បញ្ហា (The Problem)៖ តើកត្តាទឹកភ្លៀង អត្រាលំហូរទឹក និងការធ្វើចរាចរណ៍ដោយរថយន្តធុនធ្ងន់ ជះឥទ្ធិពលយ៉ាងដូចម្តេចដល់ការកើនឡើងនៃជ្រលងទឹកហូរ និងការបាត់បង់ដីនៅក្នុងតំបន់ជាយក្រុងដែលមានសកម្មភាពជីកយកខ្សាច់?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានវាស់វែងលក្ខណៈទឹកភ្លៀង អត្រាលំហូរទឹក និងប៉ារ៉ាម៉ែត្ររូបរាងនៃជ្រលងទឹកហូរ (Gullies) ចំនួន ៤២ កន្លែងលើផ្ទៃដី ៤២,៨០ ម៉ែត្រការ៉េ ដើម្បីវាយតម្លៃទំនាក់ទំនងកត្តាទាំងនេះទៅនឹងបរិមាណបាត់បង់ដី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Rainfall Erosivity & Kinetic Energy Analysis (Wischmeier & Smith Model) ការវិភាគភាពសឹកហិរ និងថាមពលគីនេទិកនៃទឹកភ្លៀង |
ផ្តល់នូវសូចនាករច្បាស់លាស់អំពីកម្លាំងប៉ះទង្គិចនៃតំណក់ទឹកភ្លៀងដែលអាចបំបែកភាគល្អិតដីបាន។ | ទាមទារការកត់ត្រាទិន្នន័យអាំងតង់ស៊ីតេទឹកភ្លៀងញឹកញាប់ និងលម្អិត (រៀងរាល់ ១៥នាទី) ដែលអាចមានការលំបាកប្រសិនបើគ្មានឧបករណ៍ស្វ័យប្រវត្តិ។ | ខែមិថុនាមានកម្រិតភាពសឹកហិរខ្ពស់បំផុត (២៥,៨០ cm/h) ដែលស្របគ្នានឹងអត្រាកំណើនជ្រលងទឹកហូរខ្ពស់បំផុត។ |
| Runoff Discharge Measurement (Rational Method & Volumetric) ការវាស់វែងបរិមាណលំហូរទឹក (វិធីសាស្ត្រសនិទាន និងការវាស់មាឌផ្ទាល់) |
ជាវិធីសាស្ត្រសាមញ្ញ ងាយស្រួលអនុវត្តផ្ទាល់នៅតាមទីវាលដោយចំណាយតិច សម្រាប់ការវាយតម្លៃអត្រាលំហូរផ្ទៃខាងលើ។ | ងាយនឹងមានកំហុសបច្ចេកទេសពីមនុស្សក្នុងពេលវាស់វែងអំឡុងពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង និងព្យុះ។ | រកឃើញទំនាក់ទំនងយ៉ាងស្អិតរមួត (r = 0.811) រវាងអត្រាលំហូរទឹក និងភាពញឹកញាប់នៃការកកើតជ្រលងទឹកហូរ។ |
| Morphometric Parameter Tracking ការតាមដានប៉ារ៉ាម៉ែត្ររូបរាងនៃជ្រលងទឹកហូរ (ប្រវែង ទទឹង ជម្រៅ) |
អាចគណនាទំហំនៃការបាត់បង់ដីបានយ៉ាងសុក្រឹត និងតាមដានការវិវត្តនៃជ្រលងទឹកហូរនីមួយៗតាមពេលវេលាជាក់ស្តែង។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើន និងអាចប្រឈមនឹងគ្រោះថ្នាក់នៅពេលវាស់វែងក្នុងជ្រលងជ្រៅៗ ឬពេលដីកំពុងបាក់ស្រុត។ | ជ្រលងកម្រិតទី២មួយកន្លែង បណ្តាលឱ្យមានការបាត់បង់ដីរហូតដល់ ១៥៥,០០ តោន ដោយសារការរីកទទឹង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវាស់វែងនៅទីតាំងផ្ទាល់ ដែលទាមទារឧបករណ៍សាមញ្ញៗ ប៉ុន្តែត្រូវការពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្មខ្ពស់សម្រាប់ការប្រមូលទិន្នន័យជាប្រចាំ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ជាយក្រុង Uyo ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដែលផ្តោតលើតំបន់ជីកយកខ្សាច់ដែលមានដីប្រភេទ Coastal Plain Sands និងអាកាសធាតុតំបន់ត្រូពិច។ ទោះបីជាការសិក្សានេះមានកម្រិតភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ក៏ដោយ វាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកម្ពុជាមានអាកាសធាតុមូសុង និងមានសកម្មភាពជីកយកខ្សាច់ ឬអាចម៍ដីយ៉ាងសកម្មនៅតំបន់ជាយក្រុង ដែលបង្កហានិភ័យខ្ពស់នៃការបាក់ស្រុតដីដូចគ្នា។
វិធីសាស្ត្រនិងលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះ គឺពិតជាអាចយកមកអនុវត្ត និងមានប្រយោជន៍សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានកម្ពុជា។
ការយកគំរូវិភាគនេះមកអនុវត្ត នឹងជួយស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនៅកម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំវិធានការទប់ស្កាត់ការបាក់ច្រាំងដី និងកាត់បន្ថយការខូចខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធពីសកម្មភាពជីកកកាយដីប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Gully morphometric parameters (ប៉ារ៉ាម៉ែត្ររូបរាងជ្រលងទឹកហូរ) | ការវាស់វែងទំហំរូបរាងនៃជ្រលងទឹកហូរដែលរងការហូរច្រោះ ដូចជាការតាមដានការប្រែប្រួលនៃ ប្រវែង ទទឹង និងជម្រៅ ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើការបាត់បង់ដីមានការវិវត្តនិងរីកធំកម្រិតណាទៅតាមពេលវេលា។ | ដូចជាការវាស់កម្ពស់ ទម្ងន់ និងទំហំខ្លួនរបស់ក្មេង ដើម្បីតាមដានមើលការលូតលាស់របស់ពួកគេពីមួយខែទៅមួយខែ។ |
| Rainfall erosivity (ភាពសឹកហិរដោយសារទឹកភ្លៀង) | សក្តានុពល ឬថាមពលរបស់ទឹកភ្លៀងក្នុងការធ្វើឱ្យដីរបើក និងហូរច្រោះ ដែលវាត្រូវបានគណនាដោយផ្អែកលើបរិមាណទឹកភ្លៀងសរុប និងអាំងតង់ស៊ីតេ (ភាពខ្លាំង) នៃភ្លៀងធ្លាក់។ | ដូចជាកម្លាំងទឹកបាញ់ចេញពីទុយោ ដែលបើបាញ់កាន់តែខ្លាំង និងយូរ វាអាចរុញកម្ទេចដីឱ្យរបើក និងហូរទៅឆ្ងាយបានកាន់តែច្រើន។ |
