Original Title: การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อข้าวพื้นเมืองไทย พันธุ์เหลืองประทิว 123 และขาวตาแห้ง 17 เพื่อรองรับการปรับปรุงพันธุ์ด้วยเทคโนโลยีชีวภาพ (Tissue Culture of Leuang Pratew 123 and Khao Tah Haeng 17 Native Thai Indica Rices for Biotechnological Breeding)
Source: doi.org/10.14456/thaidoa-agres.2004.6
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការបណ្តុះជាលិកាស្រូវពូជក្នុងស្រុកថៃ Leuang Pratew 123 និង Khao Tah Haeng 17 សម្រាប់ការបង្កាត់ពូជដោយបច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្រ្ត

ចំណងជើងដើម៖ การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อข้าวพื้นเมืองไทย พันธุ์เหลืองประทิว 123 และขาวตาแห้ง 17 เพื่อรองรับการปรับปรุงพันธุ์ด้วยเทคโนโลยีชีวภาพ (Tissue Culture of Leuang Pratew 123 and Khao Tah Haeng 17 Native Thai Indica Rices for Biotechnological Breeding)

អ្នកនិពន្ធ៖ Jaruwan Chatisathian (Biotechnology Research and Development Office, Department of Agriculture), Mingkwan Mingmuang (Faculty of Science, Kasetsart University), Surin Piyachokyakul (Faculty of Science, Kasetsart University), Songkran Chitrakon (Biotechnology Research and Development Office, Department of Agriculture)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 2004, Thai Agricultural Research Journal

វិស័យសិក្សា៖ Agriculture

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការបណ្តុះជាលិកាស្រូវពូជក្នុងស្រុកថៃប្រភេទ Indica (Leuang Pratew 123 និង Khao Tah Haeng 17) ដែលមានការលំបាកក្នុងការលូតលាស់ជាកូនស្រូវ ដើម្បីគាំទ្រដល់ការបង្កាត់ពូជតាមរយៈបច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្រ្ត។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានអនុវត្តការបណ្តុះគ្រាប់ស្រូវទុំដោយប្រើប្រាស់មជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមផ្សេងៗគ្នា រួមផ្សំជាមួយអ័រម៉ូនលូតលាស់ និងដំណើរការសម្ងួតជាលិកា។

ការជម្រុញកាលីស (Callus Induction) លើមជ្ឈដ្ឋាន R2 ដែលបន្ថែម 2 mg/l 2,4-D
ការបំប៉នការលូតលាស់កាលីស (Callus Proliferation) លើមជ្ឈដ្ឋាន MS បន្ថែម 2,4-D, Casein hydrolysate និង L-proline
ការសម្ងួតកាលីស (Callus Dehydration) រយៈពេល ៤ ថ្ងៃ និងការជម្រុញឲ្យដុះជាកូនស្រូវ (Plantlet Regeneration)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

