងបទបញ្ញត្តិទាំងអស់ ត្រូវបានកំណត់ដោយថ្នាក់ដឹកនាំកំពូល (ដូចជារដ្ឋាភិបាលកណ្តាល) ហើយដាក់បញ្ជាចុះមកឲ្យថ្នាក់ក្រោម ឬសហគមន៍អនុវត្តតាម ដោយខ្វះការចូលរួមបញ្ចេញមតិពីអ្នកមូលដ្ឋាន។ | ដូចជាឪពុកម្តាយជាអ្នកទិញខោអាវ និងបង្គាប់ឲ្យកូនស្លៀកពាក់តាមរចនាប័ទ្មដែលពួកគាត់ពេញចិត្ត ដោយមិនសួរពីចំណង់ចំណូលចិត្តរបស់កូន។ |
| Present Value (PV) | រូបមន្តគណនាតម្លៃបច្ចុប្បន្ននៃទឹកប្រាក់ ឬផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចដែលនឹងទទួលបាននៅពេលអនាគត ដោយកាត់កងជាមួយនឹងអត្រាការប្រាក់ ឬអតិផរណា ដើម្បីដឹងថាតើវានឹងមានតម្លៃស្មើនឹងទឹកប្រាក់ប៉ុន្មានប្រសិនបើទទួលបាននៅថ្ងៃនេះ។ | ដូចជាការយល់ដឹងថា លុយ ១០០ ដុល្លារនៅឆ្នាំក្រោយ គឺមិនមានតម្លៃទិញទំនិញបានច្រើនស្មើនឹង ១០០ ដុល្លារនៅថ្ងៃនេះទេ ដោយសារទំនិញឡើងថ្លៃ (អតិផរណា)។ |
| Net Benefit | ប្រាក់ចំណេញសុទ្ធ ឬផលប្រយោជន៍សុទ្ធដែលទទួលបានបន្ទាប់ពីយកតម្លៃសរុបនៃផលិតផលដែលប្រមូលបាន (ចំណូល) ដកចេញនូវថ្លៃដើម ឬការចំណាយទាំងអស់ (ដូចជាថ្លៃរំលស់ឧបករណ៍នេសាទ ឬថ្លៃប្រេងសាំង)។ | ដូចជាការលក់នំបាន ១០ រៀល តែចំណាយដើមទិញម្សៅ ៤ រៀល ដូច្នេះប្រាក់ចំណេញសុទ្ធដែលសល់ក្នុងហោប៉ៅគឺ ៦ រៀល។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
