បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងដោះស្រាយបញ្ហាជំងឺម៉ូសាអ៊ិចពណ៌លឿង (Yellow mosaic disease) លើសណ្តែកកួរ ដែលបង្កឡើងដោយវីរុសប្រភេទ Cowpea aphid-borne mosaic virus (CAMV) តាមរយៈការស្វែងរកវិធីសាស្ត្រការពារដោយប្រើប្រាស់វីរុសប្រភេទស្រាល។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការជ្រើសរើស និងបង្កើតវីរុសបំប្លែងហ្សែនដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រផ្សេងៗ ដើម្បីយកមកធ្វើតេស្តប្រសិទ្ធភាពការពារខ្វែង (Cross protection)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Natural Field Selection ការជ្រើសរើសប្រភេទវីរុសស្រាលពីធម្មជាតិ |
ងាយស្រួលអនុវត្ត ប្រសិនបើមានប្រភេទវីរុសស្រាលកើតឡើងដោយធម្មជាតិនៅក្នុងចម្ការស្រាប់។ | មិនទទួលបានជោគជ័យដោយសារវីរុសអាចបំប្លែងខ្លួនត្រឡប់ទៅជាទម្រង់ធ្ងន់ធ្ងរវិញនៅពេលបន្តពូជ។ | បរាជ័យក្នុងការស្វែងរកវីរុសប្រភេទស្រាលដែលមានស្ថិរភាពពីធម្មជាតិ។ |
| Heat Treatment Mutagenesis (37°C) ការបំប្លែងហ្សែនដោយការព្យាបាលដោយកម្ដៅ (៣៧°C) |
អាចបង្កើតបានប្រភេទវីរុសស្រាលដែលមានស្ថិរភាព និងមានប្រសិទ្ធភាពការពារខ្វែង (Cross protection) ខ្ពស់បំផុត។ | ទាមទារការប្រើប្រាស់បន្ទប់គ្រប់គ្រងកម្ដៅ និងចំណាយពេលវេលាយូរក្នុងការចម្រាញ់កោសិកាវីរុស។ | ទទួលបានវីរុសស្រាល 37C-30D ដែលផ្តល់ប្រសិទ្ធភាពការពារខ្វែងខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ៧៥%។ |
| Cold Treatment Mutagenesis (15°C) ការបំប្លែងហ្សែនដោយការព្យាបាលដោយភាពត្រជាក់ (១៥°C) |
អាចជំរុញឱ្យមានការបង្កើតប្រភេទវីរុសបំប្លែងហ្សែនបានច្រើនប្រភេទ (រហូតដល់ ៥ ប្រភេទក្នុងការសាកល្បងនេះ)។ | ប្រសិទ្ធភាពនៃការការពារខ្វែងនៅមានកម្រិតទាបបើប្រៀបធៀបទៅនឹងការព្យាបាលដោយកម្ដៅ។ | ទទួលបានវីរុសស្រាល 15C-30D21 ដែលមានប្រសិទ្ធភាពការពារខ្វែងត្រឹមតែ ៤០% ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Nitrous Acid Treatment ការបំប្លែងហ្សែនដោយប្រើអាស៊ីតនីត្រូ |
មានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការបង្កើតប្រភេទវីរុសបំប្លែងហ្សែនបានច្រើនជាងគេបំផុត (១៣ ប្រភេទ) សម្រាប់ការធ្វើតេស្ត។ | ទាមទារការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ក្នុងការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី និងផ្តល់ប្រសិទ្ធភាពការពារត្រឹមតែក្នុងកម្រិតមធ្យម។ | ទទួលបានវីរុសស្រាល 10M-2 និង 40M-2 ដែលមានប្រសិទ្ធភាពការពារខ្វែង ៤៥% និង ៥០%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវនេះទាមទារនូវបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍កសិកម្មកម្រិតខ្ពស់ និងរចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រងអាកាសធាតុសម្រាប់រុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (ខេត្ត Nakhon Pathom និង Ratchaburi) ក្នុងបរិបទអាកាសធាតុ និងប្រភេទរុក្ខជាតិត្រូពិច ដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាយ៉ាងខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វីរុសប្រភេទ Cowpea aphid-borne mosaic virus (CAMV) នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាអាចមានទម្រង់បំប្លែងហ្សែនពីធម្មជាតិខុសៗគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការធ្វើតេស្តជាក់ស្តែងបន្ថែមលើពូជសណ្តែកក្នុងស្រុកមុននឹងយកមកអនុវត្តជាទំហំធំ។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់វីរុសស្រាលដើម្បីការពារវីរុសធ្ងន់ (Cross protection) នេះ គឺមានសក្តានុពលខ្ពស់ខ្លាំងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
សរុបមក បច្ចេកទេសនេះផ្តល់នូវជម្រើសគ្រប់គ្រងរោគរុក្ខជាតិដោយជីវសាស្រ្តដ៏មានប្រសិទ្ធភាព ដែលជួយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើសារធាតុគីមីកសិកម្ម និងលើកកម្ពស់សុវត្ថិភាពចំណីអាហារនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Cross protection (ការការពារខ្វែង) | ជាយន្តការមួយនៅក្នុងរុក្ខជាតិ ដែលការឆ្លងវីរុសប្រភេទស្រាល (Mild strain) ជួយការពាររុក្ខជាតិនោះមិនឱ្យរងការខូចខាត ឬឆ្លងពីវីរុសប្រភេទដូចគ្នាដែលមានលក្ខណៈធ្ងន់ធ្ងរ (Severe strain) នៅពេលក្រោយ។ | ដូចជាការចាក់វ៉ាក់សាំងការពារជំងឺដល់មនុស្សដែរ ដែលយើងដាក់មេរោគខ្សោយចូលទៅក្នុងខ្លួនដើម្បីឱ្យប្រព័ន្ធការពាររាងកាយស្គាល់ និងទប់ទល់នឹងមេរោគខ្លាំងនៅថ្ងៃក្រោយ។ |
| Mutagenesis (ការបង្កឱ្យមានការបំប្លែងហ្សែន) | គឺជាដំណើរការនៃការបង្កើតឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរព័ត៌មានសេនេទិច (ហ្សែន) របស់សារពាង្គកាយមួយ (ក្នុងទីនេះគឺវីរុស) ដោយចេតនា តាមរយៈការប្រើប្រាស់កម្ដៅ ភាពត្រជាក់ ឬសារធាតុគីមី ដើម្បីបង្កើតបានជាពូជថ្មីដែលមានលក្ខណៈខុសពីដើម។ | ដូចជាការយកគ្រាប់ពូជទៅត្រាំទឹកក្តៅ ឬថ្នាំគីមី ដើម្បីបង្ខំឱ្យវាដុះមកក្លាយជារុក្ខជាតិដែលមានរូបរាង ឬលក្ខណៈថ្មីប្លែកពីមុន។ |
| ELISA (ការធ្វើតេស្តអង់ស៊ីមអេលីសា) | មកពីពាក្យ Enzyme-linked immunosorbent assay គឺជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍មួយប្រភេទដែលប្រើប្រាស់អង់ទីគ័រ (Antibody) និងការផ្លាស់ប្តូរពណ៌នៃអង់ស៊ីម ដើម្បីស្វែងរក និងវាស់ស្ទង់បរិមាណវីរុសដែលមាននៅក្នុងកោសិការុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ធ្វើតេស្តរហ័ស (Rapid Test) រកជំងឺកូវីដ-១៩ ដែលវាបង្ហាញឆ្នូតពណ៌ប្រសិនបើមានមេរោគនៅក្នុងសំណាក។ |
