បញ្ហា (The Problem)៖ អត្ថបទនេះធ្វើការត្រួតពិនិត្យលើបញ្ហានៃការចម្លងរោគដោយសារធាតុពុលពីផ្សិត (Mycotoxins) ដូចជា អាហ្វ្លាតុកស៊ីន (aflatoxins) និង ហ្វ៊ូម៉ូនីស៊ីន (fumonisins) នៅក្នុងដំណាំកសិកម្មសំខាន់ៗនៅតំបន់អាហ្វ្រិកខាងលិច ដែលបង្កហានិភ័យធ្ងន់ធ្ងរដល់សុខភាព និងសេដ្ឋកិច្ច។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះគឺជាការសើរើអក្សរសិល្ប៍ (Literature Review) ដែលប្រមូលផ្តុំទិន្នន័យស្តីពីស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន ផលប៉ះពាល់ និងវិធានការគ្រប់គ្រងសារធាតុពុលពីផ្សិតនៅក្នុងតំបន់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Rapid Drying (Mechanical or Solar) ការសម្ងួតរហ័ស (ប្រើម៉ាស៊ីន ឬថាមពលព្រះអាទិត្យ) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការបញ្ឈប់ការលូតលាស់របស់ផ្សិត និងអាចការពារគ្រាប់ធញ្ញជាតិបានយូរប្រសិនបើស្តុកទុកត្រឹមត្រូវ។ | ការសម្ងួតដោយពន្លឺព្រះអាទិត្យពឹងផ្អែកលើអាកាសធាតុ ចំណែកឯម៉ាស៊ីនសម្ងួតទាមទារទុនវិនិយោគខ្ពស់ដែលកសិករខ្នាតតូចពិបាកមានលទ្ធភាព។ | ការបញ្ចុះសំណើមពោតឱ្យនៅត្រឹម ១៥.៥% ឬទាបជាងនេះក្នុងរយៈពេល ២៤ ទៅ ៤៨ម៉ោង អាចកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការផលិតសារធាតុពុល Aflatoxin បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ |
| Physical Separation and Sorting ការបែងចែក និងរើសគ្រាប់ខូចចេញ |
ជាវិធីសាស្ត្រងាយស្រួល ចំណាយតិច (ប្រសិនបើធ្វើដោយដៃ) និងអាចកាត់បន្ថយប្រភពចម្លងរោគបានភ្លាមៗ។ | ប្រើកម្លាំងពលកម្មច្រើនសម្រាប់ការធ្វើដោយដៃ ចំណែកឯការប្រើម៉ាស៊ីនរើសគ្រាប់អេឡិចត្រូនិកមានតម្លៃថ្លៃខ្លាំង។ | ការបោះចោលផ្លែពោតណាដែលមានការខូចខាតដោយសារសត្វល្អិតលើសពី ១០% អាចកាត់បន្ថយកម្រិត Aflatoxin យ៉ាងច្រើនកត់សម្គាល់។ |
| Biological Control (Competitive Exclusion) ការត្រួតពិនិត្យជីវសាស្រ្ត (ការទប់ស្កាត់ដោយការប្រកួតប្រជែង) |
ជាដំណោះស្រាយរយៈពេលវែងដ៏មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ដោយប្រើផ្សិតដែលមិនបង្កជាតិពុលដើម្បីកម្ចាត់ផ្សិតពុលចេញពីបរិស្ថានដាំដុះ។ | តម្រូវឱ្យមានការស្រាវជ្រាវកម្រិតខ្ពស់ បច្ចេកវិទ្យាផលិត និងយន្តការចែកចាយដែលស្មុគស្មាញ។ | ការដាក់បញ្ចូលពូជផ្សិត A. flavus និង A. parasiticus ដែលមិនបង្កជាតិពុលទៅក្នុងដី ជួយកាត់បន្ថយការបំពុល Aflatoxin ក្នុងសណ្តែកដីពី ៧៤.៣% ទៅ ៩៩.៩%។ |
| Use of Plant Products (Botanicals) ការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិ (ថ្នាំកសិកម្មជីវសាស្រ្ត) |
ងាយស្រួលរកបានក្នុងស្រុក មានតម្លៃថោក និងមានសុវត្ថិភាពជាងថ្នាំគីមីសិប្បនិម្មិត។ | នៅខ្វះការធ្វើតេស្តទ្រង់ទ្រាយធំនៅលើទីវាល ហើយរុក្ខជាតិខ្លះអាចក្លាយជាចំណីរបស់ផ្សិតវិញប្រសិនបើប្រើមិនបានត្រឹមត្រូវ។ | ប្រេងសំខាន់ៗពីរុក្ខជាតិដូចជា ស្តៅ និងស្លឹកគ្រៃ ត្រូវបានបង្ហាញថាអាចរារាំងការលូតលាស់របស់ផ្សិត A. flavus និងកាត់បន្ថយការផលិត Aflatoxin បានយ៉ាងល្អ។ |
