បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះផ្តោតលើការស្វែងរកកម្រិតដ៏សមស្របបំផុតនៃការប្រើប្រាស់ជីអាសូត និងកាកសំណល់ចម្រោះទឹកអំពៅ (Filter Cake) ដើម្បីបង្កើនទិន្នផលអំពៅដែលដាំដុះលើប្រភេទដីផ្សេងៗគ្នាចំនួន ៣ នៅក្នុងខេត្ត Sa Kaeo។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការពិសោធន៍វាលស្រែ (Field Trials) ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩៦ ដល់ ២០០០ ដោយប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍ប្រភេទ Split Plot ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Filter Cake Application (8 tons/rai) ការប្រើប្រាស់កាកសំណល់ចម្រោះទឹកអំពៅក្នុងអត្រា ៨ តោន/រ៉ៃ |
បង្កើនទិន្នផលអំពៅបានខ្ពស់បំផុត ជួយរក្សាសំណើម និងកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដីបានយូរអង្វែង។ | ទាមទារការដឹកជញ្ជូន និងកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការសាយភាយលើផ្ទៃដី ដោយសារវាមានទម្ងន់ធ្ងន់ និងទំហំធំ។ | ផ្តល់ទិន្នផលអំពៅខ្ពស់បំផុត (ឧ. ១៩.៣៣ តោន/រ៉ៃ នៅលើប្រភេទដី Pong Nam Ron) និងមានប្រសិទ្ធភាពល្អសម្រាប់អំពៅសល់គល់ឆ្នាំទី១។ |
| Nitrogen Fertilizer Application (12 kg N/rai) ការប្រើប្រាស់ជីអាសូតក្នុងអត្រា ១២ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ |
ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្ត និងជួយជំរុញការលូតលាស់របស់ដើមអំពៅបានយ៉ាងរហ័ស។ | ការប្រើប្រាស់លើសកម្រិត (១៨ គ.ក្រ/រ៉ៃ) អាចធ្វើឱ្យខ្ជះខ្ជាយថវិកា និងមិនបន្ថែមទិន្នផល ឬអាចប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានដី។ | ផ្តល់ទិន្នផលអំពៅជាមធ្យមខ្ពស់បំផុតបើធៀបនឹងអត្រា ៦ ឬ ១៨ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ នៅលើគ្រប់ប្រភេទដីទាំង ៣ ក្នុងការពិសោធន៍។ |
| Baseline Control (No Filter Cake) ការមិនប្រើប្រាស់កាកសំណល់ចម្រោះទឹកអំពៅ (Baseline) |
មិនចំណាយថវិកា និងពេលវេលាលើការដឹកជញ្ជូន ឬការដាក់កាកសំណល់សរីរាង្គ។ | ទទួលបានទិន្នផលទាបជាងការរំពឹងទុក ហើយដីអាចឆាប់ខ្វះជីជាតិ និងមិនអាចរក្សាសំណើមបានល្អ។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបជាងគេ (ប្រែប្រួលចន្លោះពី ១១ ទៅ ១៥ តោន/រ៉ៃ អាស្រ័យលើប្រភេទដី) ធៀបនឹងឡូទិ៍ដែលមានដាក់កាកសំណល់ ៨ តោន/រ៉ៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តតាមការសិក្សានេះទាមទារនូវធនធានកសិកម្មជាក់ស្តែង និងបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍មួយចំនួន ដើម្បីធានាបាននូវភាពសុក្រឹតនៃការវាស់វែង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តស្រះកែវ (Sa Kaeo) ប្រទេសថៃ ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៦ ដល់ ២០០០ ដោយផ្តោតលើប្រភេទដីចំនួន ៣ (Chok Chai, Pong Nam Ron, Bungchanung)។ ទិន្នន័យនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងមានតម្លៃខ្ពស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារខេត្តស្រះកែវមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ និងបាត់ដំបង ដែលជាតំបន់មានលក្ខណៈអាកាសធាតុ និងទម្រង់ដីកសិកម្មស្រដៀងគ្នាខ្លាំង។
លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តជាក់ស្តែងក្នុងវិស័យកសិ-ឧស្សាហកម្មអំពៅនៅកម្ពុជា។
