បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយតម្រូវការក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងយល់ដឹងពីភាពចម្រុះនៃសត្រូវធម្មជាតិនៃសត្វល្អិតចង្រៃបំផ្លាញដំណាំស្រូវនៅក្នុងប្រព័ន្ធកសិកម្មស្រែវស្សានៅតំបន់ភាគឦសានផ្នែកខាងក្រោមនៃប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានស្ទង់មតិលើសត្រូវធម្មជាតិដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រយកគំរូចំនួន ៤ ផ្សេងៗគ្នានៅទូទាំងខេត្តចំនួន ៥ រួមមាន រយអេត យសោធរ អ៊ូប៊ុនរ៉ាត់ថានី អំណាចចម្រើន និងស៊ីសាកេត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Sweep Net Sampling ការប្រមូលសំណាកដោយប្រើសំណាញ់ងាវ |
មានភាពរហ័ស អាចគ្របដណ្ដប់ផ្ទៃដីបានធំ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការចាប់សត្វល្អិតដែលហោះហើរ ឬលោតនៅលើស្លឹកស្រូវ។ | អាចធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ដងខ្លួនសត្វល្អិតទន់ៗ និងអាចរំលងសត្វល្អិតដែលរស់នៅតាមគល់ស្រូវ ឬក្នុងដី។ | ជាវិធីសាស្ត្រចម្បងដែលជួយប្រមូលបានសត្វពីងពាង និងសត្វល្អិតរំពាភាគច្រើនក្នុងការស្ទង់មតិនេះ។ |
| Light Trap Collection ការប្រមូលដោយប្រើអន្ទាក់ពន្លឺ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការទាក់ទាញសត្វល្អិតដែលចេញរកស៊ីពេលយប់ ដំណើរការដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ | ទាក់ទាញបានតែសត្វល្អិតដែលមានប្រតិកម្មជាមួយពន្លឺ (Phototactic) និងទាមទារប្រភពថាមពល (ថ្មពិល)។ | ប្រមូលបានអណ្ដើកមាស Paederus spp. រហូតដល់ ៧៥.៨% នៃសត្វល្អិតប្រភេទនេះសរុប។ |
| Egg Mass Collection & Rearing ការប្រមូលពងសត្វល្អិត និងចិញ្ចឹមក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍ |
ជាវិធីសាស្ត្រតែមួយគត់ដែលអាចបញ្ជាក់ពីវត្តមាន និងប្រភេទនៃសត្វល្អិតបរាសិត (Parasitoids) ដែលពងដាក់លើពងសត្វល្អិតចង្រៃ។ | ចំណាយពេលយូរ ទាមទារការថែទាំក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍ និងឧបករណ៍ចិញ្ចឹមត្រឹមត្រូវ។ | កំណត់អត្តសញ្ញាណបានបរាសិតចំនួន ៣៤ ប្រភេទ ដូចជា Telenomus rowani និង Anagrus spp.។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មូលដ្ឋានសម្រាប់ការប្រមូលសំណាកសត្វល្អិតនៅទីវាល និងឧបករណ៍សម្រាប់ពិនិត្យចំណាត់ថ្នាក់ជីវសាស្ត្រក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៨-១៩៩៩ នៅក្នុងប្រព័ន្ធស្រែវស្សានៃតំបន់ភាគឦសានប្រទេសថៃ។ ទិន្នន័យនេះអាចមានភាពហួសសម័យបន្តិច ដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតនាសម័យទំនើបអាចធ្វើឱ្យចំនួនប្រជាសាស្រ្តសត្រូវធម្មជាតិប្រែប្រួល។ ទោះជាយ៉ាងណា វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះប្រព័ន្ធកសិអេកូឡូស៊ីស្រែវស្សានៅតំបន់នោះមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាខ្លាំងនឹងខេត្តនៅភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រ និងលទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានតម្លៃខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍកម្មវិធីគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចម្រុះ (IPM) នៅក្នុងវិស័យស្រូវអង្ករនៅកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅពីវត្តមានសត្រូវធម្មជាតិ គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះក្នុងការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រការពារដំណាំស្រូវប្រកបដោយចីរភាព និងសុវត្ថិភាពបរិស្ថានសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Natural Enemy (សត្រូវធម្មជាតិ) | ភាវៈរស់ទាំងឡាយណា (ដូចជាសត្វល្អិត សត្វពីងពាង ឬមេរោគ) ដែលរស់នៅតាមធម្មជាតិ ហើយដើរតួនាទីក្នុងការគ្រប់គ្រង និងកាត់បន្ថយចំនួនប្រជាសាស្ត្រនៃសត្វល្អិតចង្រៃតាមរយៈការស៊ីជាអាហារ ឬការទម្លាក់ពងបញ្ញើក្អែក។ | ប្រៀបដូចជាប៉ូលីសធម្មជាតិ ដែលជួយតាមចាប់និងកម្ចាត់ក្រុមចោរ (សត្វល្អិតចង្រៃ) ដើម្បីការពារភូមិស្រុក (ស្រែចម្ការ)។ |