ការប្រើប្រាស់មជ្ឈដ្ឋាន R2 បន្ថែម 2 mg/l 2,4-D អាចជម្រុញឱ្យកាលីសប្រភេទ Embryogenic លូតលាស់បានយ៉ាងល្អ។
ការសម្ងួតកាលីសរយៈពេល ៤ ថ្ងៃមុនពេលប្តូរទៅមជ្ឈដ្ឋានបង្កើតកូនស្រូវ ផ្តល់ការលូតលាស់អតិបរមាត្រឹម ២៨.៥៣ កូនស្រូវក្នុងមួយវគ្គ។
កូនស្រូវដែលបានបណ្តុះដោយជោគជ័យមានអត្រារស់រានមានជីវិតខ្ពស់ជាង ៩០% នៅពេលយកទៅប្តូរដាំក្នុងដីធម្មជាតិ។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Normal Calli Regeneration (Without Dehydration) ការបណ្តុះកាលីសធម្មតា (មិនឆ្លងកាត់ការសម្ងួត)	ចំណាយពេលតិចជាងនៅក្នុងដំណាក់កាលត្រៀម និងមិនទាមទារការតាមដានលក្ខខណ្ឌសំណើមស្មុគស្មាញ។	កាលីសភាគច្រើនប្រែជាពណ៌ត្នោត មានចំណុចងាប់ និងមិនអាចលូតលាស់ជាកូនស្រូវបានឡើយ។	មិនមានកូនស្រូវដុះទាល់តែសោះ (០ កូនស្រូវ) នៅក្នុងគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានទាំងអស់។
4-day Callus Dehydration before Regeneration ការសម្ងួតកាលីសរយៈពេល ៤ ថ្ងៃមុនពេលបណ្តុះជាកូនស្រូវ	ជម្រុញកោសិកាឲ្យបង្កើតភាពតានតឹង (Stress) ដែលជួយសម្រួលដល់ការលូតលាស់នៃកោសិកាអំប្រ៊ីយ៉ុង (Embryogenic) ឲ្យក្លាយជាកូនស្រូវបានយ៉ាងល្អ។	ទាមទារការគ្រប់គ្រងពេលវេលាឲ្យបានច្បាស់លាស់ (៤ ថ្ងៃ) ប្រសិនបើលើសកោសិកាអាចងាប់បាន។	អាចជម្រុញឲ្យកាលីសដុះជាកូនស្រូវបានអតិបរមារហូតដល់ ២៨.៥៣ កូនស្រូវក្នុងមួយវគ្គ (លើមជ្ឈដ្ឋាន M4)។
Callus Proliferation on Medium F (MS + Casein hydrolysate + L-proline) ការបំប៉នកាលីសនៅលើមជ្ឈដ្ឋាន F (បន្ថែម Casein hydrolysate និង L-proline)	សារធាតុចិញ្ចឹមបន្ថែមជួយបង្កើនម៉ាស និងការលូតលាស់របស់កាលីសប្រភេទ Indica នៅក្នុងទីងងឹតបានយ៉ាងល្អបំផុត។	ទាមទារសារធាតុគីមីបន្ថែមដូចជា Casein hydrolysate និង L-proline ដែលអាចមានតម្លៃខ្ពស់ជាងមជ្ឈដ្ឋានស្តង់ដារ។	ទទួលបានទម្ងន់កាលីសជាមធ្យម ០.០៧០៩ ក្រាម/គ្រាប់ ក្នុងរយៈពេល ៣ សប្តាហ៍ ខ្ពស់ជាងមជ្ឈដ្ឋាន C និង D។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍បណ្តុះជាលិកាស្តង់ដារ និងសារធាតុគីមីដែលមានតម្លៃមធ្យមទៅខ្ពស់។

Laboratory Equipment: ទូសម្រាប់បណ្តុះជាលិកា (Laminar Airflow), ទូបណ្តុះដែលមានប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងពន្លឺ ១៦ម៉ោង/ថ្ងៃ (Growth Chamber) និងម៉ាស៊ីនរំងាប់មេរោគ (Autoclave)។
Chemicals & Reagents: សារធាតុគីមីសម្រាប់ផ្សំមជ្ឈដ្ឋាន R2, MS, អ័រម៉ូនលូតលាស់ (2,4-D, Kinetin, NAA, BA), Casein hydrolysate, L-proline និងអាល់កុលសម្រាប់រំងាប់មេរោគ។
Biological Material: គ្រាប់ពូជស្រូវប្រភេទ Indica ដែលមានសុខភាពល្អ និងទុំពេញលេញ។
Expertise: អ្នកបច្ចេកទេសដែលមានចំណេះដឹងផ្នែកជីវបច្ចេកវិទ្យាកសិកម្ម ជាពិសេសផ្នែកបណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិ (Plant Tissue Culture)។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើពូជស្រូវក្នុងស្រុករបស់ថៃប្រភេទ Indica (Leuang Pratew 123 និង Khao Tah Haeng 17)។ ទោះបីជាពូជស្រូវទាំងនេះមិនមែនជារបស់កម្ពុជាផ្ទាល់ ប៉ុន្តែស្រូវនៅកម្ពុជាភាគច្រើន (ដូចជា ផ្ការំដួល សែនក្រអូប) ក៏ជាប្រភេទ Indica ដូចគ្នា ដែលមានលក្ខណៈពិបាកក្នុងការបណ្តុះជាលិកា ដូច្នេះលទ្ធផលនិងវិធីសាស្ត្រនេះគឺមានភាពពាក់ព័ន្ធយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជា។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

បច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកា និងការសម្ងួតកាលីសនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។

វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មកម្ពុជា (CARDI): អ្នកស្រាវជ្រាវអាចប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសនេះជាមូលដ្ឋាន ដើម្បីគាំទ្រដល់ការបង្កាត់ពូជស្រូវកម្ពុជាដោយប្រើបច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្រ្ត (Biotechnological Breeding) ដូចជាការបញ្ចូលសែនធន់នឹងជំងឺ ឬការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទកសិកម្ម (RUA) ឬ វិទ្យាស្ថានបច្ចេកវិទ្យាកម្ពុជា (ITC): អាចដាក់បញ្ចូលការពិសោធន៍ជាក់ស្តែងនេះទៅក្នុងកម្មវិធីសិក្សាផ្នែកជីវបច្ចេកវិទ្យា ដើម្បីបណ្តុះបណ្តាលនិស្សិតឱ្យចេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រ Callus Dehydration លើរុក្ខជាតិ Monocots។
ក្រុមហ៊ុនផលិតពូជស្រូវក្នុងស្រុក: អាចយកបច្ចេកទេសនេះទៅអនុវត្តដើម្បីផលិតកូនស្រូវដែលគ្មានមេរោគ (Disease-free plantlets) និងរក្សាពូជសុទ្ធប្រកបដោយគុណភាពខ្ពស់សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ទីផ្សារ។

ជារួម បច្ចេកទេសនេះគឺជាគន្លឹះដ៏សំខាន់មួយដែលអាចជួយពន្លឿនការងារកែលម្អពូជស្រូវ Indica នៅកម្ពុជា ឱ្យទទួលបានជោគជ័យខ្ពស់ និងឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការសន្តិសុខស្បៀងនាពេលអនាគត។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

