បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាទិន្នផលពោតទាបនៅខេត្តនគរសួគ៌ (Nakhon Sawan) ប្រទេសថៃ ដោយសារការខ្វះជីវជាតិដី និងមានគោលបំណងកំណត់កម្រិតជីអាសូត និងផូស្វ័រដែលផ្តល់ប្រាក់ចំណេញសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់បំផុតសម្រាប់ប្រភេទដីខុសៗគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការធ្វើតេស្តសាកល្បងជីនៅតាមចម្ការកសិករចន្លោះឆ្នាំ១៩៨៦ ដល់ ១៩៨៨ លើប្រភេទដី Takhli និង Pak Chong ដោយមានការវិភាគទិន្នផលនិងសេដ្ឋកិច្ច។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| No Fertilizer (Control) ការមិនដាក់ជី (វិធីសាស្រ្តត្រួតពិនិត្យ) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយដើមទុនលើការទិញជី និងកាត់បន្ថយកម្លាំងពលកម្មក្នុងការអនុវត្ត។ | ទទួលបានទិន្នផលទាបខ្លាំង ហើយធ្វើឱ្យគុណភាពដីកាន់តែរេចរឹលបន្តិចម្តងៗដោយសារការបាត់បង់ជីវជាតិ។ | ទិន្នផលជាមធ្យមត្រឹមតែ ៥៥២ គ.ក្រ/រ៉ៃ (Takhli) និង ៥៨៣ គ.ក្រ/រ៉ៃ (Pak Chong) ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Urea Application (138 kg/ha ) ការដាក់ជីអ៊ុយរ៉េតែមួយមុខ (១៣៨ គ.ក្រ/ហិកតា សម្រាប់ដី Takhli) |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ និងប្រាក់ចំណេញល្អបំផុតសម្រាប់ប្រភេទដីដែលមានកម្រិតផូស្វ័រគ្រប់គ្រាន់រួចជាស្រេច។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់លើប្រភេទដីដែលខ្វះទាំងសារធាតុអាសូត (N) និងផូស្វ័រ (P) នោះទេ។ | ផ្តល់អត្រានៃការប្រាក់ត្រឡប់មកវិញ (MRR) ដល់ទៅ ១៨៦% និងទិន្នផលកើនដល់ ៧១០ គ.ក្រ/រ៉ៃ។ |
| Urea + 16-20-0 Fertilizer (81 kg/ha + 156 kg/ha ) ការដាក់ជីអ៊ុយរ៉េ បូករួមនឹងជីសមាសភាព ១៦-២០-០ (សម្រាប់ដី Pak Chong) |
ផ្តល់ជីវជាតិគ្របដណ្តប់ទាំងអាសូត និងផូស្វ័រ ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ដីដែលខ្វះជីវជាតិច្រើនយ៉ាង។ | ទាមទារការចំណាយដើមទុនដំបូងច្រើនជាងការប្រើប្រាស់ជីអ៊ុយរ៉េតែមួយមុខ។ | ផ្តល់អត្រានៃការប្រាក់ត្រឡប់មកវិញ (MRR) ខ្ពស់បំផុតដល់ទៅ ២១២% និងទិន្នផល ៨៧៨ គ.