បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតទឹកស្រោចស្រព និងការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (មេតាន) ពីការដាំដុះស្រូវ ដោយស្វែងរកវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងទឹកប្រកបដោយនិរន្តរភាពដែលមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផលស្រូវ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍វាលស្រែត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធស្រោចស្រពចំនួន ៥ ប្រភេទផ្សេងគ្នា ដើម្បីប្រៀបធៀបទិន្នផលស្រូវ និងបរិមាណឧស្ម័នមេតានដែលភាយចេញក្នុងកំឡុងពេលលូតលាស់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Continuous Flooded (Control - 5 cm standing water) ការរក្សាទឹកលិចជាប់រហូត (កម្ពស់ទឹក ៥ សង់ទីម៉ែត្រ) |
ការពារការដុះស្មៅបានល្អ និងធានាថាស្រូវមិនប្រឈមនឹងបញ្ហាខ្វះទឹកឡើយ។ | ខ្ជះខ្ជាយធនធានទឹកខ្លាំង និងបង្កើតលក្ខខណ្ឌដីដែលជំរុញឱ្យមានការបញ្ចេញឧស្ម័នមេតាន (CH4) ខ្ពស់បំផុត។ | ទិន្នផល ៥៧៨៣ គ.ក្រ/ហិកតា, ការបញ្ចេញមេតាន ២០៦.៤៣ គ.ក្រ/ហិកតា (ខ្ពស់ជាងគេ)។ |
| AWDI-10 cm (Alternate Wet and Dry Irrigation) ការស្រោចស្រពឆ្លាស់គ្នាស្ងួតនិងសើម (បញ្ចូលទឹកពេលកម្រិតទឹកស្រកដល់ ១០ ស.ម ក្រោមដី) |
ផ្តល់ទិន្នផលស្រូវខ្ពស់បំផុត និងជួយសន្សំសំចៃទឹកបានក្នុងកម្រិតល្អប្រសើរដោយមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការលូតលាស់។ | ទាមទារឱ្យកសិករចុះតាមដានកម្រិតទឹកនៅក្នុងបំពង់ជាប្រចាំ ដើម្បីដឹងពីពេលវេលាត្រូវបញ្ចូលទឹក។ | ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត ៦២៥០ គ.ក្រ/ហិកតា, សន្សំទឹកបាន ១៣%, កាត់បន្ថយមេតានបាន ៣៦%។ |
| AWDI-15 cm (Alternate Wet and Dry Irrigation) ការស្រោចស្រពឆ្លាស់គ្នាស្ងួតនិងសើម (បញ្ចូលទឹកពេលកម្រិតទឹកស្រកដល់ ១៥ ស.ម ក្រោមដី) |
កាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នមេតានបានកាន់តែច្រើន និងសន្សំសំចៃទឹកបានល្អជាង AWDI-10 cm ។ | ទិន្នផលស្រូវថយចុះបន្តិចបើធៀបនឹង AWDI-10 cm ប៉ុន្តែនៅតែមានកម្រិតខ្ពស់ជាងការរក្សាទឹកលិចជាប់រហូត។ | ទិន្នផល ៥៨១០ គ.ក្រ/ហិកតា, សន្សំទឹកបាន ១៦%, កាត់បន្ថយមេតានបាន ៤០%។ |
| AWDI-20 cm (Alternate Wet and Dry Irrigation) ការស្រោចស្រពឆ្លាស់គ្នាស្ងួតនិងសើម (បញ្ចូលទឹកពេលកម្រិតទឹកស្រកដល់ ២០ ស.ម ក្រោមដី) |
សន្សំសំចៃទឹកបានច្រើនបំផុត និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីវាលស្រែ។ | បង្កឱ្យមានភាពតានតឹងផ្នែកទឹក (Water stress) ដល់ដើមស្រូវយ៉ាងខ្លាំង ដែលបណ្តាលឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុក។ | ទិន្នផលទាបបំផុត ៤២៨៣ គ.ក្រ/ហិកតា, សន្សំទឹកបាន ២៤%, កាត់បន្ថយមេតានបាន ៥០%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសស្រោចស្រពនេះទាមទារសម្ភារៈសាមញ្ញ និងចំណាយតិចតួចសម្រាប់កសិករ ប៉ុន្តែតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍វិភាគកម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅឯសាកលវិទ្យាល័យកសិកម្មបង់ក្លាដែស (Bangladesh Agricultural University) ក្នុងអំឡុងពេលរដូវប្រាំង ដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវក្នុងស្រុក BINA Dhan 10 ។ ទោះបីជាបង់ក្លាដែសនិងកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុប្រហាក់ប្រហែលគ្នាក៏ដោយ កម្ពុជាគួរតែធ្វើការសាកល្បងបន្ថែមដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវស្រាល (ដូចជា ស្រូវអ៊ីអ៊ែរ ឬសែនក្រអូប) និងអនុវត្តលើប្រភេទដីជាក់ស្តែងតាមតំបន់គោលដៅ ដើម្បីទទួលបានទិន្នន័យកាន់តែសុក្រឹត។