សិក្សាមូលដ្ឋាន និងការរៀបចំមជ្ឈដ្ឋាន: ចាប់ផ្តើមពីរៀនរៀបចំមជ្ឈដ្ឋាន R2 medium សម្រាប់ការជម្រុញកាលីស និង MS basal medium សម្រាប់ការលូតលាស់ ដោយថ្លឹងសារធាតុគីមី និងអ័រម៉ូន (ដូចជា 2,4-D 2 mg/l) ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។
អនុវត្តការរំងាប់មេរោគ និងបណ្តុះគ្រាប់ពូជ: ជ្រើសរើសគ្រាប់ពូជស្រូវកម្ពុជាប្រភេទ Indica រួចអនុវត្តការរំងាប់មេរោគដោយប្រើ Alcohol 70% និងសូលុយស្យុង Clorox 50% មុននឹងដាក់បណ្តុះលើមជ្ឈដ្ឋានក្នុងស្ថានភាពគ្មានមេរោគ។
អនុវត្តបច្ចេកទេសសម្ងួតកាលីស: នៅពេលកាលីសប្រភេទ Embryogenic ដុះលូតលាស់ល្អ សូមអនុវត្តការសម្ងួតកាលីសរយៈពេល ៤ ថ្ងៃ (Callus Dehydration) ដោយដាក់លើក្រដាសតម្រង (Filter paper) មុននឹងប្តូរទៅមជ្ឈដ្ឋានបង្កើតកូនស្រូវ។
កត់ត្រា និងវិភាគទិន្នន័យ: តាមដានចំនួនកូនស្រូវដែលដុះ និងអត្រាលូតលាស់ រួចប្រើប្រាស់កម្មវិធីស្ថិតិដូចជា IRRISTAT ឬ SPSS ដើម្បីវិភាគប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពរវាងមជ្ឈដ្ឋាននីមួយៗ។
ការបន្សាំកូនស្រូវទៅនឹងមជ្ឈដ្ឋានខាងក្រៅ: នៅពេលកូនស្រូវមានឫស និងស្លឹកគ្រប់គ្រាន់ ត្រូវអនុវត្តការផ្លាស់ប្តូរពីដបពិសោធន៍ទៅដាំក្នុងដី (Acclimatization) នៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ ដោយរក្សាសំណើមខ្ពស់ក្នុងសប្តាហ៍ដំបូង ដើម្បីធានាអត្រារស់រានលើសពី ៩០%។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Embryogenic calli (កាលីសប្រភេទអំប្រ៊ីយ៉ុង)	ជាលិកាកោសិកាដែលប្រមូលផ្តុំគ្នាជាដុំៗ មិនទាន់មានរូបរាងច្បាស់លាស់ ប៉ុន្តែមានសក្តានុពលអាចលូតលាស់ និងវិវឌ្ឍទៅជាកូនរុក្ខជាតិថ្មី (អំប្រ៊ីយ៉ុង) នៅពេលទទួលបានសារធាតុចិញ្ចឹម និងអ័រម៉ូនត្រឹមត្រូវ។	ដូចជាដីឥដ្ឋទន់ៗដែលគេត្រៀមសម្រាប់សូនជារូបរាងផ្សេងៗ ឬកោសិកាដើម (Stem cells) ដែលអាចបំប្លែងខ្លួនទៅជាសរីរាង្គណាមួយក៏បាន។
Callus dehydration (ការសម្ងួតកាលីស)	ដំណើរការនៃការយកកាលីសចេញពីមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមមួយរយៈ ដើម្បីឱ្យវាបាត់បង់ជាតិទឹកខ្លះៗ។ ទង្វើនេះជួយជំរុញឱ្យកោសិកាបង្កើតភាពតានតឹង (Stress) ដែលភ្ញោចដល់ការលូតលាស់ជាកូនរុក្ខជាតិបានល្អ និងលឿនជាងមុន។	ដូចជាការបង្អត់ទឹកដើមផ្កាក្រដាស ឬផ្កាអង្គារសិល្ប៍មួយរយៈ ដើម្បីបង្ខំឱ្យវាមានអារម្មណ៍ថាជិតស្លាប់ រួចប្រញាប់បញ្ចេញផ្កា។
Plant regeneration (ការជម្រុញឲ្យដុះជាកូនរុក្ខជាតិ)	ដំណាក់កាលដែលកាលីស (ជាលិកាគ្មានរូបរាង) ចាប់ផ្តើមបំបែកកោសិកា និងលូតលាស់ចេញជាសរីរាង្គរុក្ខជាតិពេញលេញ ដូចជាមានឫស ដើម និងស្លឹក នៅក្នុងដបពិសោធន៍។	ដូចជាដង្កូវនាងដែលបំប្លែងខ្លួនចេញពីសំបុក ក្លាយជាមេអំបៅពេញវ័យដែលមានស្លាប និងជើងច្បាស់លាស់។
Somatic embryogenesis (ការកកើតអំប្រ៊ីយ៉ុងពីកោសិការាងកាយ)	ដំណើរការនៃការបង្កើតអំប្រ៊ីយ៉ុង (គភ៌រុក្ខជាតិ) ថ្មីមួយពីកោសិការាងកាយធម្មតារបស់រុក្ខជាតិ (ដូចជាកោសិកាស្លឹក ឬគ្រាប់) ដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់ការបង្កាត់ពូជរវាងកោសិកាឈ្មោលនិងញីនោះទេ។	ដូចជាការយកសាច់មួយដុំពីសត្វចៀម ទៅបណ្តុះនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ រហូតបង្កើតបានជាសត្វចៀមថ្មីមួយទៀត (ការក្លូន) ដូច្នេះដែរ។
2,4-D / 2,4-Dichlorophenoxyacetic acid (អ័រម៉ូន 2,4-D)	ជាប្រភេទអ័រម៉ូនលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិសិប្បនិម្មិត (ស្ថិតក្នុងក្រុម Auxin) ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដើម្បីជំរុញការបំបែកកោសិកា និងបង្កើតកាលីសពីរុក្ខជាតិ។	ដូចជាថ្នាំប៉ូវសាច់ដុំដែលជំរុញឱ្យកោសិការុក្ខជាតិបំបែកខ្លួនយ៉ាងរហ័ស ធំធាត់ជាដុំសាច់ដោយមិនទាន់បង្កើតជារូបរាងដើមឬស្លឹក។
Casein hydrolysate (កាសេអ៊ីនអ៊ីដ្រូលីសាត)	សារធាតុចិញ្ចឹមដែលចម្រាញ់ចេញពីប្រូតេអ៊ីនទឹកដោះគោ សម្បូរទៅដោយអាស៊ីតអាមីណូ ដែលត្រូវបានបន្ថែមចូលទៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ ដើម្បីជួយបំប៉នការលូតលាស់របស់កាលីសឱ្យកាន់តែមានភាពរឹងមាំ។	ដូចជាការឱ្យទារកញ៉ាំទឹកដោះគោម្សៅដែលមានបន្ថែមអាហារូបត្ថម្ភ ដើម្បីឱ្យឆ្អឹងនិងរាងកាយលូតលាស់លឿននិងរឹងមាំ។
MS basal medium (មជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម MS)	ជាប្រភេទរូបមន្តអាហារស្តង់ដារ (រកឃើញដោយ Murashige និង Skoog ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦២) ដែលមានផ្ទុកសារធាតុរ៉ែ វីតាមីន និងស្ករ ចាំបាច់សម្រាប់ចិញ្ចឹមជាលិការុក្ខជាតិនៅក្នុងកែវពិសោធន៍។	ដូចជាដីសិប្បនិម្មិតដ៏ល្អឥតខ្ចោះ ដែលមានជីជាតិនិងអាហារគ្រប់គ្រាន់ សម្រាប់រុក្ខជាតិរស់នៅនិងធំធាត់ដោយមិនបាច់ដាំក្នុងដីពិតប្រាកដ។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