ក្រ/រ៉ៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តតាមលទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារនូវការផ្គត់ផ្គង់ធាតុចូលកសិកម្ម និងការវិភាគដីជាមូលដ្ឋាន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តនគរសួគ៌ (Nakhon Sawan) ប្រទេសថៃ ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៦ ដល់ ១៩៨៨ ដោយផ្តោតលើប្រភេទដី Takhli និង Pak Chong តែប៉ុណ្ណោះ។ ដោយសារទិន្នន័យនេះមានអាយុកាលចាស់ ហើយផ្អែកលើលក្ខខណ្ឌដី និងអាកាសធាតុជាក់លាក់ វាមិនអាចយកមកអនុវត្តផ្ទាល់នៅកម្ពុជាដោយគ្មានការធ្វើតេស្តដីជាមុននោះទេ ព្រោះកសិរដ្ឋានពោតនៅកម្ពុជាមានទម្រង់ដី សំណើម និងពូជពោតខុសប្លែកពីនេះ។
ទោះបីជាទិន្នន័យជាក់លាក់មិនអាចចម្លងតាមបានទាំងស្រុង ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រនៃការស្រាវជ្រាវ និងគោលការណ៍វាយតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចគឺមានប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ជាសរុប ឯកសារនេះផ្តល់នូវគំរូដ៏ល្អមួយសម្រាប់ការកំណត់កម្រិតជីផ្អែកលើប្រភេទដី និងការវិភាគប្រាក់ចំណេញសេដ្ឋកិច្ច ដែលស្ថាប័នកសិកម្មកម្ពុជាគួរយកគំរូតាមដើម្បីជួយកសិករឱ្យទទួលបានប្រាក់ចំណេញខ្ពស់បំផុត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Urea (ជីអ៊ុយរ៉េ) | ជីគីមីដែលមានផ្ទុកសារធាតុអាសូត (N) ក្នុងកម្រិតកំហាប់ខ្ពស់ (៤៦%) ដែលរុក្ខជាតិត្រូវការជាចាំបាច់ដើម្បីជំរុញការលូតលាស់នៃដើម និងស្លឹកឱ្យមានពណ៌បៃតងល្អ។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ ជីនេះមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់លើដីប្រភេទ Takhli ។ | ដូចជាសាច់និងប្រូតេអ៊ីនសម្រាប់មនុស្ស ដែលជួយឱ្យរុក្ខជាតិលូតលាស់រាងកាយបានធំធាត់លឿន។ |
| Compound fertilizer 16-20-0 (ជីសមាសភាព ១៦-២០-០) | ជាប្រភេទជីគីមីចម្រុះដែលមានផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹមសំខាន់ៗពីរគឺ អាសូត (N) ១៦% និងផូស្វ័រ (P) ២០% ដោយមិនមានប៉ូតាស្យូម (K) ឡើយ។ វាត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ផ្តល់ជីវជាតិចម្រុះដល់ដីដែលខ្វះទាំងអាសូត និងផូស្វ័រ ដូចជាដីប្រភេទ Pak Chong ។ | ដូចជាថ្នាំវីតាមីនចម្រុះ ដែលមានផ្ទុកវីតាមីនពីរប្រភេទក្នុងគ្រាប់តែមួយ ដើម្បីជួយប៉ូវកម្លាំងរុក្ខជាតិឱ្យលូតលាស់និងរឹងមាំព្រមគ្នា។ |
| Partial Budget Analysis (ការវិភាគថវិកាមួយផ្នែក) | វិធីសាស្រ្តសេដ្ឋកិច្ចមួយសម្រាប់វាយតម្លៃតែលើការចំណាយ និងប្រាក់ចំណូលដែលផ្លាស់ប្តូរ ដោយសារការអនុវត្តបច្ចេកទេសថ្មីមួយ (ដូចជាការប្តូរទម្លាប់ពីការមិនដាក់ជី ទៅជាការដាក់ជី) ដើម្បីកំណត់ថាតើបច្ចេកទេសនោះផ្តល់ប្រាក់ចំណេញបន្ថែម ឬខាតបង់។ | ដូចជាការគិតលេខមើលថាតើលុយដែលយើងចំណាយបន្ថែមទិញឧបករណ៍ថ្មី អាចរកលុយចំណេញមកវិញបានលើសដើមឬអត់ ដោយមិនបាច់បូកបញ្ជូលការចំណាយប្រចាំថ្ងៃផ្សេងៗដែលមិនពាក់ព័ន្ធ។ |
