បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីប្រតិកម្មនៃពូជសណ្តែកបាយផ្សេងៗចំពោះមេរោគផ្សិត Cercospora canescens ដែលបង្កជំងឺស្លឹកអុច (Leaf spot) ដើម្បីកំណត់ពីប្រភេទពូជមេរោគ (Physiological races) តាមតំបន់ដាំដុះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមការរចនាពិសោធន៍ប្រភេទ Factorial ក្នុងទម្រង់ RCB ដោយមាន៥ដងនៃការធ្វើឡើងវិញ (5 replications)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| In-vivo Pathogenicity Testing (Leaf Inoculation) ការធ្វើតេស្តបង្កជំងឺផ្ទាល់លើរុក្ខជាតិ (ការចម្លងរោគលើស្លឹក) |
ឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ពីភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺពិតប្រាកដនៅលើរុក្ខជាតិ និងអាចសង្កេតឃើញអន្តរកម្មរវាងពូជរុក្ខជាតិ និងមេរោគ។ | ត្រូវការពេលវេលាយូរ (រាប់សប្តាហ៍) ទាមទារទីតាំងផ្ទះកញ្ចក់ធំទូលាយ និងអាស្រ័យលើវគ្គលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ។ | បានកំណត់អត្តសញ្ញាណពូជមេរោគទី២ (Race 2) ថាជាប្រភេទដែលកាចសាហាវជាងគេបំផុត ដែលអាចបង្កជំងឺធ្ងន់ធ្ងរលើសណ្តែកបាយទាំង៧ពូជ។ |
| In-vitro Cercosporin Toxin Assay (PCA medium) ការវាស់ស្ទង់ជាតិពុលស៊ែរកូស្ប៉ូរីន (Cercosporin) ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ |
មានភាពរហ័ស ងាយស្រួលគ្រប់គ្រងលក្ខខណ្ឌក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ និងវាស់វែងដោយផ្ទាល់នូវកត្តាបង្កជំងឺចម្បង (ជាតិពុល) របស់មេរោគផ្សិត។ | មិនអាចទស្សន៍ទាយភាពកាចសាហាវនៃមេរោគបាន១០០% នោះទេ ព្រោះមេរោគខ្លះ (ឧ. អ៊ីសូឡាត Khon Kaen) ផលិតជាតិពុលតិច តែនៅតែអាចបង្កជំងឺបាន។ | រកឃើញថាមេរោគដែលកាចសាហាវភាគច្រើនផលិតជាតិពុលស៊ែរកូស្ប៉ូរីនច្រើន ដោយមានកងពណ៌ក្រហមទំហំពី ០.៦៨ ដល់ ០.៨៣ សង់ទីម៉ែត្រ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានមន្ទីរពិសោធន៍កសិកម្មកម្រិតមធ្យម និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្ទះកញ្ចក់សម្រាប់ការបណ្តុះមេរោគ និងការដាំដុះរុក្ខជាតិសាកល្បង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយប្រមូលសំណាកមេរោគពីខេត្តនានារបស់ថៃ និងធ្វើតេស្តលើពូជសណ្តែកបាយក្នុងស្រុករបស់គេ។ លទ្ធផលនេះអាចមានភាពលម្អៀងភូមិសាស្ត្រ ដោយសារអាកាសធាតុ និងប្រភេទមេរោគនៅប្រទេសកម្ពុជាអាចមានការវិវត្តខុសប្លែកពីនេះបន្តិចបន្តួច។ ទោះជាយ៉ាងណា ដោយសារថៃ និងកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងកសិកម្មស្រដៀងគ្នា ការរកឃើញនេះគឺជាមូលដ្ឋានដ៏រឹងមាំមួយសម្រាប់ការយកមកសិក្សាអនុវត្តនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រនៃការបែងចែកពូជមេរោគ និងការវាយតម្លៃភាពធន់របស់រុក្ខជាតិនេះ គឺពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់ក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តន៍ការសិក្សានេះនៅកម្ពុជា នឹងជួយកសាងសមត្ថភាពក្នុងការជ្រើសរើសពូជដំណាំធន់នឹងជំងឺ កាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមី