បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាពីបញ្ហានៃការហូរច្រោះដីនិងការបាត់បង់ទឹកនៅលើទីជម្រាលភ្នំកសិកម្ម ដោយវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃវិធានការអភិរក្សដីនិងទឹកផ្សេងៗគ្នានៅតំបន់សាកល្បងម៉ែសា ខេត្តឈៀងម៉ៃ ប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រើឡូត៍ពិសោធន៍ដើម្បីវាស់ស្ទង់បរិមាណទឹកហូរ និងការបាត់បង់ដីតាមកម្រិតនៃទម្រង់អភិរក្សនីមួយៗក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨០ ដល់ ១៩៩០។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| No Measure Plot / Check Plot (CK) ឡូត៍គ្មានវិធានការអភិរក្ស |
មិនតម្រូវឱ្យចំណាយប្រាក់ និងកម្លាំងពលកម្មក្នុងការរៀបចំសំណង់ ឬថែទាំ។ | មានអត្រាបាត់បង់ដីខ្ពស់បំផុត និងធ្វើឱ្យដីឆាប់ខូចគុណភាព ឬបាត់បង់ជីជាតិយ៉ាងលឿនពេលមានភ្លៀងធ្លាក់។ | ការបាត់បង់ដីជាមធ្យមប្រចាំឆ្នាំ ៣១,៣ តោន/ហិកតា និងការបាត់បង់ទឹក ៩០,៤ ម.ម។ |
| Hillside Ditch (HD) ប្រឡាយតាមជម្រាល |
ងាយស្រួលក្នុងការជីក និងជួយកាត់បន្ថយការបាត់បង់ដីបានច្រើនជាងការមិនប្រើវិធានការអ្វីសោះ។ | ការបាត់បង់ទឹកមានកម្រិតខ្ពស់បំផុត លើសទាំងឡូត៍គ្មានវិធានការទៅទៀត ដែលមិនស័ក្តិសមសម្រាប់តំបន់ខ្វះខាតទឹក។ | ការបាត់បង់ដីជាមធ្យមប្រចាំឆ្នាំ ១១,៧ តោន/ហិកតា និងការបាត់បង់ទឹកខ្ពស់បំផុត ៩១,៣ ម.ម។ |
| Intermittent Terrace (IT) កាំជណ្ដើរដីមិនជាប់គ្នា |
ចំណាយកម្លាំងពលកម្ម និងថវិកាតិចជាងការធ្វើកាំជណ្ដើរដីពេញលេញ ប៉ុន្តែនៅតែផ្តល់ប្រសិទ្ធភាពបង្គួរក្នុងការទប់ដី។ | ប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទប់ស្កាត់ការហូរច្រោះ និងការរក្សាទឹក នៅមានកម្រិតទាបជាងកាំជណ្ដើរដី (BT) និងទំនប់វណ្ឌវង្ក (CB)។ | ការបាត់បង់ដីជាមធ្យមប្រចាំឆ្នាំ ៩,៦ តោន/ហិកតា និងការបាត់បង់ទឹក ៨៦,៩ ម.ម។ |
| Contour Bund (CB) ទំនប់បង្ហូរទឹកតាមវណ្ឌវង្ក |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកាត់បន្ថយការហូរច្រោះដី និងជួយរក្សាទឹកទុកបានល្អប្រសើរជាងប្រឡាយតាមជម្រាល។ | ទាមទារការថែទាំនិងជួសជុលជាប្រចាំ ជាពិសេសនៅពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងដែលអាចធ្វើឱ្យទំនប់បាក់ស្រុត។ | ការបាត់បង់ដីជាមធ្យមប្រចាំឆ្នាំ ៨,៤ តោន/ហិកតា និងការបាត់បង់ទឹក ៨១,៧ ម.ម។ |
