បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាប្រៀបធៀបពីប្រសិទ្ធភាពនៃវិធីសាស្ត្រដាក់ជី NP ពីរប្រភេទ គឺការដាក់ផ្តោតក្បែរឫស និងការបាចសាច ទៅលើកំហាប់សារធាតុចិញ្ចឹម និងទិន្នផលពោតសម្រាប់ធ្វើជាចំណីសត្វផ្អាប់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការពិសោធន៍លើវាលស្រែរយៈពេល ៣ ឆ្នាំ (២០០២-២០០៤) នៅក្នុងសាធារណរដ្ឋឆេក ដោយប្រៀបធៀបការប្រើប្រាស់ជី Amofos ក្នុងកម្រិត ៧០ និង ១៤០ គីឡូក្រាម/ហិកតា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Local Application (Band Placement) ការដាក់ជីជាលក្ខណៈផ្តោតក្បែរឫស |
ជួយឱ្យឫសរុក្ខជាតិងាយស្រូបយកសារធាតុអាសូត (N) និងផូស្វ័រ (P) បានលឿននៅដំណាក់កាលលូតលាស់ដំបូង។ វាជួយកាត់បន្ថយការបាត់បង់ ឬការចាប់ជាប់ផូស្វ័រនៅក្នុងដី ធ្វើឱ្យការប្រើប្រាស់ជីមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ទោះក្នុងបរិមាណតិច។ | ទាមទារឱ្យមានម៉ាស៊ីនព្រោះ ឬឧបករណ៍ដែលអាចដាក់ជីក្នុងជម្រៅ និងចម្ងាយជាក់លាក់ពីគ្រាប់ពូជ។ ប្រសិនបើដាក់កៀកគ្រាប់ពេក សារធាតុអាម៉ូញ៉ូមអាចធ្វើឱ្យខូចពន្លកដំបូង។ | កំហាប់ N និង P នៅក្នុងកូនពោតកើនឡើងខ្ពស់ (រហូតដល់ ៥.៥០% សម្រាប់ N និង ០.៦៩% សម្រាប់ P) នៅដំណាក់កាលស្លឹកទី ៤ ដោយប្រើជីត្រឹមតែ ៧០ គីឡូក្រាម/ហិកតា។ |
| Broadcast Application ការដាក់ជីដោយការបាចសាច |
ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្ត ជាពិសេសសម្រាប់ផ្ទៃដីធំទូលាយ ដោយមិនត្រូវការម៉ាស៊ីនស្មុគស្មាញក្នុងការកំណត់ជម្រៅ ឬទីតាំងជីឡើយ។ | ប្រសិទ្ធភាពនៃការស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមនៅដំណាក់កាលដំបូងមានកម្រិតទាប ដោយសារផូស្វ័រមិនសូវមានចលនានៅក្នុងដី។ ភាគច្រើននៃជីអាចនឹងត្រូវនៅសល់ក្នុងដីដោយរុក្ខជាតិមិនបានប្រើប្រាស់អស់។ | កំហាប់ N (៤.៨០-៥.០១%) និង P (០.៣៦-០.៤៥%) ក្នុងរុក្ខជាតិមានកម្រិតទាប ដែលប្រហាក់ប្រហែលទៅនឹងរុក្ខជាតិដែលមិនបានដាក់ជីសោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារឧបករណ៍កសិកម្មសម្រាប់អនុវត្តផ្ទាល់លើវាលស្រែ និងមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់វិភាគកំហាប់សារធាតុចិញ្ចឹមក្នុងដីនិងរុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ខ្ពង់រាបនៃប្រទេសឆេក (Czech Republic) ដែលមានអាកាសធាតុត្រជាក់ និងប្រភេទដី Cambisol ដែលមានកម្រិតផូស្វ័រល្អស្រាប់ និងកម្រិត pH សមស្រប។ ស្ថានភាពនេះមានភាពខុសគ្នាស្រឡះពីប្រទេសកម្ពុជា ដែលភាគច្រើនជាប្រភេទដីអាស៊ីត ហាប់ណែន និងខ្វះខាតសារធាតុផូស្វ័រយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលដែលបង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពនៃការដាក់ជីក្បែរឫស ដើម្បីកាត់បន្ថយការចាប់ជាប់ផូស្វ័រ (P-fixation) គឺពិតជាមានតម្លៃណាស់សម្រាប់បរិបទដីនៅកម្ពុជា។
