បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃហានិភ័យសុខភាពដែលបណ្តាលមកពីការប្រមូលផ្តុំលោហៈធ្ងន់នៅក្នុងបន្លែ (ស្ពៃពួយឡេង និងខ្ទឹមបារាំង) ដែលទទួលបានពីអ្នកផ្គត់ផ្គង់ផ្សេងៗគ្នានៅទីក្រុង Mafikeng ប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រមូលគំរូសាកល្បងពីអ្នកផ្គត់ផ្គង់ចំនួន ៥ ដោយប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសវិភាគកម្រិតខ្ពស់ដើម្បីវាស់ស្ទង់កំហាប់លោហៈ និងគណនាហានិភ័យ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Inductively Coupled Plasma–Mass Spectrometry (ICP-MS) ម៉ាស៊ីន ICP-MS (ការពន្លិចប្លាស្មាគួបផ្សំជាមួយម៉ាស៊ីនវាស់វិសាលគមម៉ាស) សម្រាប់វាស់កំហាប់លោហៈ |
អាចរកឃើញ និងវិភាគលោហៈជាច្រើនប្រភេទក្នុងពេលតែមួយ ដោយមានភាពសុក្រឹតនិងភាពរសើបខ្ពស់បំផុត (Trace levels)។ | ទាមទារការចំណាយខ្ពស់លើការទិញម៉ាស៊ីន ថែទាំ និងត្រូវការអ្នកជំនាញបច្ចេកទេសកម្រិតខ្ពស់ដើម្បីដំណើរការ។ | អាចរកឃើញកំហាប់លោហៈ ១៥ ប្រភេទក្នុងបន្លែ ដោយបញ្ជាក់ច្បាស់ថា Bi, I, Th, Pb និង U មិនមានវត្តមានក្នុងគំរូទាំងអស់។ |
| DIM & THQ Risk Assessment Models ការវាយតម្លៃបរិមាណទទួលទានលោហៈប្រចាំថ្ងៃ (DIM) និងផលធៀបហានិភ័យគោលដៅ (THQ) |
ផ្តល់ជារង្វាស់ស្តង់ដារដែលទទួលស្គាល់ដោយ USEPA និង WHO ដែលងាយស្រួលក្នុងការប្រៀបធៀប និងបកស្រាយហានិភ័យសុខភាពសាធារណៈ។ | ពឹងផ្អែកលើការសន្មតជាមធ្យម (ឧ. ទម្ងន់ខ្លួន ៧០គីឡូក្រាម និងការបរិភោគ ៤០០ក្រាម/ថ្ងៃ) ដែលអាចមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពជាក់លាក់របស់បុគ្គលម្នាក់ៗ។ | បានបង្ហាញថា THQ របស់ក្រូមីញ៉ូម (Cr) ក្នុងស្ពៃពួយឡេងស្មើនឹង ២,១៩ (ធំជាង ១) ដែលបង្ហាញពីហានិភ័យសុខភាពកម្រិតខ្ពស់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់ សារធាតុគីមីដែលមានស្តង់ដារ និងអ្នកជំនាញដើម្បីធ្វើការវិភាគប្រកបដោយភាពត្រឹមត្រូវ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងទីក្រុង Mafikeng ប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូង ដោយផ្តោតលើស្ពៃពួយឡេង និងខ្ទឹមបារាំងពីអ្នកផ្គត់ផ្គង់ក្នុងស្រុក។ ការប្រើប្រាស់ទម្ងន់ខ្លួនមធ្យម ៧០គីឡូក្រាម និងការបរិភោគបន្លែ ៤០០ក្រាម/ថ្ងៃ តាមស្តង់ដារទីនោះ អាចនឹងមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីទម្លាប់នៃការបរិភោគ និងស្ថានភាពរាងកាយរបស់ប្រជាជនកម្ពុជានោះទេ។ វាមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការធ្វើការវាយតម្លៃឡើងវិញ ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យប្រជាសាស្ត្រក្នុងស្រុកផ្ទាល់។
វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការត្រួតពិនិត្យសុវត្ថិភាពចំណីអាហារ និងការពារផលប៉ះពាល់ពីការបំពុលបរិស្ថាន។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃទាំងនេះដោយផ្ទាល់នៅកម្ពុជា នឹងជួយពង្រឹងស្តង់ដារសុវត្ថិភាពចំណីអាហារ និងការពារសុខភាពសាធារណៈពីហានិភ័យលោហៈធ្ងន់ក្នុងរយៈពេលយូរយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Inductively coupled plasma–mass spectrometry (ICP-MS) (បច្ចេកទេសពន្លិចប្លាស្មាគួបផ្សំជាមួយម៉ាស៊ីនវាស់វិសាលគមម៉ាស) | ឧបករណ៍វិភាគគីមីកម្រិតខ្ពស់ដែលប្រើប្រាស់កម្តៅប្លាស្មាដើម្បីបំបែកសំណាកទៅជាអ៊ីយ៉ុង រួចវាស់បរិមាណធាតុរ៉ែ ឬលោហៈនីមួយៗ ទោះបីជាវាមានកំហាប់កម្រិតទាបបំផុត (Trace levels) ក៏ដោយ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនរាប់គ្រាប់ខ្សាច់នៅក្នុងអាងហែលទឹកដ៏ធំមួយ ដោយអាចប្រាប់បានយ៉ាងច្បាស់ថាគ្រាប់ខ្សាច់ណាជាមាស ណាជាដែក ទោះបីជាវាមានចំនួនតិចតួចបំផុតក៏ដោយ។ |
