បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងកំណត់ពីឥទ្ធិពលនៃការរៀបចំគម្លាតដាំដុះ និងបរិមាណទឹកស្រោចស្រពទៅលើការលូតលាស់ ទិន្នផល និងប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់ទឹករបស់សណ្តែកបាយពូជ Chai Nat 36 ក្នុងរដូវប្រាំង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍ត្រូវបានអនុវត្តនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការ Chai Nat ដោយប្រើប្រាស់ទម្រង់ Split-plot design ជាមួយនឹងការបែងចែកកម្រិតទឹកនៅឡូត៍ធំ និងគម្លាតដាំដុះនៅឡូត៍តូច។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Square Planting (1:1 arrangement) ការដាំដុះទម្រង់ការេ (គម្លាត ១:១) |
ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ខ្ពស់បំផុត និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការស្រូបយកពន្លឺព្រះអាទិត្យ។ វាក៏ផ្តល់នូវប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់ទឹក (WUE) ខ្ពស់បំផុតផងដែរ។ | អាចមានការលំបាកក្នុងការដើរចូលថែទាំ ឬកម្ចាត់ស្មៅដោយប្រើប្រាស់គ្រឿងចក្រធំៗ ដោយសារតែគម្លាតចន្លោះជួរ និងចន្លោះគុម្ពមានប្រវែងស្មើគ្នា។ | ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត ២៨៤ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និង WUE ២,៦៩ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ/ម.ម |
| Rectangular Planting (10:1 arrangement) ការដាំដុះទម្រង់ចតុកោណកែង (គម្លាត ១០:១) |
មានចន្លោះជួរធំទូលាយ ដែលផ្តល់ភាពងាយស្រួលសម្រាប់ការដើរចូលថែទាំ បាញ់ថ្នាំ និងកម្ចាត់ស្មៅដោយម៉ាស៊ីន។ | ទិន្នផលថយចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ការគ្របដណ្តប់នៃស្លឹកលើផ្ទៃដីមានភាពយឺតយ៉ាវ ដែលធ្វើឱ្យពន្លឺព្រះអាទិត្យបាត់បង់ទៅលើដីទទេ និងអត្រារំហួតខ្ពស់។ | ទិន្នផលទាបបំផុតត្រឹម ២២៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និង WUE ២,០៧ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ/ម.ម |
| High Irrigation Level (IW/E 0.7) ការស្រោចស្រពកម្រិតខ្ពស់ (IW/E ០,៧) |
ជំរុញឱ្យមានការលូតលាស់រាងកាយបានល្អ មានចំនួនផ្លែក្នុងមួយដើមច្រើន និងផ្តល់បរិមាណទិន្នផលសរុបខ្ពស់បំផុត។ | ទាមទារបរិមាណទឹកច្រើន ដែលមិនស័ក្តិសមសម្រាប់តំបន់ខ្វះខាតទឹក ហើយប្រសិទ្ធភាពនៃការបំប្លែងទឹកទៅជាទិន្នផលមានកម្រិតទាប។ | ទិន្នផលជាមធ្យម ២៩៣ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ តែមាន WUE ទាបបំផុតត្រឹម ១,៤៨ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ/ម.ម |
| Deficit Irrigation (IW/E 0.1) ការស្រោចស្រពកម្រិតទាប/ខ្វះខាតទឹក (IW/E ០,១) |
សន្សំសំចៃទឹកបានយ៉ាងច្រើនបំផុត ស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់រដូវប្រាំង ហើយរុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ទឹកបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ធ្វើឱ្យទិន្នផលសរុបធ្លាក់ចុះ និងរុក្ខជាតិអាចជួបប្រទះភាពតានតឹងដោយសារកង្វះទឹក (Water stress) ក្នុងវគ្គលូតលាស់។ | ទិន្នផលធ្លាក់មកត្រឹម ១៩៦ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ ប៉ុន្តែមាន WUE ខ្ពស់កប់ពពក ៣,៦២ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ/ម.ម |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវឧបករណ៍វាស់វែងអាកាសធាតុ កសិដ្ឋានពិសោធន៍ និងឧបករណ៍វាស់សន្ទស្សន៍ផ្ទៃស្លឹក ដើម្បីតាមដានការលូតលាស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវខេត្តឆៃណាត ប្រទេសថៃ ក្នុងរដូវប្រាំងលើប្រភេទដីឥដ្ឋលាយខ្សាច់ (Clay Loam)។ ដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ប្រភេទដី និងពូជសណ្តែក មានភាពស្រដៀងគ្នាយ៉ាងខ្លាំងទៅនឹងតំបន់វាលទំនាបកណ្តាល និងពាយ័ព្យនៃប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យនេះមិនមានភាពលំអៀងភូមិសាស្ត្រធ្ងន់ធ្ងរឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការអនុវត្តផ្ទាល់នៅកម្ពុជាអាចប្រែប្រួលបន្តិចបន្តួចអាស្រ័យលើពូជក្នុងស្រុក និងកម្រិតជីជាតិដីជាក់ស្តែង។
