បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃភាពចម្រុះនៃប្រភេទ និងសមាសភាពរបស់សហគមន៍ស្រមោចលើដី ដែលរស់នៅក្នុងតំបន់កសិកម្មតំបន់ត្រូពិច រួមមានចម្ការទុរេន ចម្ការមង្ឃុត និងចម្ការកៅស៊ូ នៅក្នុងខេត្តរ៉ាយ៉ង ប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការប្រមូលសំណាកក្នុងរយៈពេល១ឆ្នាំ (ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៥ ដល់ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៦) តាមរយៈការដាក់អន្ទាក់ និងវិភាគទិន្នន័យដោយប្រើប្រាស់សន្ទស្សន៍ភាពចម្រុះជីវសាស្ត្រ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Durian Orchard (DO) Assessment ការវាយតម្លៃសហគមន៍ស្រមោចក្នុងចម្ការទុរេន |
មានប្រភេទស្រមោចលេចធ្លោ (Carebara affinis) ដែលអាចជួយក្នុងដំណើរការអេកូឡូស៊ី។ ភាពស្រដៀងគ្នានៃប្រភេទមានកម្រិតខ្ពស់ជាមួយចម្ការមង្ឃុត។ | មានសន្ទស្សន៍ភាពចម្រុះនិងភាពស្មើគ្នានៃប្រភេទស្រមោចទាបបំផុត (H'=0.88) ទំនងដោយសារការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីនិងការគ្រប់គ្រងស្មៅញឹកញាប់។ | រកឃើញស្រមោច ២១ ប្រភេទ សរុប ២៧.២៦៣ ក្បាល (៩៤,២៩% នៃចំនួនសរុបគឺ C. affinis)។ |
| Mangosteen Orchard (MO) Assessment ការវាយតម្លៃសហគមន៍ស្រមោចក្នុងចម្ការមង្ឃុត |
មានសន្ទស្សន៍ភាពចម្រុះខ្ពស់បំផុត និងមានបរិយាកាសអំណោយផលដល់ការរស់រានរបស់ស្រមោចច្រើនប្រភេទ (តិចតួចក្នុងការប្រើប្រាស់គីមីធៀបនឹងទុរេន)។ | មានវត្តមានប្រភេទស្រមោចឈ្លានពាន Anoplolepis gracilipes ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីធម្មជាតិក្នុងតំបន់។ | រកឃើញស្រមោច ២៩ ប្រភេទ សរុប ៥.៤០៩ ក្បាល ដោយមានសន្ទស្សន៍ Shannon ខ្ពស់បំផុត (H'=1.55)។ |
| Rubber Plantation (RP) Assessment ការវាយតម្លៃសហគមន៍ស្រមោចក្នុងចម្ការកៅស៊ូ |
មិនសូវមានការរំខានពីរូបភាពកសិកម្មប្រពៃណី (គ្មានប្រព័ន្ធស្រោចស្រព ឬថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ) ដែលបង្កើតជាជម្រកថេរ។ | មានចំនួនប្រភេទស្រមោចសរុបទាបបំផុត ដោយសារឥទ្ធិពលនៃការជ្រុះស្លឹក និងការប្រែប្រួលសីតុណ្ហភាពដីនៅរដូវប្រាំង។ | រកឃើញស្រមោច ១៧ ប្រភេទ សរុប ៣.៦៣៧ ក្បាល ដោយមាន Pheidole sp. ជាប្រភេទលេចធ្លោ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការប្រមូលសំណាកសត្វល្អិតនៅទីវាល និងជំនាញបច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់ការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតែនៅក្នុងខេត្តរ៉ាយ៉ង ភាគខាងកើតប្រទេសថៃ ក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំ ដោយផ្តោតលើប្រព័ន្ធកសិកម្មតែ ៣ ប្រភេទប៉ុណ្ណោះ។ ទិន្នន័យនេះអាចមិនតំណាងពេញលេញឱ្យសហគមន៍ស្រមោចនៅតំបន់មានអាកាសធាតុផ្សេង ឬការអនុវត្តកសិកម្មប្លែកពីនេះទេ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយល់ដឹងពីរបកគំហើញនេះមានសារៈសំខាន់ ព្រោះយើងមានតំបន់ដាំដុះកសិ-ឧស្សាហកម្មស្រដៀងគ្នា ដែលកំពុងប្រឈមនឹងការធ្លាក់ចុះគុណភាពដីដោយសារការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី។
