បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងដោះស្រាយបញ្ហានៃការគ្រប់គ្រងការប្រើប្រាស់ជី ដើម្បីបង្កើនទិន្នផលស្រូវ និងប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ជីអាសូត (NUE) ដោយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកតែលើជីគីមីតែមួយមុខ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ ដោយប្រើប្រាស់គម្រោងពិសោធន៍ចៃដន្យពេញលេញ (CRD) ដែលមាន ៧ វគ្គពិសោធន៍ប្រៀបធៀបកម្រិតជីខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (No Fertilizer) មិនប្រើជី (វគ្គត្រួតពិនិត្យ) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយដើមទុនលើការទិញជី ឬកម្លាំងពលកម្មក្នុងការដាក់ជីនោះទេ។ | ដំណាំលូតលាស់ខ្សោយ ហើយផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុត ដែលមិនអាចឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការសេដ្ឋកិច្ច។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ស្រូវទាបបំផុតត្រឹមតែ ២៧៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
| Chemical Fertilizer Only (F12: 12 kg N/rai) ការប្រើប្រាស់ជីគីមីអាសូតតែមួយមុខ (១២ គ.ក N/រ៉ៃ) |
ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្ត និងរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមបានលឿនដើម្បីលូតលាស់។ | មិនជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធរូបសាស្ត្ររបស់ដីឡើយ ហើយការប្រើរយៈពេលយូរអាចធ្វើឱ្យដីខូចគុណភាព។ | ផ្តល់ទិន្នផល ៥២៧ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ ដែលនៅតែទាបជាងការប្រើជីចម្រុះ។ |
| Recommended Combination (CF24: CM 500 kg/rai + FN 24 kg N/rai) ការប្រើជីចម្រុះតាមអនុសាសន៍ (ជីកំប៉ុស ៥០០ គ.ក + អាសូត ២៤ គ.ក/រ៉ៃ) |
ជួយបង្កើនទិន្នផលស្រូវបានខ្ពស់ រក្សាលំនឹងគុណភាពដី និងមានប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចល្អបំផុតក្នុងការកាត់បន្ថយការចំណាយលើជីគីមី។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការដឹកជញ្ជូន និងរៀបចំជីកំប៉ុសក្នុងបរិមាណច្រើន (៥០០ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ)។ | ទិន្នផលគ្រាប់ស្រូវ ៨៦២ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ ព្រមទាំងមានប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់អាសូត (NUE) ៣៣,៣៣%។ |
| Maximum Application (CF36: CM 500 kg/rai + FN 36 kg N/rai) ការប្រើជីចម្រុះកម្រិតអតិបរមា (ជីកំប៉ុស ៥០០ គ.ក + អាសូត ៣៦ គ.ក/រ៉ៃ) |