| Bench Terrace (BT) កាំជណ្ដើរដីពេញលេញ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការកាត់បន្ថយការហូរច្រោះដី និងជួយរក្សាទឹកក្នុងដីបានល្អជាងគេបំផុត។ | តម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគខ្ពស់ទាំងកម្លាំងពលកម្ម ពេលវេលា និងថវិកាក្នុងការសាងសង់ដំបូង ព្រមទាំងត្រូវការបច្ចេកទេសត្រឹមត្រូវ។ | ការបាត់បង់ដីមានកម្រិតទាបបំផុតត្រឹម ៥,០ តោន/ហិកតា និងការបាត់បង់ទឹក ៧៨,៧ ម.ម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតអំពីតម្លៃជាសាច់ប្រាក់ក្នុងការសាងសង់នោះទេ ប៉ុន្តែការរៀបចំការពិសោធន៍នេះទាមទារនូវការប្រើប្រាស់ដីកសិកម្ម កម្លាំងពលកម្ម និងឧបករណ៍វាស់ស្ទង់បច្ចេកទេសមួយចំនួន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅតំបន់ជម្រាលភ្នំ (៣០%) នៃភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ១៩៨០-១៩៩០ ដែលមានលក្ខណៈអាកាសធាតុត្រូពិចនិងរបបទឹកភ្លៀងប្រហាក់ប្រហែលនឹងកម្ពុជា។ លទ្ធផលនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទភូមិសាស្ត្រជម្រាលភ្នំ ដែលមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាបដែលកំពុងប្រឈមនឹងការហូរច្រោះដីដោយសារការកាប់ឆ្ការព្រៃធ្វើកសិកម្ម។
បច្ចេកទេសអភិរក្សដី និងទឹកទាំងនេះពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់នៅក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ដើម្បីការពារធនធានដី។
សរុបមក ការជ្រើសរើសវិធានការអភិរក្សណាមួយយកមកអនុវត្តគួរតែផ្អែកលើធនធានហិរញ្ញវត្ថុរបស់កសិករ ខណៈបច្ចេកទេសកាំជណ្ដើរដីផ្តល់លទ្ធផលល្អបំផុតតែទាមទារការវិនិយោគកម្លាំងពលកម្មខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Runoff plot (ឡូត៍វាស់ស្ទង់ការហូរច្រោះដីនិងទឹក) | ជាទីតាំងសាកល្បងដែលគេរៀបចំឡើងដោយមានការបិទកុំឱ្យទឹកពីក្រៅហូរចូល ដើម្បីប្រមូលនិងវាស់ស្ទង់បរិមាណទឹកភ្លៀងដែលហូរលើផ្ទៃដី និងបរិមាណដីដែលហូរច្រោះចេញពីផ្ទៃនោះ ក្នុងគោលបំណងសិក្សាពីកម្រិតនៃការបាត់បង់ដី។ | ដូចជាការយកថាសមួយទៅត្រងទឹកភ្លៀងដែលហូរលើដំបូល ដើម្បីចង់ដឹងថាមានទឹកប៉ុន្មាន និងកម្ទេចធូលីប៉ុន្មានដែលហូរធ្លាក់មកជាមួយវា។ |
