បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការជ្រៀតចូលទឹកប្រៃ និងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុនៅក្នុងតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ ដែលបណ្តាលឱ្យខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ការដាំដុះស្រូវ និងតម្រូវឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធកសិកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះ ដោយរួមបញ្ចូលការវិភាគទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ និងការប្រមូលទិន្នន័យបឋមតាមរយៈការសម្ភាសន៍ដើម្បីវាយតម្លៃលើប្រសិទ្ធភាពនៃការផ្លាស់ប្តូរ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Rice Monoculture Model (2 crops/year) គំរូដាំស្រូវឯកត្តកម្ម (ស្រូវ២រដូវក្នុងមួយឆ្នាំ) |
ងាយស្រួលអនុវត្តតាមបែបប្រពៃណី និងមិនទាមទារដើមទុនវិនិយោគដំបូងច្រើន។ | ប្រឈមមុខនឹងហានិភ័យខ្ពស់នៃការខូចខាតដោយសារគ្រោះរាំងស្ងួតនិងការជ្រៀតចូលនៃទឹកប្រៃ ព្រមទាំងបណ្តាលឱ្យមានការបំពុលបរិស្ថានដោយសារការប្រើប្រាស់ជីគីមី។ | ផ្តល់ប្រាក់ចំណេញទាប ត្រឹមតែប្រហែល ២៨ លានដុង/ហិកតា/ឆ្នាំ។ |
| Shrimp-Rice Combination Model គំរូចិញ្ចឹមបង្កង និងដាំស្រូវរួមបញ្ចូលគ្នា (Shrimp-Rice Model) |
សម្របខ្លួនបានល្អទៅនឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុនិងទឹកប្រៃ ផ្តល់ផលចំណេញសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ កាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់គីមី និងជួយស្តារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ទាមទារដើមទុនវិនិយោគដំបូងខ្ពស់ (សម្រាប់ការជីកស្រះ/រៀបចំដី) មិនស័ក្តិសមសម្រាប់ដីទួល និងទាមទារចំណេះដឹងបច្ចេកទេសថ្មីៗក្នុងការចិញ្ចឹមបង្កង។ | បង្កើនប្រាក់ចំណេញរហូតដល់ ៦៥ លានដុង/ហិកតា/ឆ្នាំ និងកាត់បន្ថយការបំពុលបរិស្ថាន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់គំរូកសិកម្មថ្មីនេះទាមទារការវិនិយោគទាំងលើផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការគាំទ្រផ្នែកបច្ចេកទេសពីអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងស្រុក An Bien ខេត្ត Kien Giang ប្រទេសវៀតណាម ដោយផ្អែកលើការសម្ភាសន៍កសិករចំនួន ៥១ គ្រួសារ និងមន្ត្រីពាក់ព័ន្ធនៅថ្នាក់មូលដ្ឋាន។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ អាកាសធាតុ និងគោលនយោបាយជាក់លាក់នៃតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គវៀតណាមតែប៉ុណ្ណោះ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា របកគំហើញនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះខេត្តជាប់មាត់សមុទ្រ និងតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គក្រោមរបស់យើងមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាច្រើន និងកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាជ្រៀតចូលទឹកប្រៃដូចគ្នា។
គំរូបង្កង-ស្រូវ និងវិធីសាស្ត្រនវានុវត្តន៍ប្រកបដោយបរិយាបន្ន (Inclusive Innovation) នេះ គឺមានសក្តានុពលខ្លាំងសម្រាប់ការសម្របខ្លួនទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនៅក្នុងវិស័យកសិកម្មកម្ពុជា។