គោលការណ៍នៃការដាក់ជីផ្តោតក្បែរឫសនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាខ្វះជីជាតិដីនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការលើកកម្ពស់បច្ចេកទេសដាក់ជីតាមជួរ ឬក្បែរឫសនេះ តាមរយៈការកែច្នៃឧបករណ៍កសិកម្មខ្នាតតូច នឹងជួយកសិករកម្ពុជាចំណេញថវិកា និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពទិន្នផលបានយ៉ាងច្រើន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Silage (ចំណីសត្វផ្អាប់) | ជីវម៉ាសរុក្ខជាតិទាំងមូល (ដូចជាពោតដែលប្រមូលផលនៅវគ្គទឹកដោះ) ដែលត្រូវបានកាត់បំបែក និងរក្សាទុកក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្មានអុកស៊ីសែន ដើម្បីធ្វើការផ្អាប់ឱ្យមានជាតិជូរ ដែលអាចរក្សាទុកបានយូរសម្រាប់ប្រើជាចំណីសត្វ (ពិសេសគោ) នៅរដូវខ្វះខាតចំណី។ | ដូចជាការធ្វើជ្រក់បន្លែទុកញ៉ាំបានយូរអញ្ចឹងដែរ តែនេះគឺការធ្វើជ្រក់ដើមពោតសម្រាប់ឱ្យគោស៊ី។ |
| Local application (ការដាក់ជីជាលក្ខណៈផ្តោតក្បែរឫស) | បច្ចេកទេសកសិកម្មដែលគេដាក់គ្រាប់ជីនៅទីតាំងជាក់លាក់មួយក្បែរគ្រាប់ពូជ ឬឫសរុក្ខជាតិ (ឧទាហរណ៍៖ ជម្រៅ ៥-៨ សង់ទីម៉ែត្រក្រោមដី) ជាជាងការបាចពាសពេញផ្ទៃដី ដើម្បីឱ្យឫសងាយស្រូបយក និងកាត់បន្ថយការបាត់បង់ទៅក្នុងបរិស្ថាន។ | ដូចជាការបញ្ចុកចំណីដល់មាត់ក្មេងផ្ទាល់ ជាជាងការរាយចំណីចោលពេញផ្ទះឱ្យក្មេងរើសស៊ីដោយខ្លួនឯង។ |
| Broadcast application (ការដាក់ជីដោយការបាចសាច) | វិធីសាស្ត្រនៃការដាក់ជីដោយបាចសាចរាយប៉ាយឱ្យសព្វពេញផ្ទៃដីដាំដុះ រួចទើបប្រើរនាស់ភ្ជួរលាយវាចូលទៅក្នុងដី ដែលវាមានភាពងាយស្រួលនិងលឿន តែរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកជីបានតិចតួច។ | ដូចជាការបាញ់ទឹកស្រោចស្មៅដោយប្រើទុយោបាញ់កាត់ពីលើ ដែលទឹកខ្លះអាចហើរតាមខ្យល់ ឬធ្លាក់លើកន្លែងដែលគ្មានឫស។ |
| Phosphorus sorption (ការចាប់ជាប់ផូស្វ័រ) | ដំណើរការគីមីនៅក្នុងដីដែលសារធាតុផូស្វ័រពីជី ទៅភ្ជាប់យ៉ាងតឹងណែនជាមួយរ៉ែផ្សេងៗនៅក្នុងដី (ដូចជាដែក និងអាលុយមីញ៉ូមក្នុងដីអាស៊ីត) ធ្វើឱ្យវាក្លាយជាទម្រង់រឹងដែលឫសរុក្ខជាតិមិនអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បាន ទោះបីជាយើងដាក់ជីច្រើនក៏ដោយ។ | ដូចជាការចាក់សោរលាក់លុយទុកក្នុងទូដែក ដែលយើងមានលុយមែន តែមិនអាចយកវាចេញមកចាយបាន។ |
| Mehlich III method (វិធីសាស្ត្រ Mehlich III) | វិធីសាស្ត្រគីមីក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលគេប្រើសូលុយស្យុងអាស៊ីតចម្រុះ ដើម្បីទាញយកនិងវាស់ស្ទង់បរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹម (ដូចជា ផូស្វ័រ ប៉ូតាស្យូម កាល់ស្យូម) ដែលមាននៅក្នុងដី ដើម្បីវាយតម្លៃពីកម្រិតជីជាតិដីមុនពេលដាំដុះ។ | ដូចជាការបូមឈាមមនុស្សទៅធ្វើតេស្តរកមើលបរិមាណជាតិស្ករ ឬវីតាមីន ដើម្បីដឹងពីស្ថានភាពសុខភាពមុននឹងចេញវេជ្ជបញ្ជាថ្នាំ។ |
| Cambisol (ដីខាំប៊ីសូល) | ជាប្រភេទដីវ័យក្មេងក្នុងការចាត់ថ្នាក់ដីពិភពលោក ដែលមានការវិវត្តទើបតែចាប់ផ្តើម មានរចនាសម្ព័ន្ធល្អ មិនសូវហាប់ណែន និងមានជីជាតិបង្គួរ ដែលស័ក្តិសមសម្រាប់ការដាំដុះដំណាំកសិកម្មចម្រុះ។ | ដូចជាមនុស្សវ័យជំទង់ដែលកំពុងលូតលាស់ មានកម្លាំងកំហែង និងអាចអភិវឌ្ឍរាងកាយទៅធ្វើការងារបានច្រើនមុខសណ្ឋាន។ |
| Wet mineralization (រ៉ែកម្មសើម) | នីតិវិធីមន្ទីរពិសោធន៍ដែលគេប្រើប្រាស់អាស៊ីតខ្លាំង (ដូចជាអាស៊ីតស៊ុលហ្វួរិច និងអ៊ីដ្រូសែនពែអុកស៊ីត) គួបផ្សំជាមួយកម្ដៅ ដើម្បីរំលាយនិងបំបែកសមាសធាតុសរីរាង្គនៃសំណាករុក្ខជាតិ មុននឹងយកវត្ថុរាវនោះទៅវិភាគរកកំហាប់សារធាតុចិញ្ចឹម។ | ដូចជាការរំលាយសាច់និងអាហារនៅក្នុងក្រពះរបស់យើងដោយប្រើទឹកអាស៊ីតក្រពះ ដើម្បីបំបែកវាទៅជាជីវជាតិងាយស្រូបយក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