| Detoxification (using HASCAS clay) ការបន្សាបជាតិពុល (ប្រើប្រាស់ដីឥដ្ឋ HASCAS) |
អាចស្រូបយក និងចងភ្ជាប់សារធាតុពុល Aflatoxin បានយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ការពារសត្វពីការពុលធ្ងន់ធ្ងរ។ | បច្ចុប្បន្នត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាចម្បងតែនៅក្នុងចំណីសត្វប៉ុណ្ណោះ ការអនុវត្តលើចំណីអាហារមនុស្សនៅត្រូវការការស្រាវជ្រាវបន្ថែម។ | ការលាយដីឥដ្ឋ HASCAS ត្រឹមតែ ០.៥% តាមទម្ងន់ទៅក្នុងចំណីសត្វ អាចការពារសត្វវ័យក្មេងពីកម្រិត Aflatoxin ដ៏សាហាវរហូតដល់ 750 ppb ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់តារាងតម្លៃលម្អិតនៃធនធាននីមួយៗនោះទេ ប៉ុន្តែបានសង្កត់ធ្ងន់ថាការចំណាយខ្ពស់នៃបច្ចេកវិទ្យាទំនើប (ដូចជាម៉ាស៊ីនសម្ងួត និងឃ្លាំងស្តុកស្តង់ដារ) គឺជាឧបសគ្គចម្បងសម្រាប់កសិករខ្នាតតូចក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។
ការសិក្សានេះប្រមូលផ្តុំទិន្នន័យពីបណ្តាប្រទេសក្នុងតំបន់អាហ្វ្រិកខាងលិច (ដូចជា បេណាំង នីហ្សេរីយ៉ា ហ្គាណា) ដោយផ្តោតលើពោត សណ្តែកដី និងចំណីអាហារមូលដ្ឋានមួយចំនួនទៀត។ ទោះបីជាការសិក្សានេះស្ថិតនៅទ្វីបអាហ្វ្រិកក៏ដោយ ក៏លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិច (ក្តៅហើយសើមខ្លាំង) កសិកម្មខ្នាតតូចបែបប្រពៃណី និងភាពខ្វះខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធក្រោយពេលប្រមូលផល គឺមានស្ថានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការអនុវត្តនៅទីនេះ។
យុទ្ធសាស្ត្រទប់ស្កាត់សារធាតុពុលពីផ្សិតទាំងនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់បរិបទកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តតាមយុទ្ធសាស្ត្រទាំងនេះ មិនត្រឹមតែជួយសង្គ្រោះអាយុជីវិតប្រជាជនកម្ពុជាពីជំងឺមហារីកថ្លើមប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជួយបើកទីផ្សារនាំចេញកសិផលឱ្យគោរពតាមស្តង់ដារអនាម័យអន្តរជាតិផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Mycotoxins (សារធាតុពុលពីផ្សិត) | គឺជាសារធាតុពុលបន្ទាប់បន្សំដែលបញ្ចេញដោយមេរោគផ្សិត (Fungi) មួយចំនួនតូច នៅពេលដែលពួកវាលូតលាស់លើគ្រាប់ធញ្ញជាតិ ឬចំណីអាហារ។ សារធាតុពុលនេះមិនផ្តល់រោគសញ្ញាភ្លាមៗទេ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលមនុស្ស ឬសត្វបរិភោគចូលរយះពេលយូរ វានឹងបង្កឱ្យមានជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ ឬអត្រាស្លាប់ខ្ពស់។ | ដូចជាពិសដែលសត្វពស់បញ្ចេញមកដើម្បីការពារខ្លួនអញ្ចឹងដែរ ប៉ុន្តែនេះជាជាតិពុលដែលផ្សិតតូចៗបញ្ចេញទៅក្នុងគ្រាប់ធញ្ញជាតិ។ |
| Aflatoxins (អាហ្វ្លាតុកស៊ីន) | គឺជាក្រុមរងដ៏កាចសាហាវបំផុតនៃ Mycotoxins ដែលត្រូវបានផលិតជាចម្បងដោយមេរោគផ្សិត Aspergillus flavus។ វាច្រើនកើតមាននៅលើគ្រាប់ពោត និងសណ្តែកដី ហើយត្រូវបានអង្គការសុខភាពពិភពលោកចាត់ថ្នាក់ជាភ្នាក់ងារបង្កជំងឺមហារីកកម្រិតទី១ (Class 1 human carcinogen)។ | ដូចជាឃាតករលាក់មុខនៅក្នុងសណ្តែកដីដុះផ្សិត ដែលចាំបំផ្លាញសរីរាង្គថ្លើមរបស់យើងបន្តិចម្តងៗរហូតដល់កើតមហារីក។ |
