បញ្ហា (The Problem)៖ អត្រាកើនឡើងនៃនគរូបនីយកម្មនៅក្នុងប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា បានបណ្តាលឱ្យមានការរំខានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ទេសភាព ដែលធ្វើឱ្យតំបន់មួយចំនួនងាយរងគ្រោះដោយសារសំណឹកដី។ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ននៃដីនៅក្នុងតំបន់ទីជម្រាលទំនប់ដោយប៉ាន់ប្រមាណ និងគូសផែនទីការបាត់បង់ដីដោយសារសំណឹក ដើម្បីបញ្ចៀសការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរនិងការចំណាយខ្ពស់ក្នុងការស្តារឡើងវិញ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) និងការវាស់វែងពីចម្ងាយ (Remote Sensing) រួមបញ្ចូលជាមួយសមីការបាត់បង់ដីសកលដែលបានកែសម្រួលដើម្បីប៉ាន់ស្មានការបាត់បង់ដី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Contouring (Current Practice) ការធ្វើកសិកម្មតាមវណ្ឌសណ្ឋានដី (ការអនុវត្តបច្ចុប្បន្ន) |
ងាយស្រួលអនុវត្តជាងវិធីសាស្ត្រផ្សេងៗ និងចំណាយតិចសម្រាប់កសិករទូទៅក្នុងការរក្សាដីកសិកម្មបច្ចុប្បន្ន។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការទប់ស្កាត់សំណឹកដីធ្ងន់ធ្ងរនៅតំបន់មានជម្រាលខ្លាំងនោះទេ ដែលបណ្តាលឱ្យអត្រាបាត់បង់ដីនៅតែកើនឡើង។ | អត្រាបាត់បង់ដីមធ្យម ៦៣០,៧៣ តោន/ហិកតា/ឆ្នាំ |
| Strip-cropping ការដាំដុះជារង្វះ ឬចម្រុះជួរ |
កាត់បន្ថយការហូរច្រោះដីបានច្រើនជាងការអនុវត្តបច្ចុប្បន្នពាក់កណ្តាល ដោយទប់ស្កាត់ល្បឿនទឹកហូរពីទីខ្ពស់បានល្អប្រសើរ។ | ទាមទារការរៀបចំផែនការដាំដុះយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្ន និងការថែទាំដំណាំច្រើនប្រភេទក្នុងពេលតែមួយ។ | អត្រាបាត់បង់ដី ៣១៥,៤០ តោន/ហិកតា/ឆ្នាំ (កាត់បន្ថយបាន ៥០%) |
| Terracing ការធ្វើកសិកម្មតាមកាំជណ្តើរ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការកាត់បន្ថយសំណឹកដី និងរក្សាសំណើមទឹកនៅក្នុងតំបន់ដែលមានជម្រាលខ្លាំងឬតំបន់ភ្នំ។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្ម ពេលវេលា និងការចំណាយខ្ពស់បំផុតក្នុងការរៀបចំកែច្នៃទម្រង់ដីដំបូង។ | អត្រាបាត់បង់ដី ១២៦,១៥ តោន/ហិកតា/ឆ្នាំ (កាត់បន្ថយបាន ៨០%) |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីផ្កាយរណប កម្មវិធីប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ និងការចុះប្រមូលសំណាកដីផ្ទាល់ដើម្បីធ្វើការវិភាគនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងតំបន់ទីជម្រាលទំនប់ Oke-Oyi ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដែលមានប្រភេទដី និងអាកាសធាតុត្រូពិចសាវ៉ាន់ (Tropical Savannah)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យនេះផ្តល់ជាគំរូនៃរចនាសម្ព័ន្ធស្រាវជ្រាវដ៏ល្អ ប៉ុន្តែអថេរនៃកត្តាទឹកភ្លៀង (R-factor) និងភាពងាយរងសំណឹកនៃដី (K-factor) ត្រូវតែធ្វើការសិក្សា និងកែតម្រូវឱ្យស្របតាមបរិបទអាកាសធាតុត្រូពិចមូសុង និងប្រភេទដីជាក់ស្តែងនៅកម្ពុជាទើបលទ្ធផលមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់។