ជំរុញការលូតលាស់របស់ដើមស្រូវបានល្អបំផុត និងផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ស្រូវខ្ពស់ជាងគេ។ | ចំណាយដើមទុនខ្ពស់លើជីគីមី ហើយបរិមាណអាសូតដែលនៅសល់អាចធ្វើឱ្យបាត់បង់តុល្យភាពសារធាតុចិញ្ចឹមក្នុងដី។ | ទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់បំផុត ១.០០៦ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និងមានប្រសិទ្ធភាពអាសូត ៣៧,៣៣%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ទំនើបៗសម្រាប់ការវិភាគគុណភាពដីនិងរុក្ខជាតិ ក៏ដូចជាការរៀបចំហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្ទះកញ្ចក់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងការដាំដុះ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ ក្នុងខេត្ត Phetchaburi ប្រទេសថៃ ដែលជាបរិស្ថានត្រូវបានគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរ៉ឹង។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា លទ្ធផលនេះអាចមានភាពប្រែប្រួលនៅពេលយកទៅអនុវត្តផ្ទាល់លើវាលស្រែបើកចំហ ដោយសារភាពខុសគ្នានៃប្រភេទដី កម្រិតទឹកភ្លៀង និងសីតុណ្ហភាពតាមតំបន់។ ទោះជាយ៉ាងណា វាផ្តល់ជាមូលដ្ឋានសម្មតិកម្មដ៏រឹងមាំមួយសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ជីសរីរាង្គរួមជាមួយជីគីមី។
ការអនុវត្តរូបមន្តជីចម្រុះនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាដីសឹករេចរឹល និងតម្លៃជីគីមីកើនឡើងនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការណែនាំឱ្យកសិករខ្មែរអនុវត្តការប្រើជីចម្រុះ (ជីកំប៉ុស + ជីគីមីកម្រិតមធ្យម) គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការធានាបាននូវទិន្នផលស្រូវខ្ពស់ និងនិរន្តរភាពបរិស្ថានដីរយៈពេលវែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Nitrogen use efficiency (NUE) (ប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់អាសូត) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញថាតើរុក្ខជាតិ (ដូចជាស្រូវ) អាចស្រូបយក និងប្រើប្រាស់ជាតិអាសូតពីជីដែលយើងដាក់ឱ្យវាបានល្អកម្រិតណា ដើម្បីបំប្លែងទៅជាទិន្នផលគ្រាប់។ បើកម្រិតនេះខ្ពស់ មានន័យថារុក្ខជាតិស៊ីជីអស់ច្រើន មិនសូវសល់ចោលក្នុងដី ឬហូរចូលប្រភពទឹក។ | ដូចជាការចាក់សាំងម៉ូតូ បើម៉ូតូស៊ីសាំងតិចតែរត់បានឆ្ងាយជាងមុន នោះគឺបញ្ជាក់ថាវាមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ |
| Composted manure (CM) (ជីកំប៉ុសលាមកសត្វ) | ជាជីសរីរាង្គដែលទទួលបានពីការរលួយនៃលាមកសត្វ និងកាកសំណល់រុក្ខជាតិផ្សេងៗ តាមរយៈសកម្មភាពរបស់អតិសុខុមប្រាណ។ វាជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី បង្កើនសមត្ថភាពផ្ទុកទឹក និងបញ្ចេញសារធាតុចិញ្ចឹមយឺតៗដល់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាអាហារប៉ូវដែលជួយបំប៉នក្រពះពោះវៀន (ដី) ឱ្យមានសុខភាពល្អរឹងមាំយូរអង្វែង មិនមែនគ្រាន់តែជាថ្នាំបំបាត់ការឃ្លានភ្លាមៗនោះទេ។ |