ការយកគំរូនេះមកអនុវត្តអាចធានាបាននូវនិរន្តរភាពសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារ និងការអភិរក្សបរិស្ថានអេកូឡូស៊ី ប្រសិនបើមានការគាំទ្រច្បាស់លាស់ពីគោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាល និងការផ្តល់បច្ចេកទេសដល់កសិករទាន់ពេលវេលា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Inclusive innovation | ជានវានុវត្តន៍ឬការច្នៃប្រឌិតដែលផ្តោតលើការចូលរួមពីគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធ ជាពិសេសប្រជាជននៅមូលដ្ឋានឬជនងាយរងគ្រោះ ដើម្បីធានាថាគ្មាននរណាម្នាក់ត្រូវបានទុកចោលក្នុងការទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចនិងបច្ចេកវិទ្យា។ | ដូចជាការធ្វើម្ហូបមួយឆ្នាំងធំដែលអ្នកភូមិគ្រប់គ្នាបានចូលរួមតាក់តែងរូបមន្ត បញ្ចូលគ្រឿងផ្សំ និងបានញ៉ាំចែកគ្នាយ៉ាងស្មើភាព មិនមែនធ្វើសម្រាប់តែមនុស្សមួយក្រុមនោះទេ។ |
| Salinity intrusion | ជាបាតុភូតដែលទឹកប្រៃពីសមុទ្រហូរចូល ឬជ្រាបចូលទៅក្នុងប្រភពទឹកសាបនៅតំបន់ដីគោក (ដូចជាទន្លេ ព្រែក ឬទឹកក្រោមដី) ជាពិសេសនៅរដូវប្រាំង ដែលធ្វើឱ្យទឹកនោះលែងអាចប្រើប្រាស់សម្រាប់ការដាំដុះកសិកម្មប្រពៃណីបាន។ | ដូចជាទឹកត្រីដែលកំពប់ចូលទៅក្នុងកែវទឹកសាប ដែលធ្វើឱ្យទឹកសាបនោះប្រៃ ហើយលែងអាចយកមកផឹកបាន។ |
| Monoculture | ជាប្រព័ន្ធកសិកម្មដែលកសិករដាំដុះដំណាំតែមួយប្រភេទគត់ (ដូចជាដាំតែស្រូវសុទ្ធ) នៅលើដីដដែលៗពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ ដែលធ្វើឱ្យដីឆាប់ខូចគុណភាព និងងាយប្រឈមនឹងហានិភ័យសត្វល្អិត។ | ដូចជាការញ៉ាំតែបាយសរាល់ថ្ងៃដោយគ្មានម្ហូបយូរៗទៅ ដែលធ្វើឱ្យរាងកាយខ្វះជីវជាតិ និងងាយឈឺ។ |
| Participatory Rural Appraisal (PRA) | ជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវដែលអនុញ្ញាតឱ្យប្រជាជននៅតំបន់ជនបទចូលរួមដោយផ្ទាល់ក្នុងការវិភាគស្ថានភាពជីវភាព បញ្ហាប្រឈម និងសក្តានុពលរបស់ពួកគេ ដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយសមស្របរួមគ្នា ជាជាងការឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវពីខាងក្រៅមកគិតជំនួស។ | ដូចជាការហៅសមាជិកគ្រួសារទាំងមូលមកអង្គុយជុំគ្នា ដើម្បីគូសផែនទីចំណូលចំណាយ និងសម្រេចចិត្តរួមគ្នាថាតើគួរធ្វើជំនួញអ្វីបន្តទៀត។ |
| Key Informant Panel (KIP) | ជាក្រុមអ្នកផ្តល់ព័ត៌មានគន្លឹះ ដែលជាបុគ្គលមានចំណេះដឹង ជំនាញ ឬបទពិសោធន៍ស៊ីជម្រៅអំពីបញ្ហាជាក់លាក់ណាមួយនៅក្នុងសហគមន៍ (ដូចជាមេឃុំ មន្ត្រីកសិកម្ម ឬកសិករចាស់វស្សា) ដើម្បីផ្តល់ទិន្នន័យស្រាវជ្រាវដែលមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់។ | ដូចជាការទៅសួរមគ្គុទ្ទេសក៍ទេសចរណ៍ដែលរស់នៅតំបន់នោះយូរឆ្នាំ ដើម្បីចង់ដឹងពីប្រវត្តិអាថ៌កំបាំងរបស់ប្រាសាទ ជាជាងការសួរទៅកាន់ភ្ញៀវទេសចរទូទៅដែលទើបតែមកលេង។ |
| Focus Group Discussion (FGD) | ជាការពិភាក្សាជាក្រុមតូចមួយ (ជាទូទៅមានសមាជិកពី ៦ ទៅ ១០ នាក់) ដែលមានគោលដៅជាក់លាក់ ដើម្បីប្រមូលមតិយោបល់ ឥរិយាបថ និងការយល់ឃើញរបស់ពួកគេលើប្រធានបទណាមួយ។ | ដូចជាការកោះហៅសិស្សតំណាងថ្នាក់ចំនួន៨នាក់ មកជជែកគ្នាពីវិធីសាស្រ្តកែលម្អការបង្រៀនរបស់គ្រូ ដើម្បីយកមតិរួមទៅអនុវត្តបន្ត។ |
| Agro-ecological model | ជាគំរូកសិកម្មដែលរួមបញ្ចូលការផលិតកសិផលជាមួយនឹងការថែរក្សាប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីធម្មជាតិ (ដូចជាការចិញ្ចឹមបង្កងនិងដាំស្រូវឆ្លាស់គ្នាក្នុងស្រែតែមួយ) ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមក កាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី និងរក្សាតុល្យភាពបរិស្ថាន។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមត្រីក្នុងអាងស្តុកទឹកក្បែរចម្ការបន្លែ ដែលអាចយកទឹកនោះស្រោចបន្លែធ្វើជាជី ហើយបន្លែផ្តល់ម្លប់ដល់ត្រី ដោយពឹងផ្អែកគ្នាទៅវិញទៅមកតាមបែបធម្មជាតិ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
