បញ្ហា (The Problem)៖ ការបន្តពូជតាមបែបប្រពៃណីនៃផ្កាព្រលិតត្រូពិចរីកពេលថ្ងៃ (Nymphaea colorata) ផ្តល់ទិន្នផលទាបនិងមិនមានស្ថិរភាព ដែលមិនអាចបំពេញតម្រូវការទីផ្សារពាណិជ្ជកម្មនិងការនាំចេញបាន។ ដូច្នេះ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងអភិវឌ្ឍវិធីសាស្ត្របន្តពូជរហ័សនិងទ្រង់ទ្រាយធំដោយប្រើបច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានរៀបចំការពិសោធន៍បែបចៃដន្យទាំងស្រុង (CRD) ដោយសាកល្បងប្រភេទមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះផ្សេងៗគ្នា និងកំហាប់អរម៉ូនលូតលាស់រុក្ខជាតិ ដើម្បីវាយតម្លៃអត្រាបំបែកពន្លកនិងការលូតលាស់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| PGR-free MS medium (Control) មជ្ឈដ្ឋាន MS ដែលគ្មានសារធាតុសម្រួលការលូតលាស់ (ក្រុមត្រួតពិនិត្យ) |
ងាយស្រួលរៀបចំ ចំណាយតិចលើសារធាតុគីមី និងមិនប្រឈមនឹងបញ្ហាស្លឹកខុសប្រក្រតីដោយសារអរម៉ូន។ | ផ្តល់អត្រាបំបែកពន្លកទាបបំផុត និងការលូតលាស់យឺតយ៉ាវខ្លាំង មិនស័ក្តិសមសម្រាប់ការផលិតពាណិជ្ជកម្ម។ | ទទួលបានត្រឹមតែ ១,៥ ពន្លក/អិចប្លង់ ប៉ុណ្ណោះ។ |
| MS medium + 3.0 mg/L BAP + 0.5 mg/L NAA មជ្ឈដ្ឋាន MS បន្ថែម BAP 3.0 mg/L និង NAA 0.5 mg/L |
ជំរុញការលូតលាស់ស្លឹកបានល្អ និងផ្តល់ចំនួនស្លឹកច្រើនបំផុតប្រកបដោយភាពប្រក្រតី។ | អត្រាបំបែកពន្លកមានកម្រិតមធ្យម មិនទាន់ឆ្លើយតបអតិបរមាសម្រាប់ការផលិតទ្រង់ទ្រាយធំ។ | ទទួលបាន ១១,១ ពន្លក/អិចប្លង់ និងចំនួនស្លឹក ៤១ ក្នុងមួយគុម្ព។ |
| OPCM + 3.0 mg/L BAP + 0.5 mg/L NAA មជ្ឈដ្ឋាន OPCM បន្ថែម BAP 3.0 mg/L និង NAA 0.5 mg/L |
ផ្តល់អត្រាបំបែកពន្លកខ្ពស់ និងដើមរឹងមាំល្អប្រសើរជាងមជ្ឈដ្ឋាន MS ធម្មតា។ | អត្រាចេញឫសមានកម្រិតទាប (ត្រឹម ៣០%) ប្រសិនបើមិនបានបន្ថែមធ្យូងសកម្ម (Activated Charcoal)។ | ទទួលបាន ១៩,២ ពន្លក/អិចប្លង់។ |
| OPCM + 0.5 mg/L TDZ + 1.0 mg/L BAP + 0.5 mg/L NAA មជ្ឈដ្ឋាន OPCM បន្ថែម TDZ 0.5 mg/L, BAP 1.0 mg/L និង NAA 0.5 mg/L |
ផ្តល់អត្រាបំបែកពន្លកខ្ពស់បំផុត និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្លាំងសម្រាប់ការផលិតកូនផ្កាព្រលិតទ្រង់ទ្រាយធំ។ | ការប្រើប្រាស់ TDZ អាចបណ្តាលឱ្យស្លឹកខុសប្រក្រតីបន្តិចបន្តួច តម្រូវឱ្យប្តូរទៅមជ្ឈដ្ឋានគ្មានអរម៉ូនវិញដើម្បីកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់នេះ។ | ទទួលបានអត្រាឆ្លើយតប ៨៦,៦៦% និងចំនួនពន្លកអតិបរមា ៣១,១៥ ក្នុងមួយអិចប្លង់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារការរៀបចំបន្ទប់ពិសោធន៍បណ្តុះជាលិកាដែលមានស្តង់ដារ បរិក្ខារសម្លាប់មេរោគ និងសារធាតុគីមីមួយចំនួន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌបន្ទប់ពិសោធន៍ និងផ្ទះកញ្ចក់នៅសាកលវិទ្យាល័យ Prince of Songkla ភាគខាងត្បូងប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើពូជផ្កាព្រលិត Nymphaea colorata តែមួយប្រភេទប៉ុណ្ណោះ។ ទោះបីជាអាកាសធាតុនិងបរិស្ថានស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ តែការអនុវត្តលើពូជព្រលិតក្នុងស្រុកផ្សេងទៀតអាចតម្រូវឱ្យមានការកែសម្រួលកំហាប់អរម៉ូន ឬមជ្ឈដ្ឋានបន្ថែមបន្តិចបន្តួច។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការសាកល្បងបន្សាំបច្ចេកទេសនេះ ដើម្បីជំរុញការផលិតនិងការនាំចេញផ្កាឈើដើម្បីលម្អកម្រិតពាណិជ្ជកម្ម។