| Estimated daily intake of metal (DIM) (កម្រិតប៉ាន់ស្មាននៃការទទួលទានលោហៈប្រចាំថ្ងៃ) | ការគណនាបរិមាណលោហៈធ្ងន់ដែលមនុស្សម្នាក់អាចស្រូបចូលទៅក្នុងរាងកាយជារៀងរាល់ថ្ងៃ តាមរយៈការបរិភោគអាហារ (ដូចជាបន្លែ) ដោយផ្អែកលើទម្ងន់ខ្លួន និងបរិមាណអាហារមធ្យមដែលបានញ៉ាំ។ | ដូចជាការកត់ត្រាបញ្ជីចំណាយប្រចាំថ្ងៃ ដើម្បីដឹងថាតើអ្នកបានសន្សំកាក់ល្អិតៗដែលជាជាតិពុល (លោហៈ) ប៉ុន្មានចូលក្នុងកូនជ្រូក (រាងកាយរបស់អ្នក) ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ |
| Target hazard quotient (THQ) (ផលធៀបហានិភ័យគោលដៅ) | សន្ទស្សន៍សម្រាប់វាយតម្លៃហានិភ័យសុខភាពពីការប៉ះពាល់សារធាតុគីមីក្នុងរយៈពេលយូរ។ ប្រសិនបើកម្រិត THQ ស្មើ ឬធំជាង ១ វាមានន័យថាការបរិភោគនោះអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សុខភាពមនុស្ស។ | ដូចជាទ្រនិចវាស់កម្តៅម៉ាស៊ីនឡាន ប្រសិនបើវាលោតហួសបន្ទាត់ក្រហម (លេខ១) នោះមានន័យថាម៉ាស៊ីននឹងក្តៅខ្លាំងដែលអាចបង្កជាគ្រោះថ្នាក់។ |
| Oral reference dose (RfD) (កម្រិតយោងនៃការទទួលទានតាមមាត់) | កម្រិតប៉ាន់ស្មាននៃបរិមាណសារធាតុគីមីដែលរាងកាយមនុស្សអាចទទួលរងជារៀងរាល់ថ្ងៃពេញមួយជីវិត ដោយមិនមានហានិភ័យគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៃផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដល់សុខភាព។ | ដូចជាបន្ទុកទម្ងន់អតិបរមាដែលស្ពានមួយអាចទ្រទ្រង់ជារៀងរាល់ថ្ងៃដោយសុវត្ថិភាព ប្រសិនបើផ្ទុកលើសនេះស្ពានអាចនឹងស្រុតឬបាក់។ |
| Trace elements (ធាតុដាន) | ធាតុគីមីដែលមានវត្តមានក្នុងបរិមាណតិចតួចបំផុតក្នុងបរិស្ថាន ឬអាហារ។ ធាតុខ្លះមានប្រយោជន៍ដល់រាងកាយ (ដូចជាស័ង្កសី) ប៉ុន្តែបើមានកំហាប់ខ្ពស់ពេក វាអាចប្រែក្លាយជាជាតិពុលដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់មុខងារជីវសាស្ត្រ។ | ដូចជាការប្រើអំបិលឬប៊ីចេងក្នុងការស្លសម្ល បើដាក់បន្តិចជួយឱ្យមានរសជាតិ ប៉ុន្តែបើដាក់មួយគីឡូ វានឹងធ្វើឱ្យសម្លនោះក្លាយជាថ្នាំពុលញ៉ាំលែងកើត។ |
| Carcinogen (ភ្នាក់ងារបង្កជំងឺមហារីក) | លក្ខណៈនៃសារធាតុគីមី ឬធាតុណាមួយ (ដូចជា អាសេនិច និង ក្រូមីញ៉ូម) ដែលមានសមត្ថភាពធ្វើឱ្យកោសិកាក្នុងរាងកាយប្រែប្រួល និងវិវត្តទៅជាជំងឺមហារីក នៅពេលដែលមនុស្សប៉ះពាល់ ឬបរិភោគវាក្នុងរយៈពេលយូរ។ | ដូចជាមេរោគកុំព្យូទ័រដែលចូលទៅកែប្រែកូដកម្មវិធីម្តងបន្តិចៗ រហូតដល់កម្មវិធីនោះខូចទ្រង់ទ្រាយដើមទាំងស្រុង ហើយចាប់ផ្តើមបំផ្លាញឯកសារផ្សេងៗទៀតក្នុងម៉ាស៊ីន។ |
| Non-carcinogenic health effect (ផលប៉ះពាល់សុខភាពមិនមែនមហារីក) | បញ្ហាសុខភាព ឬជំងឺផ្សេងៗដែលបណ្តាលមកពីការប៉ះពាល់សារធាតុពុល ដែលមិនពាក់ព័ន្ធនឹងការកកើតនៃដុំសាច់មហារីក ឧទាហរណ៍ដូចជា ការខូចខាតប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទ ជំងឺសរសៃឈាម ឬការចុះខ្សោយនៃប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ។ | ដូចជាការទុកឱ្យម៉ាស៊ីនខ្វះប្រេងរំអិល វាមិនផ្ទុះឆេះភ្លាមៗទេ ប៉ុន្តែគ្រឿងបន្លាស់នៅខាងក្នុងនឹងសឹក និងរេចរិលជាបណ្តើរៗរហូតដល់លែងដំណើរការ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
