បញ្ហា (The Problem)៖ ស្របពេលដែលការដាំដុះកញ្ឆាសម្រាប់វិស័យវេជ្ជសាស្ត្រកំពុងកើនឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយពីកង្វះខាតទិន្នន័យទាក់ទងនឹងប្រភេទសត្វចៃចង្រៃ (Mite Pests) និងការសាយភាយរបស់វានៅលើដំណាំនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការចុះអង្កេតប្រមូលសំណាកផ្ទាល់ និងការវិភាគកំណត់អត្តសញ្ញាណតាមបែបវត្តិករសាស្ត្រនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Morphological Taxonomic Identification ការកំណត់អត្តសញ្ញាណតាមរូបសាស្ត្រ (Taxonomic Identification) |
ចំណាយតិចលើសម្ភារៈ និងជានីតិវិធីស្តង់ដារដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ និងប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់ការសិក្សាពីសត្វល្អិត និងសត្វចៃ។ | ទាមទារអ្នកជំនាញដែលមានបទពិសោធន៍ខ្ពស់ ចំណាយពេលយូរ និងពិបាកក្នុងការបែងចែកប្រភេទសត្វចៃដែលមានរូបរាងស្រដៀងគ្នាខ្លាំង (Cryptic species)។ | បានរកឃើញ និងកំណត់អត្តសញ្ញាណសត្វចៃ និងសត្វល្អិតសរុបចំនួន ១៩ ប្រភេទបានយ៉ាងជោគជ័យ។ |
| Biological Control (Predatory Mites Application) ការគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្ត្រដោយប្រើសត្វចៃរំពា (Biological Control) |
មានសុវត្ថិភាពខ្ពស់សម្រាប់ដំណាំប្រើប្រាស់ជាឱសថ (មិនតម្រូវឱ្យប្រើថ្នាំគីមី) និងមិនបង្កផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ | ទាមទារការចិញ្ចឹម និងថែទាំសត្វរំពានៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដែលត្រូវការលក្ខខណ្ឌបរិយាកាសជាក់លាក់ និងពេលវេលាដើម្បីពង្រីកពូជ។ | រកឃើញសត្វចៃរំពា ២ ប្រភេទ (A. cinctus, N. longispinosus) និងសត្វល្អិតរំពា ១ ប្រភេទ (S. asura) ដែលមានសក្តានុពល។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតមូលដ្ឋានសម្រាប់ផ្នែកវត្តិករសាស្ត្រ ព្រមទាំងពេលវេលាសម្រាប់ការចុះស្រាវជ្រាវផ្ទាល់ និងជំនាញឯកទេសកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើការអង្កេតនៅក្នុងប្រទេសថៃ គ្របដណ្តប់លើ ៦១ ស្រុក ក្នុង ៣៣ ខេត្ត ដោយផ្តោតទាំងស្រុងលើដំណាំកញ្ឆា។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានអាកាសធាតុ និងលក្ខខណ្ឌកសិកម្មស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសថៃ ទិន្នន័យនៃប្រភេទសត្វចៃចង្រៃទាំងនេះមានតម្លៃខ្លាំងសម្រាប់យកមកធៀប។ ទោះបីជាការដាំកញ្ឆានៅកម្ពុជាមិនទាន់មានភាពទូលំទូលាយ ឬមានការរឹតត្បិតក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រភេទសត្វចៃដូចជា Tetranychus truncatus នេះក៏តែងតែរាតត្បាតលើដំណាំសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់ៗផ្សេងទៀតរបស់កម្ពុជាផងដែរ។
វិធីសាស្ត្រ និងលទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះ គឺមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងសត្វចង្រៃលើវិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រវត្តិករសាស្ត្រ និងការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យសត្រូវធម្មជាតិនេះ នឹងជួយលើកកម្ពស់ប្រព័ន្ធការពារដំណាំតាមបែបជីវសាស្ត្រ (IPM) នៅកម្ពុជាឱ្យកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព និងនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Eriophyid mite (សត្វចៃសែសិបជើង ឬសត្វចៃច្រែះ) | ជាអម្បូរសត្វចៃ (Eriophyidae) ដែលមានទំហំតូចខ្លាំងមិនអាចមើលឃើញដោយភ្នែកទទេ និងមានជើងតែ៤ (ខុសពីចៃទូទៅដែលមាន៨ជើង)។ ពួកវាជញ្ជក់ទឹកដមពីរុក្ខជាតិ ធ្វើឱ្យស្លឹកឡើងក្រិន រួញ ឬមានស្នាមច្រែះ។ ក្នុងឯកសារនេះសំដៅលើប្រភេទ Aculops cannabicola ដែលបំផ្លាញកញ្ឆា។ | ដូចជាសត្វល្អិតល្អិតៗលាក់ខ្លួនជញ្ជក់ទឹកចេញពីរុក្ខជាតិ ដែលធ្វើឱ្យស្លឹកវារួញក្ដួញដូចមនុស្សខ្វះជាតិទឹកអញ្ចឹង។ |