វិធីសាស្ត្រទាំងនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការបង្កើនទិន្នផលដំណាំរដូវប្រាំង និងការគ្រប់គ្រងទឹក។
ជារួម ការផ្លាស់ប្តូរមកប្រើប្រាស់ទម្រង់ដាំដុះរាងការេ និងការផ្តល់ទឹកក្នុងកម្រិតសមស្រប អាចជួយកសិករកម្ពុជាសន្សំទាំងទឹក និងបង្កើនប្រាក់ចំណូលក្នុងរដូវប្រាំងបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Water Use Efficiency (WUE) (ប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ទឹក) | សមាមាត្ររវាងទិន្នផលដំណាំដែលទទួលបានធៀបនឹងបរិមាណទឹកដែលបានប្រើប្រាស់ ឬស្រោចស្រព។ វាវាស់ស្ទង់ថាតើរុក្ខជាតិអាចបំប្លែងទឹកទៅជាទិន្នផលបានល្អកម្រិតណា។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើម៉ូតូមួយគ្រឿងអាចជិះបានប៉ុន្មានគីឡូម៉ែត្រដោយស៊ីសាំងត្រឹមមួយលីត្រ។ |
| Plant Arrangement / Rectangularity (ការរៀបចំគម្លាតដាំដុះ / ទម្រង់ចតុកោណកែង) | របៀបនៃការរៀបចំគម្លាតចន្លោះជួរ និងចន្លោះគុម្ពរបស់ដំណាំនៅលើផ្ទៃដីដាំដុះ។ ឧទាហរណ៍ គម្លាត ១០:១ មានន័យថាចន្លោះជួរធំជាងចន្លោះគុម្ព ១០ដង (ជារាងចតុកោណកែងទ្រវែង) ដែលប៉ះពាល់ដល់ការស្រូបយកពន្លឺ និងសារធាតុចិញ្ចឹម។ | ដូចជាការរៀបចំកៅអីអង្គុយក្នុងថ្នាក់រៀន ដែលអាចរៀបជាជួរឃ្លាតពីគ្នាខ្លាំង ឬរៀបឱ្យមានគម្លាតស្មើៗគ្នាទាំងមុខក្រោយនិងឆ្វេងស្តាំ។ |
| Square Planting (ការដាំដុះទម្រង់ការេ) | ការរៀបចំគម្លាតដាំដុះដោយកំណត់ឱ្យចន្លោះជួរ និងចន្លោះគុម្ពមានប្រវែងស្មើគ្នា (សមាមាត្រ ១:១) ដែលជួយឱ្យរុក្ខជាតិមានលំហរស្មើគ្នាក្នុងការលូតលាស់ និងកាត់បន្ថយការប្រកួតប្រជែងដណ្តើមពន្លឺព្រះអាទិត្យ។ | ដូចជាការឈរតម្រង់ជួរធ្វើលំហាត់ប្រាណដែលសិស្សម្នាក់ៗឈរឃ្លាតពីគ្នាមួយម៉ែត្រស្មើៗគ្នាទាំង៤ទិស ដើម្បីកុំឱ្យទើសដៃគ្នាពេលបញ្ចេញកាយវិការ។ |
| IW/E Ratio (សមាមាត្ររវាងទឹកស្រោចស្រព និងរំហួតទឹកបូកសរុប) | សូចនាករសម្រាប់កំណត់បរិមាណទឹកដែលត្រូវស្រោចស្រព ដោយផ្អែកលើការប្រៀបធៀបបរិមាណទឹកដែលផ្តល់ឱ្យ (Irrigation Water) ទៅនឹងបរិមាណទឹកដែលហួតចេញពីផ្ទៃដីនិងរុក្ខជាតិ (Evaporation) ក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ។ | ដូចជាការចាក់ទឹកបំពេញកែវវិញក្នុងបរិមាណសមាមាត្រទៅនឹងទឹកដែលអ្នកបានផឹកអស់ ដើម្បីកុំឱ្យហៀរ ឬខ្វះ។ |
| Leaf Area Index (LAI) (សន្ទស្សន៍ផ្ទៃស្លឹក) | រង្វាស់នៃផ្ទៃក្រឡាសរុបរបស់ស្លឹករុក្ខជាតិធៀបនឹងផ្ទៃក្រឡាដីដែលវាដុះពីលើ។ វាបញ្ជាក់ពីសមត្ថភាពគ្របដណ្តប់ដី ការកាត់បន្ថយរំហួតទឹកពីដី និងការស្រូបយកពន្លឺព្រះអាទិត្យសម្រាប់ការរស្មីសំយោគ។ | ដូចជាការវាស់ថាតើឆ័ត្រមួយអាចលាតសន្ធឹងបង្កើតជាម្លប់គ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីបានទំហំប៉ុនណា។ |
| Top Dry Matter (TDM) (ម៉ាសស្ងួតផ្នែកខាងលើដី) | ទម្ងន់សរុបរបស់ផ្នែករុក្ខជាតិដែលនៅខាងលើដី (ដើម ស្លឹក ផ្កា ផ្លែ) បន្ទាប់ពីត្រូវបានសម្ងួតយកជាតិទឹកចេញអស់។ វាជារង្វាស់នៃការលូតលាស់ និងការប្រមូលផ្តុំសារធាតុចិញ្ចឹមរឹងរបស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់សាច់ត្រីសុទ្ធបន្ទាប់ពីហាលវាក្លាយជាត្រីងៀតស្ងួតរួចរាល់ ដោយមិនគិតពីជាតិទឹកដែលមានក្នុងខ្លួនត្រីស្រស់។ |
| Yield Components (សមាសភាគទិន្នផល) | កត្តាយ่อยៗដែលរួមផ្សំគ្នាបង្កើតបានជាទិន្នផលសរុបរបស់ដំណាំ។ សម្រាប់សណ្តែកបាយ សមាសភាគទាំងនោះរួមមាន ចំនួនផ្លែក្នុងមួយដើម ចំនួនគ្រាប់ក្នុងមួយផ្លែ និងទម្ងន់របស់គ្រាប់នីមួយៗ។ | ដូចជាប្រាក់ខែសរុបរបស់អ្នកដែលបានមកពីការបូកបញ្ចូលគ្នានូវប្រាក់គោល ប្រាក់លើកទឹកចិត្ត និងប្រាក់ថ្លៃធ្វើការបន្ថែមម៉ោង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