| Marginal Rate of Return / MRR (អត្រានៃការប្រាក់ត្រឡប់មកវិញ) | រង្វាស់គណិតវិទ្យាក្នុងសេដ្ឋកិច្ចកសិកម្ម ដែលបង្ហាញពីភាគរយនៃប្រាក់ចំណេញសុទ្ធបន្ថែមដែលទទួលបានពីការវិនិយោគទុនបន្ថែមរាល់ ១ ឯកតា (ឧ. ១ រៀល ឬ ១ ដុល្លារ) លើការទិញជី ឬធាតុចូលកសិកម្មផ្សេងៗ។ | ដូចជាការសួរសំនួរថា "បើយើងហ៊ាន bỏទុនបន្ថែម ១០០ រៀល តើយើងនឹងចំណេញបានប៉ុន្មានរៀលត្រឡប់មកវិញដោយសុទ្ធសាធ?" |
| Factorial in RCB (ការសាកល្បងបែបហ្វាក់តូរីយ៉ែលក្នុងប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជារចនាសម្ព័ន្ធនៃការធ្វើពិសោធន៍កសិកម្ម ដែលគេសិក្សាពីកត្តាពីរ ឬច្រើនក្នុងពេលតែមួយ (ឧ. កម្រិតជីអាសូត និងកម្រិតជីផូស្វ័រផ្សេងៗគ្នា) ដោយបែងចែកដីសាកល្បងជាប្លុកៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពមិនស្មើគ្នានៃគុណភាពដីពីធម្មជាតិ។ | ដូចជាការសាកល្បងប្រើប្រាស់ថ្នាំសក់ពីរមុខក្នុងពេលតែមួយ លើអ្នកស្ម័គ្រចិត្តច្រើនក្រុម ដើម្បីចង់ដឹងថាថ្នាំមួយណាពូកែជាង ឬក៏ត្រូវប្រើថ្នាំទាំងពីរចូលគ្នាទើបទទួលបានលទ្ធផលល្អបំផុត។ |
| Soil series (ស៊េរីដី ឬប្រភេទដី) | ការចាត់ថ្នាក់ប្រព័ន្ធដីដោយផ្អែកលើលក្ខណៈរូប និងគីមីដូចៗគ្នា ដូចជាទម្រង់ ពណ៌ កម្រិតអាស៊ីត និងកម្រិតសារធាតុចិញ្ចឹម (ឧទាហរណ៍ នៅក្នុងឯកសារនេះគឺដីស៊េរី Takhli និង Pak Chong) ដែលជួយអ្នកស្រាវជ្រាវដឹងពីសក្តានុពល និងការខ្វះខាតរបស់វា។ | ដូចជាពូជសត្វសុនខដែរ ទោះជាសុនខដូចគ្នាមែន តែពូជខុសគ្នាមានចរិត និងតម្រូវការចំណីខុសៗគ្នា ដីក៏មានប្រភេទនិងតម្រូវការជីខុសគ្នាដែរ។ |
| Interaction (អន្តរកម្ម) | ក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រស្ថិតិ វាគឺជាបាតុភូតដែលឥទ្ធិពលនៃកត្តាមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ការដាក់ជីអាសូត) ទៅលើលទ្ធផលចុងក្រោយ (ទិន្នផលពោត) គឺអាស្រ័យយ៉ាងខ្លាំងទៅលើកម្រិតនៃកត្តាមួយទៀត (ឧទាហរណ៍៖ កម្រិតជីផូស្វ័រ) គឺពួកវាមិនដំណើរការដោយឯករាជ្យដាច់ពីគ្នានោះទេ។ | ដូចជាការញ៉ាំអាហារប៉ូវ និងការហាត់ប្រាណ។ ការញ៉ាំអាហារប៉ូវតែឯងមិនធ្វើឲ្យសាច់ដុំធំទេ លុះត្រាតែមានការហាត់ប្រាណចូលរួមផងដែរ ទើបឃើញលទ្ធផលកើនឡើងខ្លាំង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