ការបំប្លែងកាកសំណល់ពីរោងចក្រស្ករសទៅជាជីកសិកម្ម មិនត្រឹមតែជួយបង្កើនទិន្នផលអំពៅប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងលើកកម្ពស់សេដ្ឋកិច្ចចរន្ត (Circular Economy) នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Filter Cake (កាកសំណល់ចម្រោះទឹកអំពៅ) | ជាកាកសំណល់សរីរាង្គទន់ៗដែលនៅសេសសល់ពីដំណើរការបន្សុទ្ធ និងចម្រោះទឹកអំពៅនៅក្នុងរោងចក្រស្ករស។ នៅក្នុងកសិកម្ម គេយកវាទៅត្រឡប់ដាក់ក្នុងដីវិញដើម្បីបន្ថែមសារធាតុចិញ្ចឹម (ផូស្វ័រ កាល់ស្យូម) ជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី និងរក្សាសំណើមសម្រាប់ដំណាំ។ | ដូចជាកាកកាហ្វេដែលនៅសល់ពីការឆុងកាហ្វេ ហើយយើងយកវាទៅចាក់នៅគល់រុក្ខជាតិដើម្បីធ្វើជាជីតាមធម្មជាតិអញ្ចឹងដែរ។ |
| %CCS - Commercial Cane Sugar (ភាគរយជាតិស្ករពាណិជ្ជកម្ម) | ជារង្វាស់ស្តង់ដារអន្តរជាតិមួយដែលប្រើសម្រាប់វាយតម្លៃបរិមាណជាតិស្ករសុទ្ធដែលអាចចម្រាញ់ចេញពីអំពៅមួយតោន។ កសិករនិងរោងចក្រប្រើប្រាស់តម្លៃនេះដើម្បីកំណត់គុណភាព និងទូទាត់តម្លៃលក់អំពៅនៅលើទីផ្សារ (CCS កាន់តែខ្ពស់ អំពៅកាន់តែមានតម្លៃ)។ | ដូចជាការវាស់កម្រិតភាពផ្អែមនៃផ្លែឈើ ដើម្បីដឹងថាវាផ្អែមឆ្ងាញ់កម្រិតណា មុននឹងសម្រេចចិត្តទិញវាក្នុងតម្លៃថ្លៃ។ |
| Ratoon cane (អំពៅសល់គល់ ឬអំពៅកាត់ហើយដុះវិញ) | ជាការដុះលូតលាស់នៃដើមអំពៅជំនាន់ថ្មីចេញពីគល់ចាស់ ឬឬសដែលនៅសល់ក្នុងដី បន្ទាប់ពីការប្រមូលផលលើកទីមួយរួច ដោយកសិករមិនចាំបាច់ចំណាយពេលភ្ជួររាស់ និងដាំកូនពូជជាថ្មីឡើងវិញនោះទេ។ | ដូចជាដើមចេក ឬស្លឹកគ្រៃ ដែលពេលយើងកាត់ដើមវាយកទៅប្រើប្រាស់ហើយ វានឹងដុះខ្នែង ឬពន្លកដើមថ្មីចេញពីគល់ដដែលនៅរដូវបន្ទាប់។ |
| Plant cane (អំពៅដាំថ្មី) | ជាដំណាំអំពៅវគ្គដំបូងគេបង្អស់ដែលត្រូវបានដាំដុះថ្មីៗនៅលើដីដែលទើបនឹងភ្ជួររាស់រួច ដោយប្រើកូនពូជ ឬកាត់ដើមចាស់ជាកង់ៗយកទៅកប់ក្នុងដី ដើម្បីឱ្យវាដុះជាដើមថ្មី។ | ដូចជាការចាប់ផ្តើមសាបព្រោះ ឬដាំកូនរុក្ខជាតិថ្មីតាំងពីដំបូងនៅលើដីទទេស្អាត។ |
| Split plot design (ការរចនាពិសោធន៍បែប Split plot) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្មក្នុងវាលស្រែ ដោយកត្តាស្រាវជ្រាវចម្បងមួយ (ឧ. កាកសំណល់អំពៅ) ត្រូវបានអនុវត្តលើផ្ទៃដីឡូទិ៍ធំ (Main plot) ហើយកត្តាបន្ទាប់បន្សំមួយទៀត (ឧ. ជីអាសូត) ត្រូវបានអនុវត្តដោយបំបែកជាឡូទិ៍តូចៗនៅក្នុងផ្ទៃដីធំនោះ (Subplot) ដើម្បីងាយស្រួលគ្រប់គ្រងការវាស់វែង និងកាត់បន្ថយកំហុសឆ្គងពីកត្តាដី។ | ដូចជាការសាកល្បងលាបពណ៌ជញ្ជាំងផ្ទះទាំងមូលដោយពណ៌ស (កត្តាធំ) រួចសាកល្បងបំពាក់អំពូលភ្លើងពណ៌ផ្សេងៗគ្នានៅតាមបន្ទប់នីមួយៗ (កត្តាតូច) ដើម្បីមើលថាតើពន្លឺមួយណាចូលជាមួយជញ្ជាំងជាងគេ។ |
| Soil Series (ស៊េរីដី) | ជាការចាត់ថ្នាក់ប្រភេទដីកសិកម្មដែលមានលក្ខណៈរូប និងគីមីវិទ្យាដូចគ្នាទាំងស្រុង (ដូចជាពណ៌ វាយនភាព កម្រិត pH ទម្រង់ស្រទាប់ដី និងប្រភពដើមកំណើត) ដែលជារឿយៗត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រដែលគេរកឃើញវាដំបូង (ឧទាហរណ៍៖ ស៊េរីដី Chok Chai, Pong Nam Ron)។ | ដូចជាការបែងចែកពូជសត្វឆ្កែតាមលក្ខណៈរូបរាង ទំហំ និងពណ៌សម្បុររបស់វាអញ្ចឹងដែរ ដើម្បីឱ្យងាយស្រួលចំណាំ និងដឹងពីវិធីថែទាំត្រឹមត្រូវ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