| Spider mite (សត្វចៃពីងពាង ឬសត្វចៃក្រហម) | ជាអម្បូរសត្វចៃ (Tetranychidae) ដែលចូលចិត្តបង្កើតសំបុកពីសរសៃសូត្រស្តើងៗ (ដូចពីងពាង) នៅខាងក្រោមស្លឹករុក្ខជាតិ ដើម្បីការពារខ្លួន និងពងរបស់វា។ ពួកវាបំផ្លាញកោសិកាស្លឹកធ្វើឱ្យស្លឹកមានស្នាមអុចៗពណ៌លឿង និងស្ងួតងាប់។ ឧទាហរណ៍ Tetranychus truncatus។ | ដូចជាសត្វពីងពាងតូចៗដែលមកត្បាញសំបុកលើស្លឹកឈើ ហើយជញ្ជក់យករសជាតិស្លឹកនោះរហូតដល់វាស្ងួតខ្លោច។ |
| Broad mite (សត្វចៃស ឬសត្វចៃខ្នាតទូលាយ) | ជាអម្បូរសត្វចៃ (Tarsonemidae) ដែលមានពណ៌ស ឬថ្លា ចូលចិត្តវាយប្រហារលើត្រួយខ្ចីៗ ឬស្លឹកខ្ចីរបស់រុក្ខជាតិ (ដូចជាប្រភេទ Polyphagotarsonemus latus) ដែលបណ្តាលឱ្យត្រួយរួញ ក្រិន និងមិនអាចលូតលាស់បានតាមធម្មតា។ | ប្រៀបដូចជាមេរោគដែលចូលទៅវាយប្រហារតែលើកោសិកាដែលទើបនឹងលូតលាស់ថ្មីៗ ធ្វើឱ្យទារក(ត្រួយខ្ចី)នោះមិនអាចធំធាត់បាន។ |
| Predatory mite (សត្វចៃរំពា) | ជាប្រភេទសត្វចៃដែលមានប្រយោជន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម (ឧទាហរណ៍អម្បូរ Phytoseiidae) ដោយពួកវាមិនស៊ីរុក្ខជាតិទេ តែវាដើរប្រមាញ់ និងស៊ីសត្វចៃចង្រៃផ្សេងៗទៀតជាអាហារ។ វាត្រូវបានគេយកមកប្រើប្រាស់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងសត្វចង្រៃតាមបែបជីវសាស្ត្រយ៉ាងទូលំទូលាយ។ | ប្រៀបដូចជាសត្វឆ្មាដែលយើងចិញ្ចឹមទុកសម្រាប់តែចាប់កណ្តុរ(សត្វចៃចង្រៃ)នៅក្នុងចម្ការអញ្ចឹងដែរ។ |
| Hoyer's solution (សូលុយស្យុង Hoyer) | ជាល្បាយគីមីរាវម្យ៉ាងដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើសម្រាប់តម្លើង (mount) សំណាកសត្វល្អិត ឬសត្វចៃតូចៗនៅលើកញ្ចក់ស្លាយមីក្រូទស្សន៍។ វាមានតួនាទីជួយធ្វើឱ្យរាងកាយសត្វថ្លា និងរក្សាទុកបានយូរ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការពិនិត្យមើលរចនាសម្ព័ន្ធលម្អិតក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណ។ | ដូចជាទឹកថ្នាំរក្សាសាកសពសត្វល្អិតឱ្យនៅគង់វង្ស និងរលាស្អាត ដើម្បីងាយស្រួលយកកែវយឹតមកឆ្លុះមើលរូបរាងរបស់វា។ |
| Infestation rate (អត្រានៃការរាតត្បាត ឬការចូលបំផ្លាញ) | ជារង្វាស់ភាគរយដែលបង្ហាញពីចំនួនទីតាំង ឬចំនួនដើមដំណាំដែលត្រូវបានរកឃើញថាមានវត្តមានសត្វចង្រៃចូលវាយប្រហារ ធៀបនឹងចំនួនទីតាំង ឬដើមដំណាំសរុបដែលអ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការចុះអង្កេតជាក់ស្តែង។ | ដូចជាការគិតភាគរយនៃសិស្សដែលឈឺផ្តាសាយក្នុងថ្នាក់រៀនមួយ ដើម្បីដឹងថាជំងឺនេះឆ្លងរាលដាលខ្លាំងកម្រិតណា។ |
| Biological control (ការគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្ត្រ) | ជាវិធីសាស្ត្រកសិកម្មក្នុងការកាត់បន្ថយ ឬកម្ចាត់សត្វចង្រៃដោយប្រើប្រាស់សត្រូវធម្មជាតិរបស់វា (ដូចជាសត្វរំពា ប៉ារ៉ាស៊ីត ឬមេរោគផ្សិត) ជាជាងការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមី ដែលវិធីនេះជួយការពារបរិស្ថាន និងធានាសុវត្ថិភាពដល់ដំណាំ។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមគីង្គក់ឱ្យស៊ីមូសនៅក្នុងសួនច្បារផ្ទះរបស់យើង ជំនួសឱ្យការបាញ់ថ្នាំគីមីសម្លាប់មូសដែលបំពុលដល់សុខភាពអ្នករស់នៅជុំវិញ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
