បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះទិន្នន័យជាក់លាក់ស្តីពីកម្រិតជីអាសូត (N) និងផូស្វ័រ (P) ដែលស័ក្តិសមបំផុតដើម្បីបង្កើនទិន្នផល និងគុណភាពថ្នាំជក់ក្នុងស្រុក (Nicotiana tabacum L.)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីតាំងចំនួនពីរក្នុងរដូវវស្សា ដោយប្រើប្រាស់ការរចនាបែប Factorial 3x3 ដើម្បីប្រៀបធៀបកម្រិតនៃការប្រើប្រាស់ជីផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (0 kg N/rai, 0 kg P2O5/rai) ការមិនប្រើប្រាស់ជីអាសូត និងផូស្វាត (កម្រិតសូន្យ) |
មិនចំណាយថវិកាទៅលើការទិញជីអាសូត និងផូស្វាត។ | ទិន្នផលទាប រុក្ខជាតិខ្វះជីវជាតិ និងគុណភាពស្លឹកមិនល្អ។ | ទទួលបានទិន្នផលត្រឹមតែ ១២១-១៥៩ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
| Optimal N & P (4 kg N/rai, 20 kg P2O5/rai) ការប្រើជីអាសូត ៤ គ.ក/រ៉ៃ និងផូស្វាត ២០ គ.ក/រ៉ៃ (កម្រិតល្អបំផុត) |
ជួយបង្កើនទិន្នផលបានខ្ពស់ ព្រមទាំងរក្សាបាននូវគុណភាពស្លឹក (ពណ៌ ក្លិន រសជាតិ) ល្អប្រសើរ។ | ទាមទារឱ្យមានការវាស់វែង និងលាយបរិមាណជីឱ្យបានត្រឹមត្រូវដើម្បីចៀសវាងការលើសកម្រិត។ | ទិន្នផលកើនឡើងពី ១៣% ទៅ ៣៣% (១៦១-១៨០ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ)។ |
| Excessive Nitrogen (8 kg N/rai) ការប្រើប្រាស់ជីអាសូតកម្រិតខ្ពស់ (៨ គ.ក/រ៉ៃ) |
ធ្វើឱ្យដើមថ្នាំជក់លូតលាស់បានខ្ពស់ជាងមុនបន្តិច។ | ការចំណាយលើជីកើនឡើងដោយមិនចាំបាច់ ហើយធ្វើឱ្យគុណភាពស្លឹកថ្នាំជក់ធ្លាក់ចុះ (មិនស័ក្តិសមសម្រាប់ទីផ្សារ)។ | មិនផ្តល់ផលចំណេញផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច បើធៀបនឹងការប្រើត្រឹម ៤ គ.ក/រ៉ៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារនូវធនធានកសិកម្មមូលដ្ឋាន ទីតាំងដីដាំដុះ និងជីគីមី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្ត Phrae និង Suphanburi ប្រទេសថៃ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨១ លើប្រភេទដី Low-Humic Gley និង Noncalcic Brown។ ទោះបីជាអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ភាពខុសគ្នានៃកម្រិតសារធាតុចិញ្ចឹមដើមនៅក្នុងដី តម្រូវឱ្យមានការវិភាគដីជាក់ស្តែងមុនពេលយកមកអនុវត្តពេញលេញនៅកម្ពុជា។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការដាំដុះថ្នាំជក់។
សរុបមក ការណែនាំឱ្យប្រើជីអាសូត ៤ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និងផូស្វាត ២០ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏ល្អសម្រាប់កសិករកម្ពុជា ក្នុងការបង្កើនទិន្នផលថ្នាំជក់ប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងចំណេញសេដ្ឋកិច្ច។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| 3 x 3 factorial experiment (ការពិសោធន៍បែប Factorial 3x3) | វិធីសាស្ត្ររចនាការពិសោធន៍ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវសិក្សាពីឥទ្ធិពលនៃកត្តាពីរ ឬច្រើនក្នុងពេលតែមួយ។ ក្នុងករណីនេះគឺការប្រើប្រាស់កម្រិតជីអាសូត ៣ កម្រិត ផ្គូផ្គងជាមួយជីផូស្វាត ៣ កម្រិត ដែលបង្កើតបានជា ៩ បន្សំ (Treatments) ផ្សេងៗគ្នាដើម្បីស្វែងរកបន្សំដែលល្អបំផុត។ | ដូចជាការសាកល្បងផ្សំគ្រឿងផ្សំពីរមុខ (ស្ករ និងអំបិល) ក្នុងបរិមាណ៣កម្រិតផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីរកមើលថាតើការផ្សំមួយណាធ្វើឱ្យសម្លមានរសជាតិឆ្ងាញ់ជាងគេ។ |
