បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃអត្រាជោគជ័យទាបក្នុងការបំប្លែងហ្សែនពូជស្រូវប្រភេទ indica ដែលពិបាកក្នុងការបង្កាត់ (Recalcitrant genotype) ដោយផ្តោតលើពូជក្នុងស្រុកឈ្មោះ Hom Kra Dang Ngah ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការសាកល្បងដោយបង្កើនប្រសិទ្ធភាពលើប៉ារ៉ាម៉ែត្រសំខាន់ៗចំនួនបីដើម្បីបង្កើតប្រព័ន្ធបំប្លែងហ្សែនតាមរយៈបាក់តេរី Agrobacterium ឱ្យមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| 6-week-old Calli Infection (OD600=0.6, 20 mins) ការចម្លងលើកោសិកាអំប្រ៊ីយ៉ុងអាយុ ៦ សប្តាហ៍ ជាមួយដង់ស៊ីតេបាក់តេរី ០.៦ រយៈពេល ២០ នាទី |
កោសិកាមានសកម្មភាពបំបែកខ្លួនលឿន (Mitogenetic status) ដែលផ្តល់ភាពងាយស្រួលក្នុងការភ្ជាប់បាក់តេរី និងបញ្ចូល T-DNA ។ ការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិមានអត្រាខ្ពស់។ | ទាមទារការកំណត់ពេលវេលាដ៏ជាក់លាក់ និងការតាមដានយ៉ាងដិតដល់នៅដំណាក់កាលបណ្តុះ(Subculture)។ | ផ្តល់អត្រាបញ្ចេញហ្សែន gus ខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ៨៣,៥% ព្រមទាំងការលូតលាស់រុក្ខជាតិថ្មី (Plantlet regeneration) បាន ៧៥% ។ |
| 8-week-old Calli Infection ការចម្លងលើកោសិកាអំប្រ៊ីយ៉ុងអាយុ ៨ សប្តាហ៍ |
មានម៉ាសកោសិកាច្រើនជាងមុនដោយសាររយៈពេលនៃការបណ្តុះយូរជាងការធ្វើតេស្តមុន។ | ពិបាកក្នុងការកម្ចាត់បាក់តេរី Agrobacterium ចេញវិញនៅដំណាក់កាលបន្ទាប់ ដែលងាយនឹងបង្កឱ្យមានការខូចខាត (Contamination) និងងាប់កោសិកា។ | ផ្តល់អត្រាបញ្ចេញហ្សែន gus ត្រឹមតែ ៥១,៣% ប៉ុណ្ណោះ និងមានកម្រិតពណ៌ខៀវខ្សោយក្នុងការធ្វើតេស្ត។ |
| Low Bacterial Density / Short Time (OD600=0.3, 10-15 mins) ការប្រើដង់ស៊ីតេបាក់តេរីទាប និងរយៈពេលចម្លងខ្លី (១០-១៥ នាទី) |
កាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការកើនឡើងជ្រុលនៃបាក់តេរី និងងាយស្រួលលាងសម្អាតក្រោយពេលបណ្តុះរួមគ្នា (Co-cultivation)។ | ពេលវេលាមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់បាក់តេរីភ្ជាប់ទៅនឹងកោសិកា និងដំណើរការផ្ទេរ T-DNA ដែលធ្វើឱ្យអត្រាជោគជ័យទាបបំផុត។ | អត្រាបញ្ចេញហ្សែនមានកម្រិតទាបខ្លាំង ពោលគឺធ្លាក់ចុះមកចន្លោះពី ៥,៣% ទៅ ៣៣,៥%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ដំណើរការបំប្លែងហ្សែននេះទាមទារឱ្យមានមន្ទីរពិសោធន៍បណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិ (Plant Tissue Culture Lab) និងឧបករណ៍វិភាគម៉ូលេគុលកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវក្នុងស្រុករបស់ប្រទេសថៃឈ្មោះ Hom Kra Dang Ngah។ ដោយសារពូជស្រូវប្រភេទ indica មានលក្ខណៈប្រែប្រួលខ្លាំងទៅតាមសេនេទិច (Genotype-dependent recalcitrance) លទ្ធផលប៉ារ៉ាម៉ែត្រនេះអាចនឹងមិនឆ្លើយតបដូចគ្នា ១០០% ទៅនឹងពូជស្រូវរបស់កម្ពុជានោះទេ ប៉ុន្តែវាជាមូលដ្ឋានបង្អែកដ៏ល្អ។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះស្រូវភាគច្រើនរបស់កម្ពុជា (ដូចជាផ្ការំដួល និងសែនក្រអូប) សុទ្ធតែជាពូជ indica ដែលពិបាកក្នុងការបំប្លែងហ្សែនដូចគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ និងពិធីការ (Protocol) នៃការបំប្លែងហ្សែននេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងការកែលម្អពូជស្រូវនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ឯកសារនេះផ្តល់នូវការណែនាំដ៏រឹងមាំមួយដើម្បីជម្នះភាពលំបាកក្នុងការបំប្លែងហ្សែនពូជស្រូវ indica ដែលនឹងជួយត្រួសត្រាយផ្លូវដល់ការបង្កើតពូជស្រូវថ្មីៗនៅកម្ពុជាឱ្យកាន់តែមានសក្តានុពល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Agrobacterium-mediated transformation (ការបំប្លែងហ្សែនតាមរយៈបាក់តេរី Agrobacterium) | ជាបច្ចេកទេសបញ្ចូលហ្សែនថ្មីទៅក្នុងកោសិការុក្ខជាតិដោយប្រើប្រាស់បាក់តេរីពពួក Agrobacterium tumefaciens ដែលមានសមត្ថភាពពីធម្មជាតិក្នុងការចម្លង និងផ្ទេរផ្នែកខ្លះនៃ DNA របស់វា (T-DNA) ចូលទៅក្នុងសេណូម (Genome) របស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់អ្នកនាំសារ (បាក់តេរី) ដើម្បីយកឯកសារសំខាន់ (ហ្សែនថ្មី) ទៅប្រគល់ជូនរោងចក្រ (កោសិការុក្ខជាតិ) ដើម្បីឱ្យរោងចក្រនោះចេះផលិតរបស់ថ្មី។ |
| Embryogenic calli (កោសិកាអំប្រ៊ីយ៉ុង ឬកាលុស) | ជាបណ្តុំកោសិការុក្ខជាតិដែលមិនទាន់មានរូបរាងជាសរីរាង្គ (ស្លឹក ដើម ឬឫស) ច្បាស់លាស់ ប៉ុន្តែមានសក្តានុពល និងសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការលូតលាស់បំបែកខ្លួនទៅជាកូនរុក្ខជាតិថ្មីទាំងមូលបាន នៅពេលដែលទទួលបានអ័រម៉ូនលូតលាស់ត្រឹមត្រូវ។ | ប្រៀបដូចជាដីឥដ្ឋទន់ៗដែលយើងអាចយកទៅសូនជារូបរាងអ្វីក៏បាន (កោសិកាដើមដែលអាចលូតលាស់ជាផ្នែកណាមួយរបស់រុក្ខជាតិ)។ |
| gus gene (ហ្សែនអ្នករាយការណ៍ gus) | ជាហ្សែនដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាសញ្ញាសម្គាល់ (Reporter gene) នៅក្នុងការបំប្លែងហ្សែន។ នៅពេលដែលហ្សែននេះត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងរុក្ខជាតិដោយជោគជ័យ វាផលិតអង់ស៊ីមដែលអាចបំបែកសារធាតុគីមីជាក់លាក់មួយ (X-Gluc) ធ្វើឱ្យជាលិការុក្ខជាតិប្រែទៅជាពណ៌ខៀវ ដែលងាយស្រួលក្នុងការសង្កេតមើលដោយភ្នែកទទេ។ | ដូចជាការបំពាក់អំពូលភ្លើងពណ៌ខៀវលើទំនិញ ដើម្បីបញ្ជាក់ប្រាប់យើងថាទំនិញនោះត្រូវបានបញ្ជូនទៅដល់គោលដៅដោយជោគជ័យ។ |
| epsps gene (ហ្សែន epsps) | ជាហ្សែនដែលផលិតអង់ស៊ីមជួយឱ្យរុក្ខជាតិអាចរស់រានមានជីវិតបាន ទោះបីជាត្រូវបានបាញ់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅគ្លីហ្វូសាត (Glyphosate) ក៏ដោយ។ នៅក្នុងការពិសោធន៍ គេប្រើវាដើម្បីធ្វើការជ្រើសរើសយកតែកោសិកាណាដែលទទួលបានហ្សែនថ្មី (កោសិកាដែលគ្មានហ្សែននេះនឹងងាប់ពេលប៉ះថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ)។ | ដូចជាការស្លៀកអាវក្រោះការពារគ្រាប់កាំភ្លើង ដែលជួយឱ្យអ្នកពាក់មានជីវិតរស់រានបាន ខណៈអ្នកដែលគ្មានអាវក្រោះត្រូវស្លាប់។ |
