បញ្ហា (The Problem)៖ កម្មវិធីធានារ៉ាប់រងសត្វពាហនៈនៅប្រទេសវៀតណាមភាគច្រើនផ្តោតលើជំងឺឆ្លងស្រួចស្រាវ ការសិក្សានេះចង់ស្វែងយល់ថាតើជំងឺរ៉ាំរ៉ៃដែលប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចកសិដ្ឋាន ដូចជាជំងឺរលាកសុដន់ និងការបង្កាត់ពូជមិនជាប់ មានឥទ្ធិពលលើការសម្រេចចិត្តទិញធានារ៉ាប់រងរបស់កសិករដែរឬទេ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាបានធ្វើការស្ទង់មតិសួរនាំ និងប្រមូលសំណាកទឹកដោះគោពីកសិដ្ឋានដែលបានចូលរួម និងមិនបានចូលរួមក្នុងកម្មវិធីធានារ៉ាប់រងសត្វពាហនៈនៅខែសីហា ឆ្នាំ២០១៤។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Questionnaire Survey ការស្ទង់មតិសួរនាំអំពីប្រវត្តិជំងឺ និងការគ្រប់គ្រងកសិដ្ឋាន |
ងាយស្រួលប្រមូលទិន្នន័យទ្រង់ទ្រាយធំអំពីអាកប្បកិរិយារបស់កសិករ និងជំងឺដែលលេចចេញរោគសញ្ញា។ ចំណាយពេលវេលា និងថវិកាតិចជាងការធ្វើតេស្តមន្ទីរពិសោធន៍។ | អាចមានភាពលម្អៀងដោយសារការចងចាំរបស់កសិករ (Recall bias) និងមិនអាចរកឃើញជំងឺដែលមិនទាន់បញ្ចេញរោគសញ្ញាបានទេ។ | រកឃើញអត្រាជំងឺរលាកសុដន់ចេញរោគសញ្ញា (Clinical mastitis) ២២.១% និងការបង្កាត់ពូជមិនជាប់ (Repeat breeding) ៣៨.៧% នៅកម្រិតកសិដ្ឋាន។ |
| Microbiological Testing (Milk Sampling) ការធ្វើតេស្តមីក្រូជីវសាស្ត្រលើសំណាកទឹកដោះ |
អាចកំណត់អត្តសញ្ញាណមេរោគបានច្បាស់លាស់ (ឧ. Staphylococcus aureus) និងអាចរកឃើញជំងឺរលាកសុដន់ដែលលាក់រោគសញ្ញា (Sub-clinical mastitis) មុនពេលវាធ្វើឱ្យខាតបង់សេដ្ឋកិច្ច។ | ទាមទារបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ ការចំណាយខ្ពស់ និងតម្រូវឱ្យមានអ្នកបច្ចេកទេសជំនាញដើម្បីធ្វើការវិភាគ។ | រកឃើញអត្រាជំងឺរលាកសុដន់លាក់រោគសញ្ញាចំនួន ១២.៤% នៅកម្រិតកសិដ្ឋាន ដែលក្នុងនោះមេរោគឆ្លងមានរហូតដល់ ៩៤.៧%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានចម្រុះរួមមាន ការចុះប្រមូលទិន្នន័យនៅមូលដ្ឋាន កម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគ និងបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍បសុពេទ្យកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងលើកសិដ្ឋានខ្នាតតូចចំនួន ៩៥ នៅស្រុកបាវី រដ្ឋធានីហាណូយ ដែលជាតំបន់មានបច្ចេកទេសចិញ្ចឹមគោជឿនលឿនក្នុងប្រទេសវៀតណាម។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទកសិដ្ឋានខ្នាតតូចស្រដៀងគ្នានៅកម្ពុជា ប៉ុន្តែអាចមិនតំណាងឱ្យកសិដ្ឋានខ្នាតធំៗ ឬកសិករដែលមិនមានការគាំទ្រផ្នែកបច្ចេកទេសគ្រប់គ្រាន់នោះទេ។ ទោះយ៉ាងណា វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការស្វែងយល់ពីឥរិយាបថកសិករចំពោះការធានារ៉ាប់រង។
វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវ និងការរកឃើញនៅក្នុងឯកសារនេះមានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យបសុសត្វ និងការគ្រប់គ្រងហានិភ័យនៅកម្ពុជា។
អ្នករៀបចំគោលនយោបាយនៅកម្ពុជាគួរកត់សម្គាល់ថា កត្តាសង្គមវិទ្យា និងការប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងកសិដ្ឋាន (ឧ. ម៉ាស៊ីនរឹតទឹកដោះ) មានឥទ្ធិពលលើការសម្រេចចិត្តទិញធានារ៉ាប់រង ច្រើនជាងអត្រានៃការកើតជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Sub-clinical mastitis (ជំងឺរលាកសុដន់មិនបញ្ចេញរោគសញ្ញា) | ទម្រង់នៃជំងឺរលាកសុដន់ដែលសត្វគោមើលទៅមានសុខភាពល្អធម្មតា ហើយទឹកដោះមិនមានការប្រែប្រួលរូបរាងខាងក្រៅ ប៉ុន្តែមានផ្ទុកបាក់តេរីបង្កជំងឺដែលអាចធ្វើឱ្យទិន្នផលទឹកដោះធ្លាក់ចុះជាលំដាប់ដោយស្ងាត់ៗ។ | វាដូចជាជំងឺលើសឈាមក្នុងមនុស្ស ដែលយើងមើលមិនឃើញពីរោគសញ្ញាខាងក្រៅ ប៉ុន្តែវាបំផ្លាញសុខភាពនិងកាត់បន្ថយកម្លាំងបន្តិចម្តងៗ។ |
| Repeat breeding (ការបង្កាត់ពូជមិនជាប់ / ការបង្កាត់ពូជផ្ទួនៗ) | បញ្ហាបន្តពូជដែលមេគោមិនអាចមានគភ៌ទោះបីជាបានទទួលការបង្កាត់ពូជ (សិប្បនិម្មិតឬធម្មជាតិ) ៣ ដង ឬច្រើនដងក៏ដោយ ដែលបណ្តាលឱ្យកសិករខាតបង់ពេលវេលា ប្រាក់កម្រៃបង្កាត់ និងបាត់បង់ទិន្នផលទឹកដោះព្រោះមេគោពន្យារពេលបង្កើតកូន។ | ដូចជាការសាបព្រោះគ្រាប់ពូជនៅលើដីជាច្រើនដង ប៉ុន្តែគ្រាប់ពូជទាំងនោះនៅតែមិនព្រមដុះពន្លកសោះ។ |
| Animal insurance (ការធានារ៉ាប់រងសត្វពាហនៈ) | កម្មវិធីហិរញ្ញវត្ថុដែលរដ្ឋាភិបាល ឬក្រុមហ៊ុនឯកជនជួយចេញសំណងដល់កសិករនៅពេលដែលសត្វរបស់ពួកគេងាប់ដោយសារជំងឺឆ្លងធ្ងន់ធ្ងរ (ដូចជាជំងឺអុតក្តាម) ឬគ្រោះមហន្តរាយ ដើម្បីជួយសង្គ្រោះនិងកាត់បន្ថយការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចរបស់កសិដ្ឋាន។ | ដូចជាការបង់ប្រាក់សន្សំទុកមុនបន្តិចបន្តួច ដើម្បីឱ្យគេជួយចេញលុយសងយើងវិញនៅពេលរថយន្តរបស់យើងជួបគ្រោះថ្នាក់ចៃដន្យ។ |
