បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សាអំពីជីវចម្រុះសត្វល្អិតនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជានៅមានកម្រិតតិចតួចនៅឡើយ ជាពិសេសបើប្រៀបធៀបទៅនឹងការស្រាវជ្រាវដ៏ទូលំទូលាយលើសត្វមានឆ្អឹងកង ដែលទាមទារឱ្យមានការធ្វើអង្កេតនិងចងក្រងទិន្នន័យជាបន្ទាន់ដើម្បីបម្រើដល់ការអភិរក្ស។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការចុះប្រមូលគំរូសត្វល្អិតនៅទីតាំងចំនួន ៦ ក្នុងនិងក្បែរតំបន់ដែនជម្រកសត្វព្រៃគូលែនព្រហ្មទេព រួចយកមកកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងវិភាគទិន្នន័យជីវចម្រុះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Hand collection (Sweep nets) ការប្រមូលដោយដៃ (សំណាញ់ចាប់សត្វល្អិត) |
អាចចាប់សត្វល្អិតរស់នៅតាមវាលស្មៅ ស្លឹកឈើ និងក្នុងទឹកបានដោយផ្ទាល់ ហើយមិនសូវធ្វើឱ្យខូចខាតដល់រូបរាងសត្វល្អិតពេលចាប់នោះទេ។ | មានភាពរើសមុខសញ្ញា (Selective) ទៅលើសត្វល្អិតដែលងាយនឹងធ្លាក់ចេញពីជម្រករបស់វា និងទាមទារកម្លាំងពលកម្មផ្ទាល់។ | ជាវិធីសាស្ត្រចម្បងក្នុងការប្រមូលសត្វល្អិតដូចជាអំបូរមេអំបៅ (Lepidoptera) និងកន្ទុំរុយ (Odonata) យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ |
| Malaise Traps អន្ទាក់រនាំងសម្រាប់សត្វល្អិតហោះហើរ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការទាក់ទាញ និងចាប់សត្វល្អិតហោះហើរក្នុងបរិមាណច្រើនសម្រាប់រយៈពេលយូរនៅទីវាល។ | ចាប់ដោយមិនរើសមុខ ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវមិនណែនាំឱ្យប្រើនៅតំបន់ដែលមានប្រភេទសត្វកម្រ ឬកំពុងរងការគំរាមកំហែងនោះទេ។ | ទទួលបានលទ្ធផលល្អជាពិសេសសម្រាប់លំដាប់ថ្នាក់រុយ/មូស (Diptera) និង ឃ្មុំ/ស្រមោច/ឱម៉ាល់ (Hymenoptera)។ |
| Light Traps អន្ទាក់ពន្លឺ |
ពន្លឺកាំរស្មី UV មានភាពទាក់ទាញខ្លាំងចំពោះសត្វល្អិតដែលហោះហើរនៅពេលយប់ ងាយស្រួលតម្លើងនៅតាមដងផ្លូវ ឬទីវាល។ | អាស្រ័យខ្លាំងលើលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ហើយទាក់ទាញសត្វល្អិតក្នុងវិសាលភាពទូលាយពេកដែលពិបាកគ្រប់គ្រង។ | ប្រមូលបានប្រភេទសត្វល្អិតដូចជា កណ្តូប (Orthoptera) និង សត្វល្អិតជញ្ជក់ទឹកដម (Hemiptera) ជាច្រើននៅពេលយប់។ |
| Pitfall Traps អន្ទាក់រណ្តៅ |