| Bench terrace (កាំជណ្ដើរដីពេញលេញ) | ជាវិធានការអភិរក្សដីដោយកាត់កែច្នៃដីជម្រាលភ្នំឱ្យទៅជារាងកាំជណ្ដើរស្មើៗគ្នា ដើម្បីបន្ថយល្បឿនទឹកហូរពីលើកំពូលភ្នំមកក្រោម និងជួយរក្សាទឹកទុកក្នុងដីសម្រាប់ដំណាំ។ | ដូចជាការធ្វើកាំជណ្ដើរឡើងផ្ទះ ដែលជួយឱ្យយើងដើរស្រួលនិងមិនរអិលធ្លាក់ ធៀបនឹងការដើរលើក្ដាររអិលជម្រាលចុះក្រោម។ |
| Intermittent terrace (កាំជណ្ដើរដីមិនជាប់គ្នា) | ជាការធ្វើកាំជណ្ដើរដីតែមួយផ្នែកៗ (មិនបន្តជាប់គ្នាជួរវែង) នៅលើទីជម្រាល ដែលចំណាយកម្លាំងពលកម្មតិចជាងកាំជណ្ដើរពេញលេញ ប៉ុន្តែនៅតែអាចជួយកាត់បន្ថយការហូរច្រោះដីបានមួយកម្រិត។ | ដូចជាការដាក់របាំងរនាំងកាត់ផ្លូវជារបៀបដាច់ៗពីគ្នា ដើម្បីបន្ថយល្បឿនឡាន តែមិនមែនបិទផ្លូវជិតទាំងស្រុងនោះទេ។ |
| Hillside ditch (ប្រឡាយតាមជម្រាល) | ជាការជីកប្រឡាយតូចៗកាត់ទទឹងជម្រាលភ្នំ ដើម្បីស្ទាក់ចាប់ទឹកភ្លៀងដែលហូរពីលើ និងបញ្ចៀសកុំឱ្យទឹកហូរបុកខ្លាំងដែលបណ្តាលឱ្យបាក់ស្រុតមុខដី។ | ដូចជាការធ្វើប្រឡាយទឹកជុំវិញតង់កាដូ ពេលទៅបោះជំរុំ ដើម្បីកុំឱ្យទឹកភ្លៀងហូរចូលកន្លែងដេក។ |
| Contour bund (ទំនប់តាមខ្សែវណ្ឌវង្ក) | ជាការលើកគែមដីជាទំនប់តូចៗស្របតាមខ្សែវណ្ឌវង្ក (កម្ពស់ស្មើគ្នា) នៃជម្រាលភ្នំ ដើម្បីទប់ទឹកភ្លៀងកុំឱ្យហូរចុះលឿនពេក និងទុកពេលឱ្យទឹកជ្រាបចូលទៅក្នុងដី។ | ដូចជាការចាក់ដីជារបាំងជុំវិញគល់រុក្ខជាតិ ដើម្បីពេលស្រោចទឹកទៅ ទឹកមិនហូរចេញក្រៅ និងជ្រាបចូលទៅដល់ឫសរុក្ខជាតិបានល្អ។ |
| Hillslope hydrology (អជលសាស្ត្រទីជម្រាលភ្នំ) | ជាការសិក្សាពីចលនារបស់ទឹកនៅលើ និងនៅក្រោមផ្ទៃដីនៃតំបន់ជម្រាលភ្នំ រួមទាំងការហូរជ្រាបចូលដី ការហូរលើផ្ទៃ និងការហួតត្រលប់ទៅបរិយាកាសវិញ។ | ដូចជាការសិក្សាពីគន្លងផ្លូវទឹកហូរនៅលើដំបូលផ្ទះ ចាប់ពីពេលភ្លៀងធ្លាក់ទាល់តែវាហូរចូលដល់បំពង់ទុយោនិងជ្រាបចូលដី។ |
| Check plot (ឡូត៍ត្រួតពិនិត្យ / ឡូត៍គ្មានវិធានការ) | ជាទីតាំងសាកល្បងដែលទុកជាលក្ខណៈធម្មជាតិ ឬគ្មានការអនុវត្តវិធានការអភិរក្សអ្វីទាំងអស់ ដើម្បីយកមកធ្វើជាគោលប្រៀបធៀប (Control) ជាមួយឡូត៍ផ្សេងទៀតដែលមានប្រើវិធានការ។ | ដូចជាការឱ្យសិស្សម្នាក់មិនបាច់រៀនគួរ ដើម្បីយកលទ្ធផលប្រលងរបស់គេទៅប្រៀបធៀបជាមួយសិស្សដែលបានរៀនគួរ ថាតើមានភាពខុសគ្នាឬអត់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
