បញ្ហា (The Problem)៖ ជំងឺម៉ូសាអ៊ិចលើដំឡូងមី (Cassava Mosaic Disease - CMD) គឺជាជំងឺដ៏កាចសាហាវដែលបណ្តាលឱ្យទិន្នផលដំឡូងមីធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងរហូតដល់ជាង ៨០%។ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងស្វែងរកនិងជ្រើសរើសពូជដំឡូងមីដែលធន់នឹងជំងឺនេះតាមរយៈកម្រិតម៉ូលេគុល ដើម្បីការពារការខាតបង់របស់កសិករ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើការវិភាគលើសំណាកពូជដំឡូងមីចំនួន ២៥០ ពូជ នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដោយប្រៀបធៀបជាមួយពូជ TME3 ដែលជាពូជធន់នឹងជំងឺ តាមរយៈការប្រើប្រាស់សញ្ញាសម្គាល់ម៉ូលេគុល (Molecular Markers) ចំនួន ៣ ក្រុមសរុប ៩ សញ្ញាសម្គាល់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| SCAR and SSR Markers (RME1, NS158, SSRY28, NS169) ការប្រើប្រាស់សញ្ញាសម្គាល់ម៉ូលេគុលប្រភេទ SCAR និង SSR ដែលស្ថិតនៅក្បែរទីតាំងហ្សែនធន់ CMD2 |
មានភាពងាយស្រួល ចំណាយតិចជាងបច្ចេកទេសស្វែងរកលំដាប់នុយក្លេអូទីត និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណបឋមនៃហ្សែនធន់។ | ដោយសារវាគ្រាន់តែជាសញ្ញាសម្គាល់ក្បែរទីតាំង (flanking markers) វាមិនមែនជាហ្សែនបង្កភាពធន់ដោយផ្ទាល់ទេ ដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានកំហុសក្នុងការបកស្រាយលទ្ធផល។ | រកឃើញពូជបេក្ខភាពចំនួន១៤ពូជ ដែលមានសញ្ញាសម្គាល់ DNA ស្រដៀងពូជធន់ TME3។ |
| EST Markers (EST-R protein & EST-Kinase) ការប្រើប្រាស់សញ្ញាសម្គាល់ផ្នែកនៃហ្សែន (EST) ដែលឆ្លើយតបទៅនឹងមេរោគបង្កជំងឺម៉ូសាអ៊ិច |
ជួយឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវស្វែងយល់ផ្ទាល់ពីយន្តការនៃហ្សែនដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការការពាររុក្ខជាតិពីមេរោគកម្រិតប្រូតេអ៊ីន។ | សញ្ញាសម្គាល់ខ្លះ (ដូចជា EST-Kinase) មិនបង្ហាញភាពខុសគ្នាច្បាស់លាស់លើទំហំ DNA ឡើយ ដែលទាមទារឱ្យមានការស្វែងរកលំដាប់នុយក្លេអូទីតបន្ថែមទើបអាចវិភាគបាន។ | រកឃើញថាពូជ 01-77-1 មានការប្រែប្រួលទំហំ DNA ក្នុង EST-R protein ដែលបង្ហាញពីយន្តការធន់ដែលអាចខុសពីពូជ TME3។ |
| SNP Markers via Pyrosequencing ការស្វែងរកចំណុចប្រែប្រួលនុយក្លេអូទីតតែមួយ (SNP) ក្នុងហ្សែន Peroxidase ដោយប្រើបច្ចេកទេស Pyrosequencing |
