បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការបំភាយឧស្ម័នមេតាន (CH4) ខ្ពស់ពីវាលស្រែដែលមានភ្ជួរលុបគល់ជញ្ជ្រាំង និងស្វែងរកកម្រិតជីស៊ុលហ្វាត (SO4) ដ៏ប្រសើរដើម្បីកាត់បន្ថយការបំភាយឧស្ម័ននេះផ្ទាល់ដោយមិនប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផលស្រូវ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍វាលស្រែត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រើការរចនាជាប្លុកចៃដន្យពេញលេញជាមួយនឹងការអនុវត្តកម្រិតជីស៊ុលហ្វាតផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| 0 kg/ha SO4 (Control) មិនប្រើប្រាស់ជីស៊ុលហ្វាត (វត្ថុពិនិត្យ) |
មិនមានការចំណាយថវិកាបន្ថែមទៅលើការទិញជីស៊ុលហ្វាតនោះទេ។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបជាងគេ និងមានការបំភាយឧស្ម័នមេតានខ្ពស់បំផុត ដោយសារកង្វះស៊ុលហ្វាតក្នុងការទប់ស្កាត់សកម្មភាពបាក់តេរីបង្កើតមេតាន។ | ទិន្នផល ៣,៣៦ តោន/ហិកតា និងការបំភាយមេតាន ៩៣,៩២ ក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ/រដូវកាល។ |
| 50 kg/ha SO4 ការប្រើប្រាស់ជីស៊ុលហ្វាត ៥០ គីឡូក្រាម/ហិកតា |
អាចជួយបង្កើនទិន្នផលស្រូវបានបន្តិចបន្តួចធៀបនឹងការមិនប្រើប្រាស់ជី។ | ប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកាត់បន្ថយឧស្ម័នមេតានមានកម្រិតទាបបំផុត (ត្រឹមតែ ១,៦៦%) ដែលមិនផ្តល់ផលចំណេញជាដុំកំភួនផ្នែកបរិស្ថាន។ | ទិន្នផល ៣,៥២ តោន/ហិកតា និងការបំភាយមេតាន ៩២,៣៧ ក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ/រដូវកាល។ |
| 100 kg/ha SO4 ការប្រើប្រាស់ជីស៊ុលហ្វាត ១០០ គីឡូក្រាម/ហិកតា |
ផ្តល់ទិន្នផលស្រូវខ្ពស់ជាងគេបំផុត ដោយសារទម្ងន់គ្រាប់ស្រូវកើនឡើង និងអាចកាត់បន្ថយឧស្ម័នមេតានបាន១៣%។ | នៅតែមានការបំភាយឧស្ម័នមេតានកម្រិតខ្ពស់នៅដំណាក់កាលស្រូវចេញផ្កា ដោយសារការបាត់បង់ស៊ុលហ្វាតពីដីបណ្តើរៗ។ | ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត ៤,០៨ តោន/ហិកតា និងបន្ថយការបំភាយមេតានបាន ១៣,១១%។ |
| 210 kg/ha SO4 ការប្រើប្រាស់ជីស៊ុលហ្វាត ២១០ គីឡូក្រាម/ហិកតា |
កាត់បន្ថយការបំភាយឧស្ម័នមេតានតាមរដូវកាលបានច្រើនជាងគេបំផុតរហូតដល់ ៦៦,៩%។ | ធ្វើឱ្យបរិមាណទិន្នផលស្រូវធ្លាក់ចុះ និងកាត់បន្ថយជីវម៉ាសចំបើង ដោយសារការពុល H2S (Sulfide toxicity) ទៅលើដើមស្រូវ។ | បន្ថយមេតានបាន ៦៦,៨៨% តែទិន្នផលធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ៣,៦៩ តោន/ហិកតា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការពិសោធន៍កសិកម្មនៅវាលស្រែផ្ទាល់ និងបរិក្ខារបច្ចេកទេសសម្រាប់ការវាស់ស្ទង់ឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។
ការសិក្សានេះធ្វើឡើងនៅខេត្តខនកែន ប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិច និងប្រភេទដី (លាយខ្សាច់) ស្រដៀងនឹងតំបន់មួយចំនួននៅប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលនេះផ្អែកលើពូជស្រូវ Chainat1 និងបរិមាណភ្ជួរលុបគល់ជញ្ជ្រាំងស្រស់ថេរ ដែលអាចទាមទារការសាកល្បងបន្ថែមលើពូជស្រូវក្នុងស្រុកកម្ពុជា (ដូចជាពូជសែនក្រអូប ឬផ្ការំដួល) ដើម្បីបញ្ជាក់ពីប្រសិទ្ធភាពច្បាស់លាស់។
វិធីសាស្ត្រនៃការគ្រប់គ្រងការប្រើប្រាស់ជីស៊ុលហ្វាតរួមផ្សំជាមួយការភ្ជួរលុបគល់ជញ្ជ្រាំងនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអនុវត្តក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការធ្វើស្រែប្រាំង។