ការប្រើប្រាស់ម៉ូដែល RUSLE ជាមួយបច្ចេកវិទ្យា GIS នេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងពេញលេញសម្រាប់ការវាយតម្លៃ និងរៀបចំផែនការអភិរក្សដីនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការទាញយកបច្ចេកទេសនេះមកប្រើប្រាស់ នឹងជួយស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធរបស់កម្ពុជាក្នុងការព្យាករណ៍ទុកជាមុននូវហានិភ័យនៃបរិស្ថាន កាត់បន្ថយការខាតបង់ធនធានសេដ្ឋកិច្ចកសិកម្ម និងធានានូវការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពនៅតាមតំបន់ទីជម្រាល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Revised Universal Soil Loss Equation (RUSLE) (សមីការបាត់បង់ដីសកលដែលបានកែសម្រួល) | ជារូបមន្តគណិតវិទ្យាដែលប្រើប្រាស់កត្តា៥យ៉ាង (ទឹកភ្លៀង លក្ខណៈដី សណ្ឋានដី គម្របដី និងការអនុវត្តការគ្រប់គ្រង) ដើម្បីគណនាបរិមាណដីដែលហូរច្រោះពីផ្ទៃដីណាមួយក្នុងមួយឆ្នាំៗ។ | ដូចជាការប្រើរូបមន្តដើម្បីទាយដឹងថា តើដីប៉ុន្មានតោននឹងត្រូវទឹកភ្លៀងហូរនាំយកទៅបាត់ក្នុងមួយឆ្នាំៗដោយផ្អែកលើស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៃតំបន់នោះ។ |
| Rainfall Erosivity (R) Factor (កត្តាសំណឹកដោយសារទឹកភ្លៀង) | គឺជារង្វាស់នៃថាមពលរបស់តំណក់ទឹកភ្លៀងដែលអាចធ្វើឱ្យកម្ទេចដីផ្ទៃខាងលើបែកខ្ចាតខ្ចាយ និងហូរច្រោះចេញពីទីតាំងដើម។ តម្លៃនេះអាស្រ័យលើបរិមាណ ភាពខ្លាំង និងរយៈពេលនៃការធ្លាក់ភ្លៀង។ | ដូចជាកម្លាំងទឹកបាញ់ចេញពីទុយោ ដែលកាលណាទឹកបាញ់កាន់តែខ្លាំង និងយូរ ដីក៏កាន់តែឆាប់សឹករេចរឹល ឬហូរទៅតាមទឹកយ៉ាងលឿន។ |
| Soil Erodibility (K) Factor (កត្តាងាយរងសំណឹកនៃដី) | ជាសូចនាករបង្ហាញពីភាពងាយរងគ្រោះរបស់ប្រភេទដីនីមួយៗចំពោះការហូរច្រោះដោយទឹក ដោយពឹងផ្អែកលើកម្រិតនៃទំហំគ្រាប់ដី (ខ្សាច់ ល្បាប់ ដីឥដ្ឋ) បរិមាណសារធាតុសរីរាង្គ និងរចនាសម្ព័ន្ធដី។ | ដូចជាភាពខុសគ្នារវាងដីខ្សាច់ និងដីឥដ្ឋ ដែលដីខ្សាច់ងាយនឹងត្រូវទឹកហូរនាំយកទៅជាងដីឥដ្ឋដែលស្អិតជាប់គ្នា។ |
| Digital Elevation Model (DEM) (គំរូកម្ពស់ឌីជីថល) | ជាទិន្នន័យត្រីមាត្រ (3D) បង្ហាញពីកម្ពស់ និងជម្រាលនៃផ្ទៃផែនដី ដែលថតបានពីផ្កាយរណប ហើយត្រូវបានប្រើនៅក្នុងកម្មវិធី GIS ដើម្បីគណនាកម្រិតជម្រាល ល្បឿន និងទិសដៅនៃទឹកហូរ។ | ដូចជាការសង់ផែនទីរូបរាងភ្នំនិងជ្រលងដីនៅក្នុងកុំព្យូទ័រ ដើម្បីមើលថាតើទឹកនឹងហូរពីទីខ្ពស់ចុះមកទីទាបតាមផ្លូវណាខ្លះ។ |
| Normalized Difference Vegetation Index (NDVI) (សន្ទស្សន៍រុក្ខជាតិ) | ជាវិធីសាស្ត្រប្រើរូបភាពពីផ្កាយរណប ដើម្បីវាស់ស្ទង់កម្រិតភាពបៃតង និងដង់ស៊ីតេនៃរុក្ខជាតិដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ដើម្បីយកទៅកំណត់កត្តា C (Cover Management) ក្នុងការទប់ស្កាត់សំណឹក។ | ដូចជាការថតរូបពីលើមេឃ ហើយប្រាប់យើងថាទីតាំងណាមានព្រៃក្រាស់ (ការពារដីបានល្អ) និងទីតាំងណាជាដីទទេរ (ងាយរងការហូរច្រោះ)។ |
| Map Algebra Raster Calculator (ឧបករណ៍គណនាទិន្នន័យផែនទីប្រភេទ Raster) | ជាមុខងារមួយនៅក្នុងកម្មវិធី GIS ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវធ្វើប្រមាណវិធីគណិតវិទ្យា (បូក ដក គុណ ចែក) រវាងស្រទាប់ផែនទីផ្សេងៗគ្នាជាច្រើន ដើម្បីរួមបញ្ចូលគ្នាបង្កើតជាផែនទីលទ្ធផលថ្មីមួយ។ | ដូចជាការយកសន្លឹកកញ្ចក់ថ្លាៗដែលមានគូសប្លង់ផ្សេងៗគ្នា មកត្រួតស៊ីគ្នា ហើយគុណតម្លៃរបស់វាបញ្ជូលគ្នាដើម្បីរំលេចរកចំណុចក្តៅនៃបញ្ហា។ |
| Terracing (ការធ្វើកសិកម្មតាមកាំជណ្តើរ) | ជាបច្ចេកទេសអភិរក្សដីកសិកម្មនៅតំបន់ជម្រាលភ្នំ ដោយកែច្នៃទម្រង់ជម្រាលដីឱ្យទៅជាថ្នាក់ៗដូចកាំជណ្តើរ ដើម្បីបន្ថយល្បឿនទឹកហូរពីទីតាំងខ្ពស់ និងកាត់បន្ថយការបាត់បង់ដីសំបូរជីជាតិ។ | ដូចជាការធ្វើជណ្តើរឱ្យទឹកដើរចុះមួយកាំម្តងៗ ជាជាងឱ្យទឹកហូររអិលចុះយ៉ាងលឿនពីកំពូលភ្នំមកក្រោម ដែលបោសនាំយកដីទៅជាមួយទាំងអស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