ផ្តល់ភាពជាក់លាក់ខ្ពស់បំផុត និងអាចអានលំដាប់ DNA បានយ៉ាងច្បាស់ ដើម្បីបញ្ជាក់ពីការផ្លាស់ប្តូរហ្សែនក្នុងកម្រិតនុយក្លេអូទីត។ | បច្ចេកទេសនេះត្រូវការម៉ាស៊ីនទំនើប និងទឹកថ្នាំដែលមានតម្លៃថ្លៃ ព្រមទាំងទាមទារអ្នកជំនាញដែលមានបទពិសោធន៍ខ្ពស់ក្នុងការវិភាគ។ | បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថាមានពូជចំនួន២ (MMAL63 និង CMR23-149-59) មានទម្រង់ SNP ដូចពូជធន់ TME3 ទាំងស្រុង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការសិក្សានេះតម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគខ្ពស់លើឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ជីវបច្ចេកវិទ្យាទំនើប និងសារធាតុគីមីដែលមានតម្លៃថ្លៃសម្រាប់ការវិភាគ DNA កម្រិតម៉ូលេគុល។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅប្រទេសថៃ ដោយប្រមូលសំណាកពូជដំឡូងមីចំនួន ២៥០ ពីមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការរ៉ាក់យ៉ង (Rayong Field Crops Research Center)។ ទិន្នន័យនិងលទ្ធផលនេះមានសារៈសំខាន់និងសក្តិសមបំផុតសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារប្រទេសយើងទាំងពីរមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ កសិកម្ម និងប្រឈមនឹងការគំរាមកំហែងពីជំងឺម៉ូសាអ៊ិច (CMD) ប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។
បច្ចេកទេសជ្រើសរើសពូជដោយប្រើសញ្ញាសម្គាល់ម៉ូលេគុល (MAS) នេះមានសក្តានុពលខ្លាំងក្នុងការជួយសង្គ្រោះវិស័យដាំដុះដំឡូងមីនៅកម្ពុជាពីការបំផ្លាញដោយជំងឺម៉ូសាអ៊ិច។
សរុបមក ការអនុវត្តបច្ចេកទេសម៉ូលេគុលនេះអាចជួយកម្ពុជាពន្លឿនការស្វែងរក និងបង្កាត់ពូជដំឡូងមីធន់នឹងជំងឺបានឆាប់រហ័ស ជំនួសឱ្យការរង់ចាំមើលលទ្ធផលនៃការសាកល្បងដាំដុះក្នុងចម្ការដែលត្រូវចំណាយពេលយូរឆ្នាំ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Marker-Assisted Selection (ការជ្រើសរើសដោយប្រើសញ្ញាសម្គាល់ម៉ូលេគុល) | ជាបច្ចេកទេសក្នុងហ្សែនវិទ្យាដែលប្រើប្រាស់សញ្ញាសម្គាល់ DNA ជាក់លាក់ដើម្បីជ្រើសរើសរុក្ខជាតិ ឬសត្វដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិល្អ (ដូចជាធន់នឹងជំងឺ) ដោយមិនចាំបាច់រង់ចាំឱ្យវាលូតលាស់ធំពេញលេញ ហើយត្រូវយកទៅឆ្លងមេរោគសាកល្បងនោះទេ។ | ដូចជាការពិនិត្យមើល 'លេខកូដសម្ងាត់' នៅលើសំបុត្រកំណើតរបស់ទារក ដើម្បីដឹងពីទេពកោសល្យពីកំណើតរបស់ពួកគេ ដោយមិនបាច់រង់ចាំដល់ពួកគេធំឡើង។ |
| Molecular markers (សញ្ញាសម្គាល់ម៉ូលេគុល) | ជាបំណែក DNA ខ្លីៗដែលមានទីតាំងជាក់លាក់នៅលើក្រូម៉ូសូម ដែលត្រូវបានគេប្រើជាសូចនាករសម្រាប់តាមដានវត្តមានរបស់ហ្សែនណាមួយ (ឧទាហរណ៍ ហ្សែនធន់នឹងជំងឺ CMD2) នៅក្នុងសេណូម (Genome) របស់សារពាង្គកាយ។ | ដូចជាផ្លាកសញ្ញាចង្អុលផ្លូវដែលប្រាប់យើងថា 'កំណប់' (ហ្សែនល្អ) ត្រូវបានលាក់ទុកនៅទីតាំងណាមួយនៅក្នុងព្រៃដ៏ធំ (DNA ទាំងមូល)។ |