| Predator (សត្វរំពា) | ប្រភេទសត្វល្អិត ឬសត្វពីងពាង ដែលសកម្មក្នុងការប្រមាញ់ សម្លាប់ និងស៊ីសត្វល្អិតផ្សេងៗទៀត (ជាពិសេសសត្វល្អិតចង្រៃ) ជាអាហារដោយផ្ទាល់ ដើម្បីលូតលាស់និងរស់រានមានជីវិត។ | ប្រៀបដូចជាសត្វខ្លាដែលដេញចាប់សត្វក្តាន់ស៊ីជាអាហារអញ្ចឹងដែរ។ |
| Parasite / Parasitoid (បរាសិត / បរាសិតូអ៊ីត) | សត្វល្អិតដែលពងដាក់នៅលើ ឬនៅក្នុងដងខ្លួន ឬពងនៃសត្វល្អិតដទៃទៀត (សត្វម្ចាស់ផ្ទះ)។ កូនញាស់របស់វានឹងស៊ីសាច់សត្វម្ចាស់ផ្ទះពីក្នុងមកក្រៅ ដែលទីបំផុតនឹងធ្វើឱ្យសត្វម្ចាស់ផ្ទះនោះស្លាប់។ | ប្រៀបដូចជាសត្វចម្លែកក្នុងរឿងអវកាស (Alien) ដែលលូតលាស់ក្នុងពោះមនុស្ស ហើយទម្លុះចេញមកក្រៅដោយសម្លាប់មនុស្សនោះ។ |
| Rainfed Lowland Rice Ecosystem (ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីស្រែវស្សា) | ប្រព័ន្ធកសិកម្មដាំដុះស្រូវនៅតំបន់ទំនាប ដែលពឹងផ្អែកទាំងស្រុងទៅលើទឹកភ្លៀងធម្មជាតិ ដោយគ្មានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្របញ្ចូលទឹក លក្ខណៈបែបនេះបង្កើតបានជាបរិស្ថានដែលជួនកាលលិចទឹក ជួនកាលគោកស្ងួត ដែលជះឥទ្ធិពលដល់ការរស់នៅរបស់សត្វល្អិត។ | ប្រៀបដូចជាអាងទឹកធម្មជាតិមួយ ដែលមានទឹកប្រើប្រាស់តែនៅពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ពីលើមេឃប៉ុណ្ណោះ។ |
| Sweep Net Sampling (ការប្រមូលសំណាកដោយប្រើសំណាញ់ងាវ) | វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវមួយដោយប្រើសំណាញ់ក្រណាត់រឹងមាំ យកទៅក្រវីចុះឡើងកាត់តាមគុម្ពស្រូវ ដើម្បីចាប់យកសត្វល្អិតដែលទុំនៅលើស្លឹក ឬកំពុងហើរនៅចន្លោះដើមស្រូវ សម្រាប់យកមកសិក្សា។ | ប្រៀបដូចជាការយកកន្ត្រងទៅឆាបក្នុងទឹក ដើម្បីចាប់យកត្រីតូចៗដែលហែលនៅក្បែរផ្ទៃទឹក។ |
| Light Trap (អន្ទាក់ពន្លឺ) | ឧបករណ៍ដែលប្រើប្រាស់ប្រភពពន្លឺ (ច្រើនតែជាអំពូលភ្លើងពណ៌) នៅពេលយប់ ដើម្បីទាក់ទាញសត្វល្អិតដែលមានប្រតិកម្មជាមួយពន្លឺ ឱ្យហើរចូលមកធ្លាក់ក្នុងដប ឬថង់ផ្ទុក ដើម្បីយកទៅរាប់ចំនួន និងកំណត់ប្រភេទ។ | ប្រៀបដូចជាភ្លើងចង្កៀងនៅតាមផ្លូវ ដែលតែងតែទាក់ទាញសត្វមមាចឱ្យហើរមកចោមរោមនៅពេលយប់។ |
| Egg Mass (កញ្ចុំពង) | បណ្តុំនៃពងសត្វល្អិតដែលត្រូវបានទម្លាក់ ឬពងជាប់ៗគ្នាជាដុំនៅលើស្លឹកស្រូវ។ អ្នកស្រាវជ្រាវប្រមូលវាដើម្បីយកមកតាមដានមើលថា តើមានកូនសត្វល្អិតចង្រៃញាស់ចេញមក ឬមានកូនសត្វបរាសិតញាស់ចេញមកជំនួសវិញ។ | ប្រៀបដូចជាសំបុកពងមាន់ ដែលយើងយកមករក្សាទុកមើលថាតើវានឹងញាស់ចេញជាកូនមាន់ ឬមានសត្វផ្សេងមកលួចពងដាក់ជំនួស។ |
| Tetragnatha spp. (សត្វពីងពាងថ្គាមវែង) | ជាអម្បូរសត្វពីងពាងម្យ៉ាងដែលមានថ្គាមនិងដងខ្លួនវែង រស់នៅយ៉ាងសកម្មក្នុងស្រែ ដោយវាមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការស៊ីសត្វមមាច និងមេអំបៅដែលជាសត្វល្អិតចង្រៃបំផ្លាញស្រូវ។ | ប្រៀបដូចជាអ្នកយាមកាមជើងចាស់ដែលមានអាវុធវែងរង់ចាំចាប់ចោរដែលលួចចូលមកស៊ីស្រូវ។ |
| Biological Control (ការគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្ត្រ) | យុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការកសិកម្មដែលប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្រ (ដូចជាសត្រូវធម្មជាតិ) ដើម្បីទប់ស្កាត់ និងកាត់បន្ថយការខូចខាតដែលបង្កឡើងដោយសត្វល្អិតចង្រៃ ជាជាងការការពឹងផ្អែកលើថ្នាំពុលគីមី។ | ប្រៀបដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាឱ្យនៅចាំចាប់កណ្ដុរក្នុងផ្ទះ ជាជាងការរាយថ្នាំបំពុលកណ្ដុរដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាពយើង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