| Fumonisins (ហ្វ៊ូម៉ូនីស៊ីន) | គឺជាប្រភេទសារធាតុពុលពីផ្សិតមួយទៀត ផលិតដោយផ្សិត Fusarium verticillioides ដែលមានវត្តមានស្ទើរតែគ្រប់ទីកន្លែងលើដំណាំពោត។ វាត្រូវបានរកឃើញថាអាចបណ្តាលឱ្យខូចខាតប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទក្បាលរបស់សត្វ និងមានទំនាក់ទំនងទៅនឹងជំងឺមហារីកបំពង់កលើមនុស្ស។ | ដូចជាមេរោគកុំព្យូទ័រដែលលាក់ខ្លួនក្នុង Flash Drive (ពោត) ហើយចូលទៅបំផ្លាញប្រព័ន្ធដំណើរការកណ្តាល (ខួរក្បាល និងថ្លើម) របស់ម៉ាស៊ីន។ |
| Competitive exclusion (ការទប់ស្កាត់ដោយការប្រកួតប្រជែង) | គឺជាយុទ្ធសាស្រ្តត្រួតពិនិត្យជីវសាស្រ្ត (Biological control) មួយ ដែលគេយកពូជផ្សិតប្រភេទដូចគ្នាដែលមិនបញ្ចេញជាតិពុល (Atoxigenic strain) ទៅដាក់ក្នុងដីដាំដុះ ដើម្បីឱ្យវាដណ្តើមចំណី និងទីកន្លែងរស់នៅ រហូតធ្វើឱ្យពូជផ្សិតមានពុលមិនអាចលូតលាស់ ឬបន្តពូជបាន។ | ដូចជាការបញ្ជូនពលរដ្ឋល្អៗឱ្យចូលទៅរស់នៅក្នុងភូមិដើម្បីគ្រប់គ្រងដី និងស្បៀង ធ្វើឱ្យក្រុមចោរមិនអាចមករស់នៅ ឬកសាងមូលដ្ឋាននៅទីនោះបានទៀត។ |
| Hepatocellular carcinoma (ជំងឺមហារីកកោសិការថ្លើម) | គឺជាប្រភេទជំងឺមហារីកថ្លើមដ៏កាចសាហាវ ដែលច្រើនកើតឡើងនៅពេលកោសិកាថ្លើមរងការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារការស្រូបយកសារធាតុពុល Aflatoxin ច្រើនលើសកម្រិតក្នុងរយៈពេលយូរ ជាពិសេសនៅពេលដែលអ្នកជំងឺមានផ្ទុកមេរោគរលាកថ្លើមប្រភេទ B ស្រាប់។ | ដូចជារោងចក្រចម្រោះទឹកស្អាតក្នុងរាងកាយ (ថ្លើម) ត្រូវបានបំផ្លាញដោយសារធាតុគីមីផ្តុំគ្នាជាប្រចាំ រហូតដល់គាំងដំណើរការ និងផ្ទុះឆេះ។ |
| HASCAS clay (ដីឥដ្ឋ HASCAS) | គឺជាប្រភេទដីឥដ្ឋម៉ដ្ឋពិសេស (Phyllosilicate clay) ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រលាយចូលទៅក្នុងចំណីសត្វ ដើម្បីធ្វើជាភ្នាក់ងារបន្សាបជាតិពុល។ ដីឥដ្ឋនេះមានសមត្ថភាពស្រូបយក និងចងភ្ជាប់សារធាតុពុល Aflatoxin យ៉ាងតឹងនៅក្នុងពោះវៀនសត្វ ការពារមិនឱ្យវាជ្រាបចូលទៅក្នុងឈាម រួចបញ្ចេញចោលមកក្រៅតាមលាមក។ | ដូចជាអេប៉ុងមេដែកពិសេស ដែលគេលេបចូលទៅដើម្បីឆក់ទាញយកតែជាតិពុលចេញពីក្រពះ ដោយមិនប៉ះពាល់ដល់ជីវជាតិអាហារផ្សេងៗ។ |
| Botanicals (ថ្នាំកសិកម្មជីវសាស្រ្តពីរុក្ខជាតិ) | នៅក្នុងបរិបទនៃការគ្រប់គ្រងសារធាតុពុល ពាក្យនេះសំដៅលើការប្រើប្រាស់ម្សៅ ឬប្រេងសំខាន់ៗចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិក្នុងស្រុក (ដូចជាស្តៅ ស្លឹកគ្រៃ) ដើម្បីយកមកទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ផ្សិត ឬសម្លាប់សត្វល្អិតចង្រៃនៅក្នុងជង្រុកស្តុកគ្រាប់ធញ្ញជាតិ ជាការជំនួសឱ្យការប្រើថ្នាំគីមីសិប្បនិម្មិត។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ថ្នាំបុរាណដែលផ្សំពីរុក្ខជាតិ ដើម្បីកម្ចាត់មេរោគជំនួសឱ្យការលេបថ្នាំពេទ្យគីមី។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