| Nicotiana tabacum L. (ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្ររបស់ថ្នាំជក់) | ជាប្រភេទរុក្ខជាតិថ្នាំជក់ដែលគេដាំដុះច្រើនជាងគេបំផុតលើពិភពលោក ដើម្បីប្រមូលផលស្លឹកយកមកផលិតជាបារី ឬថ្នាំជក់ផ្សេងៗ ដោយសារវាមានផ្ទុកកម្រិតជាតិនីកូទីនខ្ពស់ និងផ្តល់ទិន្នផលស្លឹកល្អ។ | វាគ្រាន់តែជាឈ្មោះផ្លូវការក្នុងបញ្ជីជាតិសាសន៍រុក្ខជាតិ ដូចជាឈ្មោះក្នុងអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណរបស់មនុស្ស ខណៈដែល "ថ្នាំជក់" គឺជាឈ្មោះហៅក្រៅប្រចាំថ្ងៃ។ |
| P2O5 / Phosphate (ជីផូស្វាត) | ទម្រង់គីមីនៃសារធាតុចិញ្ចឹមផូស្វ័រ (Phosphorus) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងជីកសិកម្ម ដើម្បីជួយជំរុញដល់ការលូតលាស់នៃប្រព័ន្ធឫស ធ្វើឱ្យដើមរឹងមាំ និងកែលម្អគុណភាពស្លឹករុក្ខជាតិ។ | ដូចជាថ្នាំបំប៉នកាល់ស្យូមសម្រាប់មនុស្សដែលជួយឱ្យឆ្អឹងរឹងមាំ ចំណែកឯផូស្វាតជួយឱ្យឫសរុក្ខជាតិរឹងមាំ និងស្រូបយកជីវជាតិបានល្អ។ |
| Low-Humic Gley soils (ប្រភេទដី Low-Humic Gley) | ជាប្រភេទដីដែលមានកម្រិតសារធាតុសរីរាង្គទាប និងជាញឹកញាប់មានសភាពហាប់ណែន និងសើមខ្លាំង (Gleying) ដែលធ្វើឱ្យដីខ្វះអុកស៊ីហ្សែន ដូច្នេះវាទាមទារឱ្យមានការគ្រប់គ្រងជីជាតិដីបានល្អប្រសិនបើចង់ប្រើសម្រាប់ការដាំដុះដំណាំ។ | ដូចជាអេប៉ុងដែលតែងតែសើមជោក និងមិនសូវមានជីវជាតិបំប៉ន ដូច្នេះទាមទារឱ្យកសិករត្រូវតែបន្ថែមវីតាមីន (ជីគីមី) ទើបរុក្ខជាតិអាចដុះលូតលាស់បានល្អ។ |
| L.S.D. / Least Significant Difference (ភាពខុសគ្នាតិចតួចបំផុតដែលមានអត្ថន័យស្ថិតិ) | ជាឧបករណ៍គណនាស្ថិតិមួយប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃលទ្ធផលពិសោធន៍ ដើម្បីកំណត់ឱ្យបានច្បាស់ថាការកើនឡើងនៃទិន្នផលនោះ ពិតជាបណ្តាលមកពីប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើជីមែន ឬគ្រាន់តែជាការប្រែប្រួលដោយចៃដន្យ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់មនុស្សពីរនាក់ បើខុសគ្នាត្រឹម ១ខាំ វាប្រហែលជាដោយសារការស្លៀកពាក់ (ចៃដន្យ) តែបើខុសគ្នា ៥គីឡូ (លើស L.S.D.) នោះបញ្ជាក់ថាអ្នកទាំងពីរពិតជាមានទម្ងន់ខុសគ្នាមែន។ |
| ppm / parts per million (ភាគរយក្នុងមួយលាន) | ឯកតារង្វាស់បរិមាណដ៏តូចបំផុត ប្រើសម្រាប់វាស់កំហាប់នៃសារធាតុគីមី ឬជីវជាតិណាមួយនៅក្នុងបរិស្ថាន ដូចជាការវាស់បរិមាណផូស្វ័រ (P) ដែលមានស្រាប់នៅក្នុងដី មុនពេលបន្ថែមជីគីមី។ | ដូចជាការបន្តក់ទឹកថ្នាំពណ៌មួយតំណក់ចូលទៅក្នុងទឹកមួយអាងធំ ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រចង់ដឹងថាមានពណ៌ប៉ុន្មានភាគនៅក្នុងទឹកនោះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