| Completely randomized design (CRD) (គម្រោងពិសោធន៍ចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍មួយ ដែលការព្យាបាលនីមួយៗ (ដូចជាការដាក់កម្រិតជីខុសៗគ្នា) ត្រូវបានចាត់តាំងដោយចៃដន្យទៅលើឯកតាសាកល្បងទាំងអស់ក្នុងបរិស្ថានដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រង ដោយគ្មានការរើសអើង ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀង និងធានាភាពត្រឹមត្រូវនៃលទ្ធផលទិន្នន័យ។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតចែករង្វាន់ ដើម្បីឱ្យប្រាកដថាអ្នកចូលរួមគ្រប់រូបមានឱកាសស្មើៗគ្នាក្នុងការទទួលបានរង្វាន់ណាមួយ ដោយគ្មានការរៀបចំទុកមុន។ |
| Recovery of nitrogen use efficiency (RNUE) (ប្រសិទ្ធភាពនៃការស្រូបយកអាសូត) | គឺជាការគណនារកបរិមាណភាគរយនៃធាតុអាសូតដែលស្រូវពិតជាបានស្រូបយកពីជីដែលយើងបានដាក់ឱ្យវា ធៀបនឹងបរិមាណជីអាសូតសរុបដែលបានប្រើប្រាស់។ វាបង្ហាញពីបរិមាណជីដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍ពិតប្រាកដដល់រុក្ខជាតិ និងមិនបានហូរជ្រាបបាត់បង់ទៅក្នុងបរិស្ថាន។ | ដូចជាការគិតលុយអាប់ បើយើងឲ្យលុយ ១០ ម៉ឺនរៀលទៅកូនយកទៅរៀន តើកូនចាយចំគោលដៅបានប៉ុន្មានភាគរយ ហើយជ្រុះបាត់ប៉ុន្មាន។ |
| Physiological nitrogen use efficiency (PNUE) (ប្រសិទ្ធភាពអាសូតផ្នែកសរីរវិទ្យា) | ជាសូចនាករវាស់ស្ទង់សមត្ថភាពរបស់រុក្ខជាតិ ក្នុងការបំប្លែងបរិមាណអាសូតដែលវាបានស្រូបយកចូលទៅក្នុងជាលិការបស់វារួចហើយ ឱ្យទៅជាទិន្នផលសេដ្ឋកិច្ច (ដូចជាគ្រាប់ស្រូវ)។ | ដូចជាអ្នកកីឡាដែលញ៉ាំអាហារហើយ តើគាត់អាចទាញយកថាមពលពីអាហារនោះមកបញ្ចេញកម្លាំងប្រកួតបានល្អកម្រិតណា។ |
| Cation exchange capacity (CEC) (សមត្ថភាពប្តូរប្រែអ៊ីយ៉ុងវិជ្ជមាន) | ជារង្វាស់ទំហំនៃសមត្ថភាពរបស់ដី ក្នុងការចាប់យក និងរក្សាទុកនូវសារធាតុចិញ្ចឹមដែលមានបន្ទុកវិជ្ជមាន (ដូចជា ប៉ូតាស្យូម កាល់ស្យូម ម៉ាញ៉េស្យូម) ដើម្បីកុំឱ្យត្រូវទឹកភ្លៀងលាងជម្រះបាត់ និងរក្សាទុកសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ដល់ឫសរុក្ខជាតិនៅពេលក្រោយ។ | ដូចជាទំហំនៃឃ្លាំងស្តុកទំនិញ បើឃ្លាំងធំ ដីអាចស្តុកជីទុកបានច្រើនសម្រាប់រុក្ខជាតិស៊ីបន្តិចម្តងៗដោយមិនខូចគុណភាព។ |
| Tillers per plant (ចំនួនបែកគុម្ព ឬចំនួនដើមបែក) | សំដៅលើចំនួនដើមស្រូវថ្មីៗដែលដុះបែកចេញពីដើមមេដំបូងរបស់វា។ ចំនួនបែកគុម្ពកាន់តែច្រើន ជាទូទៅមានន័យថារុក្ខជាតិមានសក្តានុពលផ្តល់កួរស្រូវច្រើន និងទទួលបានទិន្នផលគ្រាប់កាន់តែខ្ពស់។ | ដូចជាការបើកសាខាហាងលក់ដទៃទៀតពីហាងធំមួយ បើសាខាកាន់តែច្រើន ប្រាក់ចំណេញ ឬទិន្នផលសរុបក៏អាចកើនឡើងតាមនោះដែរ។ |
| Kjeldahl Method (វិធីសាស្ត្រជែលដាល់) | ជាវិធីសាស្ត្រគីមីនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ ដើម្បីកំណត់បរិមាណសរុបនៃជាតិអាសូត (Total Nitrogen) ដែលមាននៅក្នុងសំណាកផ្សេងៗ ដូចជាដី ទឹក រុក្ខជាតិ តាមរយៈដំណើរការរំលាយសំណាកជាមួយអាស៊ីតស៊ុលផួរីក និងការបិត (Distillation)។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនស្កេនដើម្បីរាប់ចំនួនកាក់យីកាដែលមាននៅក្នុងកូនជ្រូកសន្សំប្រាក់ ដោយឆ្លងកាត់ដំណើរការគណនាតាមបច្ចេកទេស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