និងធានាបាននូវទិន្នផលខ្ពស់សម្រាប់កសិករ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| isolate (អ៊ីសូឡាត / សំណាកមេរោគដែលញែកបាន) | ការញែកមេរោគ (ដូចជាផ្សិត ឬបាក់តេរី) ចេញពីបរិស្ថាន ឬរុក្ខជាតិដែលមានជំងឺ ដើម្បីយកមកចិញ្ចឹម និងសិក្សាក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដាច់ដោយឡែកពីពពួកមេរោគផ្សេងទៀត។ | ដូចជាការចាប់ជនសង្ស័យម្នាក់ចេញពីហ្វូងមនុស្ស ដើម្បីយកមកសួរចម្លើយ និងសិក្សាពីអត្តចរិតរបស់គេម្នាក់ឯង។ |
| physiological race (ពូជសរីរវិទ្យានៃមេរោគ) | ការបែងចែកក្រុមរងនៃមេរោគប្រភេទតែមួយ ដែលមានរូបរាងដូចគ្នាពីខាងក្រៅ ប៉ុន្តែមានសមត្ថភាពបង្កជំងឺ (Pathogenicity) ក្នុងកម្រិតខុសៗគ្នាទៅលើពូជរុក្ខជាតិផ្សេងៗ។ | ដូចជាកងទ័ពដែលស្លៀកឯកសណ្ឋានដូចគ្នា ប៉ុន្តែកងពលខ្លះពូកែវាយលុកជាងកងពលដទៃ។ |
| cercosporin toxin (ជាតិពុលស៊ែរកូស្ប៉ូរីន) | ជាប្រភេទជាតិពុលដែលផលិតដោយមេរោគផ្សិត Cercospora ដែលមានប្រតិកម្មនៅពេលត្រូវពន្លឺ (Photosensitizing) ដើម្បីបំផ្លាញភ្នាសកោសិការុក្ខជាតិ ធ្វើឲ្យជាលិការុក្ខជាតិងាប់ និងប្រែពណ៌ជាស្នាមអុចៗ។ | ដូចជាថ្នាំបំពុលដែលមេរោគបាញ់លើស្លឹករុក្ខជាតិ ហើយថ្នាំនេះនឹងបញ្ចេញឫទ្ធិដុតបំផ្លាញស្លឹកនៅពេលត្រូវពន្លឺថ្ងៃ។ |
| Factorial experiment in RCB (ការពិសោធន៍ហ្វាក់តូរីយ៉ែលក្នុងប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាការរចនាទម្រង់ពិសោធន៍ស្ថិតិដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវសិក្សាពីកត្តាពីរ ឬច្រើន (ឧ. ពូជសណ្តែក និងប្រភេទពូជមេរោគ) ក្នុងពេលតែមួយ និងពិនិត្យមើលអន្តរកម្មរវាងកត្តាទាំងនោះ។ | ដូចជាការសាកល្បងឱ្យសិស្ស៣ក្រុម រៀនមុខវិជ្ជា២ខុសគ្នា ក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីប្រៀបធៀបថាតើក្រុមណាពូកែមុខវិជ្ជាណាជាងគេ។ |
| inoculum (អុីណូគូឡូម / សំណាកមេរោគសម្រាប់ចម្លង) | បរិមាណនៃមេរោគ (ដូចជាស្ប៉ូ ឬកោសិកាផ្សិត) ដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងក្នុងកំហាប់ជាក់លាក់មួយ សម្រាប់យកទៅចម្លងដោយផ្ទាល់លើរុក្ខជាតិ ដើម្បីធ្វើតេស្តពីកម្រិតនៃការបង្កជំងឺ។ | ដូចជាគ្រាប់កាំភ្លើងដែលបានផ្ទុកក្នុងបង់ត្រៀមរួចជាស្រេច សម្រាប់បាញ់សាកល្បងទៅលើអាវក្រោះការពារគ្រាប់។ |
| hyphal anastomosis (ការតភ្ជាប់កោសិកាសរសៃផ្សិត) | បាតុភូតដែលសរសៃផ្សិត (Hyphae) នៃមេរោគផ្សិតផ្សេងគ្នាលូតលាស់មកជួបគ្នា ហើយរលាយចូលគ្នា ដែលអាចធ្វើឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរហ្សែន និងបង្កើតជាមេរោគពូជថ្មីដែលមានភាពកាចសាហាវជាងមុន។ | ដូចជាការតខ្សែភ្លើងពីរខ្សែចូលគ្នា ដែលធ្វើឲ្យចរន្តអគ្គិសនីរត់ឆ្លងកាត់គ្នាទៅវិញទៅមកបាន។ |
| pathogenicity (ភាពកាចសាហាវ / សមត្ថភាពបង្កជំងឺ) | កម្រិតនៃសមត្ថភាពរបស់ភ្នាក់ងារចម្លងរោគ (មេរោគ) ក្នុងការជ្រៀតចូល លូតលាស់ និងបង្កឱ្យមានរោគសញ្ញា ឬការខូចខាតដល់សារពាង្គកាយរបស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាកម្រិតភាពមុតស្រួចនៃកាំបិត ដែលកំណត់ថាវាអាចកាត់វត្ថុមួយដាច់បានងាយស្រួលកម្រិតណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
