បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការវាយតម្លៃប្រព័ន្ធដាំដុះព្រៃឈើ (Silvicultural system) ដែលស័ក្តិសមសម្រាប់ព្រៃម៉ៃសាក់ស្ងួត ដោយពិនិត្យមើលប្រសិទ្ធភាពនៃការកាប់រានទាំងស្រុង (Clear felling) លើការដុះឡើងវិញនៃព្រៃឈើ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានបង្កើតឡូត៍ពិសោធន៍ចំនួនពីរ ដែលមានទំហំ ១ ហិកតាក្នុងមួយឡូត៍ នៅតំបន់ព្រៃម៉ៃសាក់ស្ងួតក្នុងខេត្ត Lampang ដើម្បីវាយតម្លៃការដុះឡើងវិញបន្ទាប់ពីការកាប់រានរួច។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Clear Felling System (Coppice Regeneration) ប្រព័ន្ធកាប់រានទាំងស្រុង (ដោយពឹងផ្អែកលើការដុះពន្លកពីគល់) |
មានអត្រារស់រានមានជីវិតខ្ពស់ លូតលាស់លឿនដោយសារមានប្រព័ន្ធឫសចាស់ស្រាប់ និងផ្តល់បរិមាណកូនឈើគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការស្តារព្រៃឡើងវិញ។ | មិនបានបង្កើនភាពចម្រុះនៃសេនេទិច (Genetic diversity) ទេ ដោយសារវាជាការដុះចេញពីដើមចាស់។ | ១ ឆ្នាំក្រោយការកាប់រាន គល់ម៉ៃសាក់ (Tectona grandis) ដុះពន្លកយ៉ាងច្រើន ដោយគល់ដែលមានកម្ពស់ក្រោម ៦០ សង់ទីម៉ែត្រ ផ្តល់នូវពន្លកដែលមានកម្ពស់លូតលាស់ល្អបំផុត (រហូតដល់ ៦.៥ ម៉ែត្រ)។ |
| Clear Felling System (Seed Regeneration) ប្រព័ន្ធកាប់រានទាំងស្រុង (ដោយពឹងផ្អែកលើការដុះពីគ្រាប់ពូជ) |
បង្កើតបានជាប្រព័ន្ធឫសថ្មីរឹងមាំ និងបង្កើនភាពចម្រុះនៃសេនេទិចនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃឈើ។ | ត្រូវការពេលវេលាយូរ អត្រាជោគជ័យទាបនៅឆ្នាំដំបូង និងងាយរងគ្រោះដោយសារភ្លើងព្រៃ និងការប្រកួតប្រជែងពីស្មៅ។ | ការដុះឡើងវិញពីគ្រាប់ពូជមានកម្រិតខ្សោយខ្លាំង ដោយចំនួនកូនឈើដែលដុះពីគ្រាប់មិនមានការកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់នោះទេនៅក្នុងឡូត៍ពិសោធន៍។ |
| Selection System (Traditional) ប្រព័ន្ធកាប់រើសឈើ (តាមបែបប្រពៃណី) |
រក្សាបាននូវគម្របព្រៃឈើជារួម ដោយមិនកាប់រានបំផ្លាញទាំងស្រុងក្នុងពេលតែមួយ។ | ត្រូវបានចាត់ទុកជាប្រព័ន្ធគាស់កកាយ (Mining system) ដែលធ្វើឱ្យគុណភាពព្រៃធ្លាក់ចុះ និងគ្មានការធានាថានឹងមានការដុះកូនឈើថ្មីមកជំនួសវិញគ្រប់គ្រាន់។ | ឯកសារបញ្ជាក់ថាប្រព័ន្ធនេះមិនស័ក្តិសមសម្រាប់ព្រៃម៉ៃសាក់ទេ ដោយសារវាខ្វះពន្លឺគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការដុះកូនឈើថ្មី (បញ្ជាក់នៅក្នុងសេចក្តីផ្តើម)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនទាមទារឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ទេ ប៉ុន្តែត្រូវការកម្លាំងពលកម្ម ទីតាំងពិសោធន៍ជាក់ស្តែងនៅក្នុងព្រៃ និងការតាមដានរយៈពេលវែង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ព្រៃម៉ៃសាក់ស្ងួត (Dry teak forest) នៃខេត្ត Lampang ប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខណៈអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីស្រដៀងទៅនឹងតំបន់មួយចំនួននៅប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ទិន្នន័យនេះត្រូវបានប្រមូលក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ ១ ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ ដែលប្រហែលជាមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ក្នុងការវាយតម្លៃពីនិរន្តរភាពនៃការលូតលាស់របស់ពន្លកគល់ឈើ (Coppice shoots) សម្រាប់វដ្តជីវិតទាំងមូលរបស់វាឡើយ។