| Co-cultivation (ការបណ្តុះរួមគ្នា) | ជាដំណាក់កាលមួយដែលកោសិការុក្ខជាតិ និងបាក់តេរី Agrobacterium ត្រូវបានដាក់ឱ្យនៅជាមួយគ្នាក្នុងមជ្ឈដ្ឋានតែមួយក្នុងរយៈពេលកំណត់មួយ ដើម្បីទុកពេលឱ្យបាក់តេរីធ្វើការតោងជាប់ និងផ្ទេរហ្សែន (T-DNA) ចូលទៅក្នុងកោសិការុក្ខជាតិ។ | ប្រៀបដូចជាការដាក់មនុស្សពីរនាក់ឱ្យនៅក្នុងបន្ទប់តែមួយ ដើម្បីឱ្យពួកគេមានពេលជជែកគ្នា និងផ្លាស់ប្តូរព័ត៌មានឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក។ |
| OD600 / Optical Density (ដង់ស៊ីតេអុបទិក) | ជារង្វាស់ដែលប្រើសម្រាប់កំណត់កំហាប់ ឬចំនួនបាក់តេរីនៅក្នុងសូលុយស្យុងរាវ ដោយវាស់បរិមាណពន្លឺ (នៅរលកពន្លឺ 600 ណាណូម៉ែត្រ) ដែលអាចឆ្លងកាត់សូលុយស្យុងនោះ។ ដង់ស៊ីតេកាន់តែខ្ពស់ មានន័យថាមានបាក់តេរីកាន់តែច្រើននៅក្នុងនោះ។ | ដូចជាការមើលទៅក្នុងទឹកទន្លេដែលល្អក់ខ្លាំង ដើម្បីដឹងថាមានកករដីច្រើនប៉ុនណា (ទឹកកាន់តែល្អក់ មានន័យថាមានចំនួនបាក់តេរីកាន់តែច្រើន)។ |
| Polymerase chain reaction / PCR (ប្រតិកម្មច្រវាក់ប៉ូលីមេរ៉ាស) | ជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ម៉ូលេគុលដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីបង្កើតច្បាប់ចម្លង (copy) នៃបំណែក DNA ជាក់លាក់មួយឱ្យបានរាប់លានដងក្នុងរយៈពេលខ្លី ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការពិនិត្យមើលថាតើហ្សែនគោលដៅពិតជាមានវត្តមាននៅក្នុងរុក្ខជាតិដែលទើបនឹងបំប្លែងឬទេ។ | ប្រៀបដូចជាម៉ាស៊ីនថតចម្លង (Photocopy) ដ៏មានថាមពល ដែលអាចកូពីអត្ថបទមួយទំព័រទៅជារាប់លានសន្លឹកក្នុងពេលតែមួយភ្លែត ដើម្បីងាយស្រួលយកមកពិនិត្យ។ |
| T-DNA (ឌីអេនអេសម្រាប់ផ្ទេរ) | ជាផ្នែកមួយនៃ DNA របស់ផ្លាស្មីតនៅក្នុងបាក់តេរី Agrobacterium ដែលត្រូវបានកាត់ និងផ្ទេរចូលទៅរួមបញ្ចូលជាមួយ DNA របស់រុក្ខជាតិគោលដៅ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រតែងតែដាក់បញ្ចូលហ្សែនដែលពួកគេចង់បាន (ដូចជាហ្សែនធន់នឹងជំងឺ) ទៅក្នុងតំបន់ T-DNA នេះ។ | ដូចជាទូរថភ្លើងផ្ទុកទំនិញ ដែលយើងអាចដាក់អីវ៉ាន់ (ហ្សែនថ្មី) អ្វីក៏បានចូលទៅក្នុងនោះ ដើម្បីដឹកជញ្ជូនចូលទៅក្នុងសេណូមរបស់រុក្ខជាតិ។ |
| Glyphosate selection (ការជ្រើសរើសដោយប្រើគ្លីហ្វូសាត) | ជាដំណើរការនៃការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅគ្លីហ្វូសាត (Glyphosate) ដាក់ចូលក្នុងមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះជាលិកា ដើម្បីកម្ចាត់កោសិកាដែលមិនបានទទួលហ្សែន epsps ចេញ ដោយទុកតែកោសិកាណាដែលបានបំប្លែងហ្សែនដោយជោគជ័យឱ្យបន្តលូតលាស់។ | ដូចជាការរៀបចំការប្រឡងដ៏តឹងរ៉ឹងមួយ ដែលអ្នកមិនមានសមត្ថភាព (អត់មានហ្សែនការពារ) ត្រូវធ្លាក់ និងត្រូវដកចេញ ខណៈអ្នកមានសមត្ថភាពទើបអាចបន្តទៅវគ្គបន្ទាប់បាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