| Coagulase-positive staphylococci / CPS (បាក់តេរីស្តាហ្វីឡូកូកមានអង់ស៊ីមកូអាហ្គូឡាសវិជ្ជមាន) | ក្រុមបាក់តេរីបង្កជំងឺឆ្លង (ដូចជា Staphylococcus aureus) ដែលអាចបញ្ចេញអង់ស៊ីមម៉្យាងហៅថា Coagulase ធ្វើឱ្យឈាមកក ហើយវាគឺជាភ្នាក់ងារចម្បងដែលបង្កជំងឺរលាកសុដន់រ៉ាំរ៉ៃនៅក្នុងហ្វូងគោទឹកដោះ។ | ដូចជាក្រុមចោរដែលមានអាវុធពិសេសដែលអាចធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធការពារផ្ទះ (រាងកាយសត្វ) គាំងដំណើរការ ទើបពួកគេអាចលួចចូលទៅបំផ្លាញបានយ៉ាងងាយ។ |
| Intra-class correlation coefficient / ICC (មេគុណសហសម្ព័ន្ធក្នុងថ្នាក់) | រង្វាស់ស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីវាយតម្លៃភាពស្រដៀងគ្នានៃទិន្នន័យនៅក្នុងក្រុមតែមួយ (ឧទាហរណ៍ គោទាំងអស់ដែលរស់នៅក្នុងកសិដ្ឋានតែមួយ) ដែលជួយដល់អ្នកស្រាវជ្រាវក្នុងការគណនាទំហំសំណាកឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងជៀសវាងភាពលម្អៀង។ | វាជារង្វាស់មួយដើម្បីប្រាប់ថា តើសិស្សនៅក្នុងថ្នាក់តែមួយមានពិន្ទុប្រហាក់ប្រហែលគ្នាកម្រិតណា បើធៀបនឹងសិស្សនៅថ្នាក់ផ្សេងទៀត។ |
| Endemic disease (ជំងឺរ៉ាំរ៉ៃប្រចាំតំបន់ / ជំងឺអង់ដេមិច) | ជំងឺដែលកើតមានជាប្រចាំ និងរ៉ាំរ៉ៃនៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រ ឬក្នុងហ្វូងសត្វណាមួយ (ដូចជាជំងឺរលាកសុដន់នៅក្នុងតំបន់ចិញ្ចឹមគោ) ជាជាងការផ្ទុះឡើងជាទ្រង់ទ្រាយធំមួយរំពេចហើយបាត់ទៅវិញ។ | ដូចជាជំងឺផ្តាសាយដែលតែងតែកើតមានជារឿយៗនៅរដូវភ្លៀងជារៀងរាល់ឆ្នាំ មិនមែនជាជំងឺរាតត្បាតថ្មីដែលទើបតែលេចឡើងនោះទេ។ |
| Polymerase Chain Reaction / PCR (ប្រតិកម្មច្រវ៉ាក់ប៉ូលីមេរ៉ាស) | បច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ដែលថតចម្លង និងពង្រីកបំណែកសេនេទិច (DNA) របស់មេរោគ ដើម្បីបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណបាក់តេរីបង្កជំងឺឱ្យបានច្បាស់លាស់បំផុត ទោះបីជាមានមេរោគក្នុងបរិមាណតិចតួចក៏ដោយ។ | វាដូចជាម៉ាស៊ីនថតចម្លងនិងពង្រីករូបភាព (Zoom) ដែលអាចពង្រីករូបថតព្រាលៗដ៏តូចមួយឱ្យធំនិងច្បាស់ ដើម្បីងាយស្រួលមើលថាតើវាជារូបអ្នកណា។ |
| Wilcoxon rank-sum test (តេស្តស្ថិតិ Wilcoxon rank-sum) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃក្រុមឯករាជ្យពីរ (ឧ. កសិដ្ឋានដែលមានទិញធានារ៉ាប់រង និងកសិដ្ឋានគ្មានទិញធានារ៉ាប់រង) នៅពេលដែលទិន្នន័យមិនមានរបាយធម្មតា (Non-normal distribution) ។ | វាជាឧបករណ៍គណិតវិទ្យាសម្រាប់វាស់ស្ទង់ថា តើក្រុមមនុស្សពីរក្រុមពិតជាមានភាពខុសគ្នាឬអត់ ដោយមិនខ្វល់ថាទិន្នន័យរបស់ពួកគេតម្រៀបគ្នាយ៉ាងណានោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