សរុបមក ការណែនាំឱ្យប្រើប្រាស់កម្រិតជីស៊ុលហ្វាត ១០០-១៥៥ គីឡូក្រាម/ហិកតា ជាជម្រើសប្រកបដោយនិរន្តរភាពដែលផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច (ទិន្នផលខ្ពស់) និងបរិស្ថាន (កាត់បន្ថយមេតាន) សម្រាប់ប្រជាកសិករកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Methane flux (លំហូរឧស្ម័នមេតាន) | ការបញ្ចេញឧស្ម័នមេតាន (CH4) ពីដីស្រែដែលលិចទឹកទៅក្នុងបរិយាកាសក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃដី និងពេលវេលា ដែលវាជាឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់មួយប្រភេទបង្កឱ្យមានការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ដូចជាផ្សែងដែលភាយចេញពីគំនរសំរាមដែលកំពុងរលួយនៅក្រោមទឹក ហើយអណ្តែតឡើងទៅលើអាកាស។ |
| Sulfate fertilizer (ជីស៊ុលហ្វាត) | ប្រភេទជីរ៉ែ (ដូចជា Ammonium phosphate sulfate) ដែលមានផ្ទុកសារធាតុស្ពាន់ធ័រ ដែលមិនត្រឹមតែផ្តល់ជីវជាតិដល់ស្រូវទេ ថែមទាំងជួយរារាំងសកម្មភាពរបស់បាក់តេរីដែលបង្កើតឧស្ម័នមេតាននៅក្នុងដីលិចទឹកទៀតផង។ | ដូចជាថ្នាំពេទ្យមួយប្រភេទដែលជួយព្យាបាលដីកុំឱ្យវា "ភើ" ចេញឧស្ម័នពុលច្រើនពេក ព្រមទាំងធ្វើជាវីតាមីនបំប៉នដំណាំផងដែរ។ |
| Rice stubble incorporation (ការភ្ជួរលុបគល់ជញ្ជ្រាំងស្រូវ) | ការភ្ជួរកប់សំណល់ដើម និងគល់ស្រូវទៅក្នុងដីវិញបន្ទាប់ពីប្រមូលផលរួច ដើម្បីឱ្យវារលួយក្លាយជាជីសរីរាង្គក្នុងដី ជំនួសឱ្យការដុតចោលដែលអាចប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ | ដូចជាការយកបន្លែដែលសល់ពីផ្ទះបាយទៅកប់ធ្វើជាជីកំប៉ុស ដើម្បីឱ្យដីមានជីជាតិឡើងវិញ ជាជាងការដុតចោល។ |
| Global warming potential (សក្តានុពលនៃការឡើងកម្តៅផែនដី) | រង្វាស់ដែលបង្ហាញថាឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់មួយ (ដូចជាមេតាន) អាចស្រូបយក និងរក្សាកម្តៅក្នុងបរិយាកាសបានកម្រិតណា បើប្រៀបធៀបទៅនឹងឧស្ម័នកាបូនិច (CO2) ក្នុងបរិមាណស្មើគ្នា និងក្នុងរយៈពេលដូចគ្នា។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបថាតើភួយមួយណាក្រាស់ជាង ហើយធ្វើឱ្យយើងក្តៅជាងគេនៅពេលដណ្តប់។ |
| Methanogenesis (ដំណើរការបង្កើតមេតាន) | ដំណើរការជីវសាស្រ្តដែលមីក្រូសរីរាង្គ (បាក់តេរី) បំបែកសារធាតុសរីរាង្គនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលគ្មានអុកស៊ីសែន (ដូចជាដីស្រែដែលលិចទឹក) ហើយផលិតបានជាឧស្ម័នមេតាន។ | ដូចជាការបន្ទុំស្រា ដែលមេរោគតូចៗស៊ីជាតិស្ករហើយបញ្ចេញឧស្ម័នមកក្រៅនៅក្នុងធុងដែលបិទជិតគ្មានខ្យល់ចេញចូល។ |
| Anaerobic soil matrix (រចនាសម្ព័ន្ធដីគ្មានអុកស៊ីសែន) | ស្ថានភាពដីដែលគ្មានខ្យល់អុកស៊ីសែនជ្រៀតចូលបាន ដោយសារតែចន្លោះប្រហោងក្នុងដីត្រូវបានបំពេញដោយទឹក ដែលបង្កើតជាបរិស្ថានអំណោយផលបំផុតសម្រាប់បាក់តេរីបង្កើតមេតានលូតលាស់។ | ដូចជាការមុជទឹកចូលទៅក្នុងអាងដែលមិនមានខ្យល់ដកដង្ហើម ហើយមានតែសត្វរស់ក្នុងទឹកប៉ុណ្ណោះដែលអាចរស់បាន។ |
| H2S toxicity (ការពុលអ៊ីដ្រូសែនស៊ុលហ្វីត) | ស្ថានភាពដែលសារធាតុស៊ុលហ្វាតនៅក្នុងដីលិចទឹក ត្រូវបានបំបែកទៅជាឧស្ម័នអ៊ីដ្រូសែនស៊ុលហ្វីត (H2S) ក្នុងបរិមាណច្រើន ដែលធ្វើឱ្យពុលដល់ឫសស្រូវ កាត់បន្ថយការស្រូបយកជីវជាតិ និងធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះ។ | ដូចជាការញ៉ាំថ្នាំបំប៉នច្រើនហួសកំណត់ រហូតធ្វើឱ្យវាប្រែជាថ្នាំពុលបំផ្លាញសុខភាពយើងវិញ។ |
| Split application (ការបែងចែកការដាក់ជី) | បច្ចេកទេសនៃការដាក់ជីដោយបែងចែកជាច្រើនលើកនៅតាមដំណាក់កាលលូតលាស់នីមួយៗរបស់ដំណាំ ជាជាងការដាក់តែម្តងទាំងអស់នៅពេលដាំ ដើម្បីឱ្យដំណាំស្រូបយកបានល្អ និងកាត់បន្ថយការបាត់បង់ទៅក្នុងបរិស្ថាន។ | ដូចជាការញ៉ាំអាហារបីពេលក្នុងមួយថ្ងៃ ជាជាងញ៉ាំអាហារទាំងអស់សម្រាប់មួយថ្ងៃក្នុងពេលតែមួយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