| Cowpea aphid-borne mosaic virus (វីរុសម៉ូសាអ៊ិចចម្លងដោយចៃលើសណ្តែក) | គឺជាប្រភេទវីរុសបង្ករោគលើរុក្ខជាតិអំបូរវល្លិ៍ និងសណ្តែក ដែលធ្វើឱ្យស្លឹកមានស្នាមអុចៗពណ៌លឿង (ម៉ូសាអ៊ិច) និងរួញក្រញាញ់ ដោយមានសត្វចៃជាភ្នាក់ងារចម្លងពីដើមមួយទៅដើមមួយទៀត។ | ដូចជាសត្វមូសខ្លាដែលខាំមនុស្សម្នាក់ហើយនាំជំងឺគ្រុនឈាមទៅចម្លងដល់មនុស្សម្នាក់ទៀត តែទីនេះគឺសត្វចៃនាំមេរោគទៅចម្លងរុក្ខជាតិ។ |
| Antiserum (សេរ៉ូមមានអង់ទីគ័រ) | ជាសេរ៉ូមឈាមដែលចម្រាញ់ចេញពីសត្វ (ដូចជាទន្សាយ) ដែលសត្វនោះត្រូវបានចាក់បញ្ចូលមេរោគ ដើម្បីជំរុញឱ្យរាងកាយផលិតប្រូតេអ៊ីនប្រឆាំង (Antibody)។ សេរ៉ូមនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីធ្វើតេស្តរកវត្តមានមេរោគ។ | ដូចជាការយកឈាមអ្នកដែលជាសះស្បើយពីជំងឺ មានកងការពាររឹងមាំ មកប្រើប្រាស់ដើម្បីទប់ទល់ ឬពិនិត្យរកមើលមេរោគដដែលនោះ។ |
| Single lesion isolation (ការញែកយកកោសិការោគតែមួយ) | ជាបច្ចេកទេសបន្សុទ្ធវីរុស ដោយកាត់យកតែចំណុចតូចមួយនៅលើស្លឹករុក្ខជាតិដែលមានរោគសញ្ញាឆ្លងដំបូងគេបង្អស់ (Lesion) ដើម្បីធានាថាវីរុសដែលយកមកសិក្សាគឺសុទ្ធ និងមិនមានលាយឡំជាមួយប្រភេទវីរុសផ្សេងទៀត។ | ដូចជាការរើសយកគ្រាប់ពូជដែលល្អបំផុតតែមួយគ្រាប់គត់ចេញពីគំនរគ្រាប់ពូជចម្រុះ ដើម្បីយកទៅដាំបន្តឱ្យបានពូជសុទ្ធល្អ។ |
| Nitrous acid treatment (ការព្យាបាលដោយអាស៊ីតនីត្រូ) | ជាវិធីសាស្ត្រគីមីមួយក្នុងការបង្កឱ្យមានការបំប្លែងហ្សែន (Mutagenesis) របស់វីរុស ដោយឱ្យវីរុសប៉ះផ្ទាល់ជាមួយអាស៊ីតនីត្រូ ដែលធ្វើឱ្យរចនាសម្ព័ន្ធ DNA ឬ RNA របស់វីរុសមានការប្រែប្រួល។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីលាបលើសក់ដើម្បីប្តូរពណ៌សក់ កែប្រែលក្ខណៈដើមរបស់វា។ |
| Challenge inoculation (ការចាក់បញ្ចូលមេរោគសាកល្បង) | គឺជាជំហានបន្ទាប់នៅក្នុងការធ្វើតេស្តប្រសិទ្ធភាពការពារខ្វែង ដោយការចាក់បញ្ចូលវីរុសប្រភេទធ្ងន់ធ្ងរទៅក្នុងរុក្ខជាតិដែលត្រូវបានដាក់បញ្ចូលវីរុសប្រភេទស្រាលរួចហើយ ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើរុក្ខជាតិនោះអាចទប់ទល់នឹងមេរោគធ្ងន់ធ្ងរបានឬអត់។ | ដូចជាការសាកល្បងវាយប្រហារប្រព័ន្ធការពាររបស់កុំព្យូទ័រដោយមេរោគពិតប្រាកដ បន្ទាប់ពីយើងបានដំឡើងកម្មវិធីកម្ចាត់មេរោគ (Antivirus) រួចរាល់។ |
| microprecipitin test (ការធ្វើតេស្តមីក្រូព្រីស៊ីពីទីន) | ជាវិធីសាស្ត្រធ្វើតេស្តសេរ៉ូមវិទ្យា (Serological test) ដោយលាយអង់ទីហ្សែននិងអង់ទីគ័រក្នុងបរិមាណតិចតួចបំផុត ដើម្បីសង្កេតមើលប្រតិកម្មកករកកោសិកា ដែលបញ្ជាក់ពីវត្តមានរបស់វីរុស។ | ដូចជាការបន្តក់ទឹកដោះគោចូលទៅក្នុងទឹកក្រូចឆ្មារ ហើយសង្កេតមើលការកករកដុំៗ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាមានប្រតិកម្មគីមីកើតឡើង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