ល្អបំផុតសម្រាប់ប្រមូលប្រភេទសត្វល្អិតដែលវារឬផ្លាស់ទីលើផ្ទៃដី។ | ត្រូវការជីករណ្តៅកប់ក្នុងដី និងត្រូវសម្អាតស្លឹកឈើឬឫសឈើជុំវិញប្រឡោះ ៥០ សង់ទីម៉ែត្រឱ្យបានស្អាតល្អ។ | ចាប់បានសត្វល្អិតផ្ទៃដីដោយជោគជ័យ និងអាចរក្សាទុកគំរូដោយផ្ទាល់ក្នុងសូលុយស្យុងអេតាណុលដែលដាក់ក្នុងរណ្តៅ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមានការរឹតត្បិតដោយសារកញ្ចប់ថវិកា និងពេលវេលាមានកំណត់ ដែលទាមទារឧបករណ៍ចាប់សត្វល្អិតសាមញ្ញៗ ប៉ុន្តែត្រូវការឧបករណ៍ជំនួយ និងអ្នកជំនាញកម្រិតខ្ពស់ដើម្បីធ្វើការវិភាគនៅមន្ទីរពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះធ្វើឡើងតែនៅទីតាំងចំនួន ៦ ប៉ុណ្ណោះក្នុង និងក្បែរតំបន់ដែនជម្រកសត្វព្រៃគូលែនព្រហ្មទេព ក្នុងរយៈពេលខ្លីត្រឹមតែ ១០ ថ្ងៃនាខែតុលា ឆ្នាំ២០១៧។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុក្នុងរដូវប្រាំងដែលមានសីតុណ្ហភាពក្តៅខ្លាំង (៣៦ ដល់ ៤០ អង្សាសេ) រួមជាមួយនឹងការជ្រើសរើសទីតាំងដោយផ្អែកលើភាពងាយស្រួលចូលទៅដល់ (Ease of access) ដោយសារការរឹតត្បិតថវិកា ធ្វើឱ្យទិន្នន័យប្រមូលបានមិនទាន់តំណាងឱ្យចំនួនប្រភេទសត្វល្អិតសរុបទាំងអស់នៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនេះទេ ដែលអាចមានន័យថាជីវចម្រុះជាក់ស្តែងអាចមានចំនួនច្រើនជាងការរំពឹងទុក។
ទិន្នន័យ និងវិធីសាស្ត្រនៃការអង្កេតក្នុងឯកសារនេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេងសម្រាប់ស្ថាប័នកម្ពុជាក្នុងការគ្រប់គ្រងតំបន់ការពារ ការសិក្សាបាណកសាស្ត្រ និងតាមដានសុខភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។
សរុបសេចក្តីមក ការស្រាវជ្រាវនេះគឺជាជំហានដំបូងដ៏សំខាន់មួយក្នុងការបង្កើតមូលដ្ឋានទិន្នន័យជីវចម្រុះសត្វល្អិតសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលជួយគាំទ្រដល់ការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តទាំងលើផ្នែកអភិរក្សជីវចម្រុះ និងវិស័យកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Morphospecies (ប្រភេទតាមរូបសាស្ត្រ) | ការកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងចាត់ថ្នាក់សត្វល្អិតជាក្រុមបណ្តោះអាសន្នដោយផ្អែកលើរូបរាងក្រៅ (Morphology) របស់ពួកវា ក្នុងករណីដែលមិនទាន់អាចកំណត់ប្រភេទ (Species) ផ្លូវការ ឬខ្វះទិន្នន័យហ្សែន។ | ដូចជាការបែងចែកសៀវភៅតាមពណ៌ក្រلاف ជាជាងអានចំណងជើង ដើម្បីរៀបចំជាក្រុមបណ្ដោះអាសន្នសិន។ |