វិធីសាស្ត្រសិក្សា និងលទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះ គឺមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់ក្នុងការគ្រប់គ្រងវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការសិក្សានេះផ្តល់ជាគំរូជាក់ស្តែងមួយក្នុងការប្រើប្រាស់សត្វល្អិតចម្រុះ ដើម្បីវាយតម្លៃសុខភាពដី និងលើកកម្ពស់ការអនុវត្តកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| pitfall trap | វិធីសាស្ត្រប្រមូលសំណាកសត្វល្អិតនៅលើដី ដោយការកាយរណ្ដៅកប់កែវ ឬធុងជ័រតូចមួយឱ្យមាត់របស់វាស្មើនឹងផ្ទៃដី ហើយដាក់ទឹកសាប៊ូនៅបាតក្រោម ដើម្បីឱ្យសត្វល្អិតដើរធ្លាក់ចូលហើយមិនអាចវារចេញរួច។ | ដូចជាការជីករណ្ដៅធ្វើអន្ទាក់ចាប់សត្វព្រៃ ដោយបិទបាំងមាត់រណ្ដៅឱ្យស្មើនឹងដីធម្មតា។ |
| Shannon Diversity Index (H') | រូបមន្តគណិតវិទ្យាក្នុងអេកូឡូស៊ីសម្រាប់វាស់ស្ទង់កម្រិតនៃភាពចម្រុះរបស់ប្រភេទសត្វ ដោយពិចារណាទាំងចំនួនប្រភេទសរុប និងសមាមាត្រនៃចំនួនក្បាលសត្វក្នុងប្រភេទនីមួយៗដែលមាននៅក្នុងសហគមន៍នោះ។ | ដូចជាការវាយតម្លៃថ្នាក់រៀនមួយថាមានភាពចម្រុះជាតិសាសន៍កម្រិតណា ដោយមើលថាតើមានសិស្សមកពីប៉ុន្មានប្រទេស ហើយប្រទេសនីមួយៗមានចំនួនសិស្សប្រហាក់ប្រហែលគ្នាដែរឬទេ។ |
| Simpson's Index of Diversity (D') | សន្ទស្សន៍សម្រាប់វាស់វែងភាពចម្រុះជីវសាស្ត្រ ដែលបង្ហាញពីប្រូបាប៊ីលីតេដែលបុគ្គលពីរ (ឧទាហរណ៍៖ ស្រមោច២ក្បាល) ដែលត្រូវបានចាប់យកដោយចៃដន្យពីសហគមន៍តែមួយ ជារបស់ប្រភេទ (species) ខុសគ្នា។ | ដូចជាការលូកដៃចាប់ស្ករគ្រាប់២គ្រាប់ពីក្នុងកែវ តើមានឱកាសប៉ុន្មានភាគរយដែលអ្នកបានស្ករគ្រាប់ពណ៌ខុសគ្នា។ |
| Evenness Index (E') | តួលេខដែលបង្ហាញពីភាពស្មើគ្នា ឬតុល្យភាពនៃចំនួនក្បាលសត្វនៅក្នុងប្រភេទនីមួយៗ។ ប្រសិនបើគ្រប់ប្រភេទមានចំនួនក្បាលស្មើៗគ្នា នោះសន្ទស្សន៍នេះមានតម្លៃខ្ពស់។ | ដូចជាការបែងចែកនំខេក ប្រសិនបើក្មេងគ្រប់គ្នាទទួលបានចំណែកធំស្មើៗគ្នា នោះគឺមានភាពស្មើគ្នាខ្ពស់ តែបើម្នាក់បានធំ ម្នាក់បានតូច គឺភាពស្មើគ្នាទាប។ |
| Relative abundance | ការវាស់ស្ទង់ចំនួនភាគរយនៃប្រភេទសត្វណាមួយ ធៀបទៅនឹងចំនួនសត្វសរុបគ្រប់ប្រភេទដែលប្រមូលបាននៅក្នុងតំបន់សិក្សាតែមួយ ដើម្បីដឹងថាប្រភេទណាមានវត្តមានច្រើនជាងគេ ឬជាប្រភេទលេចធ្លោជាងគេ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនរថយន្តម៉ាកកាមរី ធៀបនឹងរថយន្តគ្រប់ម៉ាកទាំងអស់ដែលកំពុងបើកបរលើដងផ្លូវ ដើម្បីដឹងថាម៉ាកណាដែលគេនិយមជិះជាងគេ។ |
| Sorensen’s similarity coefficient | មេគុណស្ថិតិសម្រាប់ប្រៀបធៀបភាពស្រដៀងគ្នានៃសមាសភាពប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិ រវាងទីតាំងពីរផ្សេងគ្នា ដោយផ្អែកលើចំនួនប្រភេទដែលមានរួមគ្នានៅទីតាំងទាំងពីរនោះ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបបញ្ជីមុខម្ហូបនៃភោជនីយដ្ឋានពីរ ដើម្បីមើលថាតើពួកគេមានលក់ម្ហូបដូចគ្នាប៉ុន្មានមុខ។ |
| dichotomous key | ឧបករណ៍ ឬសៀវភៅណែនាំសម្រាប់កំណត់អត្តសញ្ញាណរុក្ខជាតិ ឬសត្វ ដោយឆ្លើយសំណួរអំពីលក្ខណៈរូបសាស្ត្រជាជម្រើសពីរ (ឧទាហរណ៍៖ មានក្បាលរាងមូល ឬក្បាលរាងជ្រុង) ជាបន្តបន្ទាប់រហូតដល់រកឃើញឈ្មោះប្រភេទរបស់វា។ | ដូចជាហ្គេមទាយឈ្មោះមនុស្ស ដោយសួរសំណួរដែលមានជម្រើសឆ្លើយតែ "មាន" ឬ "គ្មាន" ម្តងមួយៗ រហូតដល់ទាយត្រូវ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