វិធីសាស្រ្តកាប់រានទាំងស្រុង និងទាញយកប្រយោជន៍ពីការដុះពន្លកពីគល់នេះ គឺមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់អនុវត្តនៅក្នុងវិស័យរុក្ខាប្រមាញ់នៅកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងចំការឈើដាំ។
ការរក្សាកម្ពស់គល់ឈើឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងការការពារកុំឱ្យមានភ្លើងព្រៃ គឺជាកត្តាគន្លឹះដែលអ្នកគ្រប់គ្រងព្រៃឈើនៅកម្ពុជាត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ប្រសិនបើចង់អនុវត្តប្រព័ន្ធ (Coppice system) នេះឱ្យទទួលបានជោគជ័យ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Clear felling system (ប្រព័ន្ធកាប់រានទាំងស្រុង) | ប្រព័ន្ធដាំដុះព្រៃឈើដែលដើមឈើទាំងអស់នៅក្នុងតំបន់ដែលបានកំណត់មួយ ត្រូវបានកាប់ផ្តួលចេញក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យព្រៃដុះឡើងវិញព្រមៗគ្នាពីគ្រាប់ពូជ ឬពីការពន្លកគល់ឈើចាស់។ | ដូចជាការកោរសក់បួស ដែលយើងកោរសក់ចេញទាំងអស់ក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីឱ្យសក់ថ្មីដុះមកវិញស្មើៗគ្នា។ |
| Coppice shoot (ការដុះពន្លកពីគល់) | ពន្លកថ្មីៗដែលដុះចេញពីគល់ ឬឫសនៃដើមឈើដែលត្រូវបានគេកាប់ផ្តួល។ វិធីសាស្រ្តនេះទាញយកប្រយោជន៍ពីប្រព័ន្ធឫសចាស់ដែលមានស្រាប់ដើម្បីឱ្យដើមឈើថ្មីលូតលាស់បានលឿនជាងការដាំពីគ្រាប់។ | ដូចជាការកាត់ដើមស្លឹកគ្រៃ ឬដើមចេកយកទៅហូប ហើយវាដុះពន្លកថ្មីចេញពីគល់ចាស់ដដែលឡើងមកវិញយ៉ាងលឿន។ |
| Natural regeneration (ការដុះឡើងវិញតាមធម្មជាតិ) | ដំណើរការដែលព្រៃឈើដុះស្តារឡើងវិញដោយខ្លួនឯងតាមរយៈគ្រាប់ពូជដែលជ្រុះធ្លាក់ ឬការដុះពន្លកពីគល់ចាស់ៗ ដោយមិនមានការអន្តរាគមន៍យកកូនឈើទៅដាំដោយមនុស្សនោះទេ។ | ដូចជាស្មៅដែលដុះឡើងវិញដោយឯកឯងនៅលើទីធ្លាបន្ទាប់ពីភ្លៀងធ្លាក់ ដោយមិនបាច់មាននរណាយកគ្រាប់ទៅព្រោះ។ |
| Selection system (ប្រព័ន្ធកាប់រើសឈើ) | វិធីសាស្រ្តកាប់ព្រៃឈើដែលគេជ្រើសរើសកាប់តែដើមឈើណាដែលធំៗ ឬដល់អាយុប្រមូលផល ដោយទុកដើមតូចៗឱ្យលូតលាស់បន្ត ប៉ុន្តែជារឿយៗបើគ្មានការគ្រប់គ្រងល្អ វាធ្វើឱ្យគុណភាពព្រៃធ្លាក់ចុះ និងក្លាយជាការគាស់កកាយព្រៃបំផ្លាញ (Mining system)។ | ដូចជាការរើសបេះតែផ្លែស្វាយណាដែលទុំល្អ និងធំៗចេញពីដើម ហើយទុកផ្លែខ្ចីៗឱ្យនៅបន្តលូតលាស់។ |
| Seedling coppice regeneration (ការដុះពន្លកពីគល់កូនឈើ) | យន្តការលូតលាស់ព្រៃឈើដែលកូនឈើតូចៗ (Seedlings) ត្រូវបានភ្លើងឆេះ ឬត្រូវគេកាត់ផ្តាច់ត្រឹមដី រួចហើយប្រព័ន្ធឫសរបស់វានៅរស់រានមានជីវិត ហើយអាចដុះបញ្ចេញពន្លកថ្មីដែលរឹងមាំ និងលូតលាស់លឿនជាងមុន។ | ដូចជាសត្វបង្កួយដែលដាច់កន្ទុយ ហើយវាអាចដុះកន្ទុយថ្មីមកវិញដែលរឹងមាំដូចដើមទោះបីជារងការខូចខាតក៏ដោយ។ |
| Ecotone (តំបន់ព្រំប្រទល់អេកូឡូស៊ី) | តំបន់ផ្លាស់ប្តូរ ឬព្រំប្រទល់រវាងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីពីរផ្សេងគ្នា (ឧទាហរណ៍ ព្រំប្រទល់រវាងព្រៃម៉ៃសាក់ និងព្រៃត្បៀក) ដែលតំបន់នេះមានវត្តមានរុក្ខជាតិ និងសត្វចម្រុះពីប្រព័ន្ធទាំងពីររស់នៅលាយឡំគ្នា។ | ដូចជាតំបន់ឆ្នេរខ្សាច់ដែលជាចំណុចតភ្ជាប់រវាងសមុទ្រ (ទឹក) និងដីគោក ដែលមានលក្ខណៈចម្រុះនៃបរិស្ថានទាំងពីរ។ |
| Silviculture (រុក្ខាប្រមាញ់វិទ្យា ឬ វិទ្យាសាស្ត្រដាំដុះព្រៃឈើ) | វិទ្យាសាស្ត្រ និងសិល្បៈនៃការគ្រប់គ្រង ការដាំដុះ ការថែរក្សា និងការប្រមូលផលព្រៃឈើ ដើម្បីបំពេញតម្រូវការសេដ្ឋកិច្ច និងរក្សានិរន្តរភាពបរិស្ថានរយៈពេលវែង។ | ដូចជាកសិកម្មដែរ ប៉ុន្តែជំនួសឱ្យការដាំស្រូវ ឬបន្លែ វាគឺជាការរៀបចំ និងថែរក្សាចម្ការដើមឈើធំៗដែលអាចប្រើពេលរាប់សិបឆ្នាំទើបប្រមូលផលបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