| Shannon's diversity index (សន្ទស្សន៍ភាពចម្រុះសានន) | រូបមន្តគណិតវិទ្យាប្រើក្នុងបរិស្ថានវិទ្យា ដើម្បីវាស់វែងភាពសម្បូរបែបនៃជីវចម្រុះ ដោយគិតបញ្ចូលទាំងចំនួនប្រភេទសត្វសរុប (Richness) និងសមាមាត្រនៃចំនួនសត្វក្នុងប្រភេទនីមួយៗ (Evenness)។ | ដូចជាការវាយតម្លៃថាតើសាឡាដមួយចានមានបន្លែប៉ុន្មានមុខ ហើយមុខនីមួយៗមានបរិមាណស្មើគ្នាឬអត់ មិនមែនមានតែការ៉ុតច្រើនជាងគេនោះទេ។ |
| Malaise Traps (អន្ទាក់រនាំង) | ឧបករណ៍សម្រាប់ស្ទាក់ចាប់សត្វល្អិតហោះហើរ (ដូចជារុយ និងឱម៉ាល់) ដែលមានរាងដូចតង់ ដោយប្រើទម្លាប់របស់សត្វល្អិតដែលតែងតែហោះវារឡើងលើនៅពេលវាប៉ះនឹងរនាំង រហូតធ្លាក់ចូលទៅក្នុងដបប្រមូលគំរូនៅផ្នែកកំពូល។ | ដូចជាការរៀបចំរនាំងរាងជាតង់នៅកណ្តាលផ្លូវ ដើម្បីបញ្ចោតសត្វល្អិតដែលហោះហើរឱ្យចូលទៅក្នុងប្រអប់ចាប់ដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ |
| Pitfall Traps (អន្ទាក់រណ្តៅ) | វិធីសាស្ត្រកប់ប្រអប់ឬកែវទៅក្នុងដីឱ្យមាត់កែវស្មើនឹងផ្ទៃដី ដើម្បីចាប់សត្វល្អិតដែលវារឬផ្លាស់ទីនៅលើផ្ទៃដី នៅពេលពួកវាដើរធ្លាក់ចូលទៅក្នុងប្រអប់នោះដោយអចេតនា។ | ដូចជាការជីករណ្តៅកប់អន្ទាក់បង្កប់កណ្តាលផ្លូវ ដើម្បីចាប់សត្វល្អិតដែលដើរនៅលើដីដោយមិនដឹងខ្លួនឱ្យធ្លាក់ចូលប្រឡោះ។ |
| Deciduous dipterocarp forest (ព្រៃល្បោះ) | ប្រភេទព្រៃឈើនៅតំបន់ត្រូពិចដែលសម្បូរទៅដោយអំបូររុក្ខជាតិ Dipterocarpaceae ដែលមានទម្លាប់ជ្រុះស្លឹកនៅរដូវប្រាំង ហើយមានស្មៅដុះច្រើននៅតាមគម្របដីខាងក្រោម។ | ដូចជាសួនច្បារដែលមានដើមឈើធំៗដាំឃ្លាតៗគ្នា មានពន្លឺថ្ងៃចាំងដល់ដីធ្វើឱ្យស្មៅដុះល្អនៅរដូវវស្សា និងស្ងួតជ្រុះស្លឹកទាំងអស់នៅរដូវប្រាំង។ |
| Entomology (បាណកសាស្ត្រ) | សាខានៃវិទ្យាសាស្ត្រសត្វវិទ្យាដែលសិក្សាផ្តោតទៅលើសត្វល្អិត រួមទាំងរចនាសម្ព័ន្ធរូបរាង វដ្តជីវិត ជម្រក និងទំនាក់ទំនងរបស់វាជាមួយប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាវេជ្ជបណ្ឌិតដែលឯកទេសខាងជំងឺកុមារដែរ ប៉ុន្តែនេះគឺជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដែលឯកទេសខាងសិក្សាពីសត្វល្អិតគ្រប់ប្រភេទ។ |
| Coleoptera (អំបូរមេស៊ីម ឬ សត្វល្អិតស្លាបរឹង) | លំដាប់ថ្នាក់សត្វល្អិតដែលធំជាងគេបង្អស់ ដែលមានលក្ខណៈពិសេសគឺមានស្លាបខាងមុខរឹងដូចសំបកក្រោះ សម្រាប់ការពារស្លាបហោះហើរដែលស្តើងនៅខាងក្នុងរាងកាយ។ | ដូចជារថយន្តដែលមានដំបូលរឹងការពារម៉ាស៊ីនខាងក្នុង អំបូរនេះមានស្លាបរឹងដូចក្រោះការពារខ្លួនវាពីការប៉ះទង្គិចនានា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