| Kinetic energy of rain drop (ថាមពលគីនេទិកនៃតំណក់ទឹកភ្លៀង) | កម្លាំងសកម្មដែលកើតចេញពីចលនាធ្លាក់ចុះយ៉ាងលឿននៃតំណក់ទឹកភ្លៀងមកប៉ះទង្គិចផ្ទាល់លើផ្ទៃដី ដែលបំបែកភាគល្អិតដីតូចៗឱ្យខ្ទាតចេញពីគ្នា (Splash erosion)។ | ដូចជាការគប់ដុំថ្មទម្លាក់ចូលទៅក្នុងភក់ ដែលធ្វើឱ្យភក់ទាំងនោះខ្ទាតបែកសាចចេញពីគ្នាពេលវាប៉ះទង្គិច។ |
| Runoff rate (អត្រាលំហូរទឹកផ្ទៃខាងលើ) | ល្បឿន និងបរិមាណទឹកភ្លៀងដែលមិនអាចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីបានទាន់ពេល ហើយក៏ហូរលើផ្ទៃដី ដែលជាកត្តាចម្បងក្នុងការនាំយកកម្ទេចដីនិងធ្វើឱ្យជ្រលងទឹកហូររីកធំ។ | ដូចជាទឹកដែលហូរហៀរចេញពីកែវពេញ រួចហូរតាមលើតុយ៉ាងលឿន ដោយបានបោសនាំយកធូលី ឬកម្ទេចនំប៉័ងលើតុទៅជាមួយវា។ |
| Semi-circular ratio (សមាមាត្រពាក់កណ្តាលរង្វង់) | សន្ទស្សន៍(SCR)ដែលប្រើសម្រាប់វាយតម្លៃរូបរាងផ្នែកខាងដើម (ក្បាល) នៃជ្រលងទឹកហូរ ថាតើវាមានរាងកោងដូចពាក់កណ្តាលរង្វង់ ឬមានរាងស្រួច ដើម្បីបញ្ជាក់ថាតើការហូរច្រោះនៅទីនោះកំពុងសកម្មខ្លាំងកម្រិតណា។ | ដូចជាការមើលស្នាមខាំលើនំ ដែលបើវាមានរាងស្រួចជ្រៅ មានន័យថាទើបតែខាំថ្មីៗនិងកំពុងខាំបន្ត តែបើវាមានរាងទូលាយធំ គឺវាចាស់និងរីកធំយូរហើយ។ |
| Anthropogenic factor (កត្តាមនុស្ស) | សកម្មភាពផ្សេងៗរបស់មនុស្សដែលបង្កឱ្យមានការប្រែប្រួល ឬប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានធម្មជាតិ ដូចជាក្នុងករណីនេះគឺការជីកកកាយយកដីខ្សាច់ ដែលធ្វើឱ្យផ្ទៃដីបាត់បង់រុក្ខជាតិគ្របដណ្តប់ និងងាយរងការហូរច្រោះ។ | ដូចជាការដែលយើងយកកាំបិតទៅចិតសំបកផ្លែប៉ោមចោល ដែលធ្វើឱ្យសាច់វាងាយនឹងខូចរលួយដោយសារខ្យល់ជាងការទុកវាចោលតាមធម្មជាតិ។ |
| Rill erosion (ការហូរច្រោះជាចង្អូរតូចៗ) | ដំណាក់កាលដំបូងនៃការកកើតជ្រលងទឹកហូរ ដែលទឹកហូរលើផ្ទៃដីបានឆ្កៀលកាត់ដីបង្កើតជាផ្លូវទឹក ឬចង្អូរតូចៗ និងរាក់ៗ មុនពេលវាវិវត្តទៅជាជ្រលងជ្រៅ (Gully)។ | ដូចជាស្នាមឆ្នូតតូចៗនៅលើស្បែកនៅពេលដែលយើងត្រូវវត្ថុស្រួចកោសតិចៗ មុនពេលវារីកក្លាយជាមុខរបួសធំ។ |
| Micro-catchment (អាងផ្ទៃរងទឹកភ្លៀងខ្នាតតូច) | តំបន់ផ្ទៃដីតូចមួយដែលមានសណ្ឋានជម្រាលប្រមូលផ្តុំទឹកភ្លៀងឱ្យហូរស្របគ្នាទៅកាន់ទីតាំងទាបតែមួយ ឬប្រឡាយទឹកតែមួយ ងាយស្រួលសម្រាប់ការសិក្សាពីបរិមាណទឹកហូរ។ | ដូចជាចានដែកធំមួយ ដែលពេលមានទឹកស្រក់ចូល ទឹកពីគ្រប់គែមចាននឹងហូរប្រមូលផ្តុំគ្នាទៅគរនៅចំកណ្តាលបាតចាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