បច្ចេកទេស AWDI នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាកង្វះខាតទឹកប្រកបដោយចីរភាពនៅរដូវប្រាំង។
ជារួម បច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងទឹកមួយនេះមិនត្រឹមតែជួយកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្មរបស់កសិករកម្ពុជាប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយសម្រាលផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន ដែលស្របតាមទិសដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាពរបស់ជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Alternate Wet and Dry Irrigation (AWDI) | បច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងទឹកស្រោចស្រពដោយទុកឱ្យស្រែស្ងួតទឹកមួយរយៈពេលសិន រហូតដល់កម្រិតទឹកក្រោមដីស្រកដល់កម្រិតកំណត់ណាមួយ ទើបបញ្ចូលទឹកម្តងទៀត ជាជាងការទុកឱ្យទឹកលិចជាប់រហូត។ វាជួយសន្សំសំចៃទឹកនិងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីការធ្វើស្រែ។ | ដូចជាការផឹកទឹកតែពេលយើងស្រេកខ្លាំង ជាជាងការបន្តផឹកទឹកជាប់រហូតដោយមិនទុកឱ្យក្រពះទទេ។ |
| Global Warming Potential (GWP) | រង្វាស់ដែលវាស់ស្ទង់ថាតើឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ប្រភេទណាមួយ (ដូចជាមេតាន) អាចចាប់យកកម្តៅក្នុងបរិយាកាសផែនដីបានប៉ុន្មានដង បើប្រៀបធៀបទៅនឹងឧស្ម័នកាបូនិច (CO2) ក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបកម្រិតភាពកក់ក្តៅនៃភួយពីរខុសគ្នា ថាតើភួយមួយណាអាចរក្សាកម្តៅបានល្អជាង។ |
| Soil Redox Potential (Eh) | រង្វាស់នៃស្ថានភាពគីមីរបស់ដីដែលបង្ហាញពីកម្រិតអុកស៊ីហ្សែន។ នៅក្នុងស្រែ ដីដែលមានកម្រិត Eh ទាបខ្លាំង (ខ្វះអុកស៊ីហ្សែនដោយសារលិចទឹក) នឹងជំរុញឱ្យបាក់តេរីផលិតឧស្ម័នមេតានសកម្ម។ | ដូចជាឧបករណ៍វាស់កម្រិត "ខ្យល់ដកដង្ហើម" នៅក្នុងដី បើដីថប់ដង្ហើម (គ្មានអុកស៊ីហ្សែន) វានឹងបង្កើតឧស្ម័នពុល។ |
| Aerenchyma tissue | ជាលិការុក្ខជាតិ (ជាពិសេសនៅឫសស្រូវ) ដែលមានលក្ខណៈជាប្រហោងខ្យល់តូចៗ អនុញ្ញាតឱ្យអុកស៊ីហ្សែនធ្វើដំណើរពីស្លឹកទៅឫស និងជាច្រកបញ្ចេញឧស្ម័នមេតានពីដីទៅបរិយាកាសវិញ។ | ដូចជាបំពង់ទុយោខ្យល់សម្រាប់អ្នកមុជទឹក ដែលអនុញ្ញាតឱ្យរុក្ខជាតិដកដង្ហើមបានទោះបីជាឫសលិចទឹកក្ដី។ |
| Methanogen bacteria | ប្រភេទបាក់តេរីដែលរស់នៅក្នុងបរិស្ថានគ្មានអុកស៊ីហ្សែន (ដូចជាក្រោមភក់ក្នុងវាលស្រែលិចទឹក) ហើយផលិតឧស្ម័នមេតានតាមរយៈការបំបែកសារធាតុសរីរាង្គ។ | ដូចជារោងចក្រកែច្នៃសំរាមតូចៗក្រោមដី ដែលស៊ីជីកំប៉ុសហើយភាយចេញនូវឧស្ម័នហ្គាស។ |
| Water Productivity Index | សន្ទស្សន៍ដែលវាស់ស្ទង់ពីប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ទឹកកសិកម្ម ដោយគណនាថាតើការប្រើប្រាស់ទឹកមួយម៉ែត្រគូបអាចផលិតបានទិន្នផលស្រូវប៉ុន្មានគីឡូក្រាម។ | ដូចជាការគណនាថាតើម៉ូតូមួយគ្រឿងអាចជិះបានប៉ុន្មានគីឡូម៉ែត្រ ដោយប្រើសាំងអស់មួយលីត្រ។ |
| Closed-chamber method | វិធីសាស្ត្រប្រមូលសំណាកឧស្ម័នដោយប្រើប្រអប់បិទជិតគ្របពីលើរុក្ខជាតិ និងផ្ទៃដី ដើម្បីវាស់ស្ទង់បរិមាណឧស្ម័នដែលភាយចេញពីដីទៅក្នុងប្រអប់នោះក្នុងរយៈពេលជាក់លាក់ណាមួយ ដើម្បីយកទៅវិភាគនៅមន្ទីរពិសោធន៍។ | ដូចជាការយកកែវទៅគ្របពីលើទឹកក្តៅដើម្បីស្ទាក់ចាប់ផ្សែងដែលហុយឡើង រួចវាស់មើលថាតើមានផ្សែងប៉ុន្មានដែលកកកុញក្នុងកែវនោះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
