បញ្ហា (The Problem)៖ រុក្ខជាតិ Globba sherwoodiana គឺជារុក្ខជាតិផ្កាដ៏សំខាន់នៅប្រទេសថៃ ប៉ុន្តែការដាំដុះ និងការបន្តពូជតាមបែបប្រពៃណីមានភាពយឺតយ៉ាវ និងងាយឆ្លងជំងឺ ដែលទាមទារឱ្យមានបច្ចេកទេសបន្តពូជ និងរក្សាទុកក្នុងកែវពិសោធន៍ (In vitro) ដែលមានប្រសិទ្ធភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានវាយតម្លៃទៅលើកម្រិតនៃអរម៉ូនលូតលាស់ និងកំហាប់ស្ករ (Sucrose) ផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីស្វែងរកមជ្ឈដ្ឋានសមស្របសម្រាប់ការបន្តពូជដោយមីក្រូ ការរក្សាទុករយៈពេលខ្លី និងការវិភាគស្ថិរភាពសេនេទិច។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Micropropagation (Shoot Proliferation) using MS + 1 mg/L BA ការបន្តពូជពន្លកដោយប្រើមជ្ឈដ្ឋាន MS លាយជាមួយអរម៉ូន BA កំហាប់ 1 mg/L |
ជំរុញការលូតលាស់ពន្លកថ្មីបានយ៉ាងល្អ និងមានសុខភាពល្អ គ្មានរោគសញ្ញាខុសប្រក្រតី (Hyperhydricity)។ | ប្រសិនបើប្រើកំហាប់ BA ខ្ពស់ពេក (>2 mg/L) នឹងធ្វើឱ្យពន្លកមានសភាពខុសប្រក្រតី (ស្លឹកលឿង ហើម មានជាតិទឹកច្រើន និងរួញស្លឹក)។ | ជាមជ្ឈដ្ឋានដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់ការបំបែកពន្លក ដោយទទួលបានពន្លកថ្មីរឹងមាំ។ |
| Micropropagation (Root Induction) using MS + < 1 mg/L NAA ការជំរុញការដុះឫសដោយប្រើមជ្ឈដ្ឋាន MS លាយជាមួយអរម៉ូន NAA កំហាប់ < 1 mg/L |
ជួយឱ្យការដុះឫសមានភាពល្អប្រសើរ និងមានចំនួនឫសច្រើនប្រកបដោយសុខភាពល្អ។ | ការប្រើកំហាប់ NAA ខ្ពស់ពេក (>2 mg/L) បណ្តាលឱ្យកកើតជាលិកា Callus និងមានចំនួនឫសខុសប្រក្រតី (ឫសខ្លីៗនិងតិច)។ | កំហាប់ NAA ពី 0.5 ទៅ 1 mg/L ផ្តល់លទ្ធផលប្រវែងឫស និងចំនួនឫសដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់ការលូតលាស់។ |
| In vitro Short-Term Storage using MS + 10 g/L Sucrose ការរក្សាទុកក្នុងកែវពិសោធន៍រយៈពេលខ្លី (១៨០ថ្ងៃ) លើមជ្ឈដ្ឋាន MS លាយស្ករ Sucrose 10 g/L |
ជួយពន្យឺតការលូតលាស់ (Slow growth) ផ្តល់អត្រារស់រានខ្ពស់ក្រោយពេលបណ្តុះឡើងវិញ និងរក្សាស្ថិរភាពសេនេទិចបាន ១០០%។ | រុក្ខជាតិអាចមានរោគសញ្ញាស្លឹកលឿងបន្តិចបន្តួចនៅគែមស្លឹកដោយសារកង្វះជាតិស្ករ តែវាមិនប៉ះពាល់ដល់ការរស់រានពេលបណ្តុះក្នុងមជ្ឈដ្ឋានថ្មីឡើយ។ | រុក្ខជាតិអាចរក្សាទុកបានរយៈពេល ១៨០ថ្ងៃ ដោយមិនចាំបាច់ប្តូរមជ្ឈដ្ឋាន (Subculture) និងគ្មានបម្រែបម្រួលសេនេទិចអ្វីទាំងអស់នៅពេលយកទៅដាំឡើងវិញ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះទាមទារឱ្យមានបន្ទប់ពិសោធន៍បណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិស្តង់ដារ និងឧបករណ៍វិភាគម៉ូលេគុលសេនេទិចកម្រិតមូលដ្ឋាន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (សាកលវិទ្យាល័យកាសេតសាស្រ្ត និងសាកលវិទ្យាល័យម៉ែចូ) ដោយផ្តោតលើប្រភេទរុក្ខជាតិផ្កា Globba sherwoodiana (អំបូរខ្ញី) ក្នុងលក្ខខណ្ឌបន្ទប់ពិសោធន៍បិទជិត។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារប្រទេសយើងមានអាកាសធាតុត្រូពិច និងមានប្រភេទរុក្ខជាតិអំបូរ Zingiberaceae ស្រដៀងគ្នាជាច្រើន ដែលអនុញ្ញាតឱ្យយើងអាចប្រកាន់យកបច្ចេកទេសនេះមកអនុវត្តបានដោយផ្ទាល់។
បច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកា និងការរក្សាទុកនេះ គឺមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេងសម្រាប់វិស័យកសិកម្ម អាជីវកម្មផ្កា និងការអភិរក្សនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការច្នៃប្រឌិត និងការអនុវត្តបច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកា និងការរក្សាទុកនេះ អាចជួយលើកកម្ពស់ផលិតកម្មផ្កាពាណិជ្ជកម្ម និងធានានូវការគ្រប់គ្រងធនធានសេនេទិករុក្ខជាតិនៅកម្ពុជាប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Micropropagation (ការបន្តពូជដោយមីក្រូ / ការបណ្តុះជាលិកា) | ការបង្កើតកូនរុក្ខជាតិថ្មីរាប់ពាន់ដើមពីបំណែកជាលិកាតូចមួយ (ដូចជាចុងពន្លក ឬស្លឹក) នៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិតដែលមានសារធាតុចិញ្ចឹម និងអរម៉ូនគ្រប់គ្រាន់ ព្រមទាំងត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្មានមេរោគ។ | ដូចជាការយកមែកឈើមួយចំអាមទៅដាំ តែក្នុងករណីនេះគឺយកកោសិការុក្ខជាតិតូចមួយទៅបណ្តុះក្នុងដបកែវឱ្យក្លាយជាដើមរាប់ពាន់ដើម។ |
| In vitro storage (ការរក្សាទុកក្នុងកែវពិសោធន៍) | ការរក្សាទុកកូនរុក្ខជាតិក្នុងមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះជាលិកា (ក្នុងដបឬកែវ) ដោយបន្ថយល្បឿននៃការលូតលាស់របស់វា ដើម្បីសន្សំសំចៃទំហំ ពេលវេលា និងកាត់បន្ថយការដូរមជ្ឈដ្ឋានញឹកញាប់ (Subculture)។ | ដូចជាការដាក់សត្វឱ្យដេកសន្លប់ក្នុងរដូវរងា (Hibernation) ដើម្បីសន្សំថាមពល និងពន្យារអាយុជីវិតរបស់វាក្នុងរយៈពេលយូរ។ |