| Single Nucleotide Polymorphism (ភាពប្រែប្រួលនុយក្លេអូទីតតែមួយ ឬ SNP) | ជាការផ្លាស់ប្តូរ ឬភាពខុសគ្នានៃអក្សរ DNA (A, T, C, ឬ G) តែមួយគត់នៅក្នុងលំដាប់ហ្សែនរវាងពូជមួយទៅពូជមួយ ដែលការផ្លាស់ប្តូរដ៏តូចមួយនេះអាចកំណត់ពីភាពធន់ ឬភាពខ្សោយរបស់រុក្ខជាតិចំពោះជំងឺ។ | ដូចជាការសរសេរពាក្យខុសអក្ខរាវិរុទ្ធតែមួយតួអក្សរ (ឧទាហរណ៍ 'សាន' និង 'មាន') ដែលធ្វើឱ្យអត្ថន័យនៃពាក្យទាំងមូលផ្លាស់ប្តូរទាំងស្រុង។ |
| Pyrosequencing (បច្ចេកទេសអានលំដាប់ហ្សែនដោយពន្លឺ) | ជាបច្ចេកទេសស្វែងរកលំដាប់នុយក្លេអូទីតនៃ DNA ដោយផ្អែកលើការចាប់យកសញ្ញាពន្លឺដែលបញ្ចេញមកនៅពេលមានការភ្ជាប់បេស DNA ថ្មីមួយទៅលើខ្សែ DNA ដែលកំពុងសំយោគ។ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ចំណុច SNP យ៉ាងជាក់លាក់។ | ដូចជាការចុចគ្រាប់ចុចព្យាណូ ដែលនៅពេលចុចត្រូវគ្រាប់នីមួយៗ វានឹងបញ្ចេញពន្លឺពណ៌ខុសៗគ្នា ជួយឱ្យយើងដឹងថាបទភ្លេង (លំដាប់ DNA) នោះមាននោតអ្វីខ្លះ។ |
| Simple Sequence Repeat (លំដាប់ច្រំដែលសាមញ្ញ ឬ SSR) | ជាបំណែក DNA ខ្លីៗដែលមានលំដាប់បេសច្រំដែលៗ (ឧទាហរណ៍ ATATATAT) ហើយចំនួននៃការច្រំដែលនេះមានភាពខុសគ្នារវាងពូជសាសន៍។ គេប្រើវាជាសញ្ញាសម្គាល់ដើម្បីកំណត់ភាពខុសគ្នានៃហ្សែនដោយវាស់ប្រវែងរបស់វា។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនតំណខ្សែសង្វាក់; ខ្សែសង្វាក់អ្នកខ្លះមាន ៥ កង អ្នកខ្លះមាន ១០ កង ដែលយើងអាចប្រើចំនួននេះដើម្បីសម្គាល់ម្ចាស់ខ្សែសង្វាក់នីមួយៗបាន។ |
| Expressed Sequence Tag (ស្លាកសម្គាល់លំដាប់ហ្សែនដែលបញ្ចេញសកម្មភាព ឬ EST) | ជាបំណែកតូចៗនៃ DNA ដែលបានមកពី mRNA ដែលកំពុងបញ្ចេញសកម្មភាព (ឧទាហរណ៍ នៅពេលរុក្ខជាតិកំពុងឆ្លើយតបនឹងការវាយប្រហារពីមេរោគ)។ គេប្រើវាដើម្បីសិក្សាពីហ្សែនដែលកំពុងធ្វើការនៅពេលជាក់លាក់ណាមួយ។ | ដូចជាការថតរូបសកម្មភាពកម្មករកំពុងសាងសង់ផ្ទះ ដើម្បីដឹងថានរណាខ្លះកំពុងធ្វើការជាក់ស្តែងនៅពេលនោះ ជំនួសឱ្យការមើលតែបញ្ជីឈ្មោះកម្មករសរុប។ |
| Polymerase Chain Reaction (ប្រតិកម្មខ្សែច្រវាក់ប៉ូលីមេរ៉ាស ឬ PCR) | ជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើសម្រាប់ចម្លង ឬពង្រីកបំណែក DNA គោលដៅពីបរិមាណតិចតួចបំផុតឱ្យទៅជារាប់លានច្បាប់ចម្លងក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លី ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការវិភាគមើលទំហំ ឬលំដាប់បន្ត។ | ដូចជាម៉ាស៊ីន Photocopy ដែលអាចកូពីឯកសារមួយសន្លឹកទៅជារាប់លានសន្លឹកក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លី ដើម្បីឱ្យគេអាចមើលឃើញឯកសារនោះបានច្បាស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