| Hyperhydricity (រោគសញ្ញាលើសជាតិទឹក ឬភាពខុសប្រក្រតីនៃជាលិកា) | ស្ថានភាពខុសប្រក្រតីរបស់កូនរុក្ខជាតិក្នុងដបពិសោធន៍ ដែលធ្វើឱ្យស្លឹក ឬដើមរបស់វាហើម មានជាតិទឹកច្រើន ថ្លាដូចកញ្ចក់ និងទន់ខ្សោយ ដែលច្រើនបណ្តាលមកពីការប្រើអរម៉ូនច្រើនពេក ឬកង្វះខ្យល់ចេញចូល។ | ដូចជាមនុស្សដែលហើមខ្លួនដោយសារចាល់ជាតិទឹកក្នុងខ្លួនច្រើនពេក ធ្វើឱ្យសុខភាពចុះខ្សោយ និងងាយនឹងស្លាប់។ |
| Inter simple sequence repeats / ISSR markers (សញ្ញាសម្គាល់ម៉ូលេគុល ISSR) | បច្ចេកទេសប្រើប្រាស់សញ្ញាសម្គាល់នៅលើខ្សែសេនេទិច (DNA) ដើម្បីពិនិត្យមើលថាតើកូនរុក្ខជាតិដែលបណ្តុះចេញមកមានលក្ខណៈសេនេទិចដូចបេះបិទទៅនឹងដើមមេរបស់វាដែរឬទេ បន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់ការរក្សាទុករយៈពេលយូរ។ | ដូចជាការធ្វើតេស្ត DNA របស់កូន ដើម្បីបញ្ជាក់ថាគេពិតជាកូនដែលមានតំណពូជដូចឪពុកម្តាយពិតប្រាកដមែន ដោយមិនមានការប្រែប្រួល។ |
| Plant growth regulators / PGRs (អរម៉ូនគ្រប់គ្រងការលូតលាស់រុក្ខជាតិ) | សារធាតុគីមីសិប្បនិម្មិត (ដូចជា BA សម្រាប់ពន្លក និង NAA សម្រាប់ឫស) ដែលត្រូវបានបន្ថែមទៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម ដើម្បីបញ្ជាឱ្យកោសិការុក្ខជាតិបំបែកខ្លួន ដុះពន្លកថ្មី ឬបញ្ចេញឫស ទៅតាមកំហាប់ដែលបានកំណត់។ | ដូចជាថ្នាំប៉ូវដែលយើងឱ្យក្មេងញ៉ាំដើម្បីឱ្យឆាប់លូតកម្ពស់ ឬធាត់ តែនេះគឺសម្រាប់បញ្ជាឱ្យរុក្ខជាតិឆាប់ដុះពន្លក ឬឫស។ |
| Somaclonal variation (បម្រែបម្រួលសេនេទិចកោសិកាលូតលាស់) | ការប្រែប្រួលលក្ខណៈសេនេទិចដោយចៃដន្យដែលកើតឡើងលើកូនរុក្ខជាតិពេលកំពុងបណ្តុះក្នុងកែវពិសោធន៍ ដែលធ្វើឱ្យវាមានលក្ខណៈខុសពីដើមមេ ជារឿយៗបណ្តាលមកពីស្ត្រេសនៃការប្រើអរម៉ូន ឬការទុកចោលយូរពេក។ | ដូចជាការថតចម្លងឯកសារ (Photocopy) ច្រើនដងពេក រួចម៉ាស៊ីនរអាក់រអួលធ្វើឱ្យអក្សរខ្លះបាត់ ឬព្រិលខុសពីច្បាប់ដើម។ |
| Osmotic stress (ស្ត្រេសអូស្មូស ឬសម្ពាធអូស្មូស) | ការបង្កើតសម្ពាធតាមរយៈការបង្កើនឬបន្ថយកំហាប់សារធាតុរលាយ (ដូចជាស្ករ Sucrose) ក្នុងមជ្ឈដ្ឋាន ដើម្បីកម្រិតការស្រូបយកទឹក និងសារធាតុចិញ្ចឹមរបស់រុក្ខជាតិ ដែលជួយពន្យឺតការលូតលាស់របស់វាសម្រាប់ការរក្សាទុក។ | ដូចជាការប្រឡាក់ត្រីជាមួយអំបិល ដើម្បីទាញទឹកចេញពីសាច់ត្រី និងពន្យឺតការខូចគុណភាពរបស់វាទុកបានយូរ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