បច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកាផ្កាព្រលិតដ៏មានប្រសិទ្ធភាពនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់អនុវត្តនៅក្នុងវិស័យកសិកម្មនិងការដាំដុះផ្កាលម្អនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការប្រើប្រាស់មជ្ឈដ្ឋាន OPCM រួមជាមួយការរួមបញ្ចូលគ្នានៃអរម៉ូន TDZ, BAP និង NAA ផ្តល់នូវដំណោះស្រាយបច្ចេកទេសដ៏រឹងមាំ និងមានប្រសិទ្ធភាពថ្លៃដើមសម្រាប់ការផលិតផ្កាព្រលិតពាណិជ្ជកម្មទ្រង់ទ្រាយធំនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Micropropagation (ការបន្តពូជតាមការបណ្តុះជាលិកា) | គឺជាបច្ចេកទេសបន្តពូជរុក្ខជាតិដោយយកផ្នែកតូចមួយនៃរុក្ខជាតិ (ដូចជាចុងពន្លក ឬស្លឹក) ទៅបណ្តុះក្នុងមជ្ឈដ្ឋានដែលមានសារធាតុចិញ្ចឹមនិងអរម៉ូនគ្រប់គ្រាន់ នៅក្នុងដបគ្មានមេរោគ ដើម្បីបង្កើតបានជាកូនរុក្ខជាតិថ្មីរាប់ពាន់ដើមក្នុងពេលដ៏ខ្លី។ | ដូចជាការយកកោសិការបស់មនុស្សម្នាក់ទៅក្លូន (Clone) បង្កើតបានមនុស្សជាច្រើននាក់ដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នាបេះបិទ។ |
| Explant (អិចប្លង់ / បំណែករុក្ខជាតិ) | គឺជាបំណែកតូចមួយនៃជាលិការុក្ខជាតិ (ឧទាហរណ៍៖ ចុងពន្លក ឫស ឬស្លឹក) ដែលត្រូវបានកាត់យកមកសម្លាប់មេរោគ រួចដាក់បណ្តុះនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិតដើម្បីឱ្យវាលូតលាស់ជាដើមថ្មី។ | ប្រៀបដូចជាការកាត់មែកឈើមួយតូចយកទៅផ្សាំ ប៉ុន្តែនេះគឺកាត់យកត្រឹមតែទំហំប៉ុនក្បាលម្ជុល ឬប៉ុនគ្រាប់អង្ករដើម្បីយកទៅបណ្តុះក្នុងដប។ |
| Plant Growth Regulators (សារធាតុសម្រួលការលូតលាស់រុក្ខជាតិ / អរម៉ូនរុក្ខជាតិ) | គឺជាសមាសធាតុគីមី (អរម៉ូន) ដែលគេបន្ថែមទៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ ដើម្បីគ្រប់គ្រង និងជំរុញការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ ដូចជាការបញ្ជាឱ្យវាបញ្ចេញពន្លកថ្មី (ក្រុម Cytokinins) ឬបញ្ចេញឫស (ក្រុម Auxins)។ | ដូចជាវីតាមីន ឬថ្នាំប៉ូវដែលយើងញ៉ាំដើម្បីឱ្យរាងកាយឆាប់ធំធាត់ ឬសាច់ដុំឆាប់ដុះ រីឯ PGRs ប្រើដើម្បីបញ្ជាឱ្យរុក្ខជាតិដុះស្លឹក ឬដុះឫសតាមការចង់បាន។ |
| Thidiazuron / TDZ (ស៊ីតូគីនីនប្រភេទ ធីឌីអាស៊ូរ៉ុន) | គឺជាប្រភេទអរម៉ូនរុក្ខជាតិសិប្បនិម្មិតដ៏មានឥទ្ធិពលមួយ (ស្ថិតក្នុងក្រុម Cytokinin) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងការបណ្តុះជាលិកា ដើម្បីជំរុញឱ្យអិចប្លង់បំបែកពន្លកបានយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ពីពន្លកតែមួយ។ | ប្រៀបដូចជាមេបញ្ជាការដែលបញ្ជាកោសិការុក្ខជាតិមួយឱ្យបំបែកខ្លួនបង្កើតជាកូនពន្លកតូចៗរាប់សិបក្នុងពេលតែមួយ។ |
| Vitrification (ភាពខុសប្រក្រតីនៃកោសិការុក្ខជាតិ / រុក្ខជាតិមានសភាពថ្លាដូចកញ្ចក់) | គឺជាបញ្ហាខុសប្រក្រតីផ្នែកសរីរវិទ្យានៅក្នុងការបណ្តុះជាលិកា ដែលធ្វើឱ្យស្លឹក ឬដើមរុក្ខជាតិមានសភាពថ្លា សើមជោកទឹក និងផុយស្រួយ ដោយសារការប្រើអរម៉ូន (ដូចជា TDZ) លើសកម្រិត ឬបរិយាកាសក្នុងដបមានសំណើមខ្លាំងពេក។ | ប្រៀបដូចជាមនុស្សដែលហើមទឹកដោយសារជំងឺ តួរាងកាយមើលទៅប៉ោងតែខ្សោយ និងផុយស្រួយមិនមានកម្លាំងទប់ទល់នឹងមជ្ឈដ្ឋានខាងក្រៅ។ |
| Acclimatization (ការបន្សាំកូនរុក្ខជាតិ) | គឺជាដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃការបណ្តុះជាលិកា ដែលកូនរុក្ខជាតិត្រូវយកចេញពីដបបណ្តុះ (បរិយាកាសគ្រប់គ្រង ១០០% និងគ្មានមេរោគ) មកដាំក្នុងដី និងមជ្ឈដ្ឋានខាងក្រៅ ដើម្បីឱ្យវាស៊ាំនឹងសីតុណ្ហភាព ពន្លឺព្រះអាទិត្យ និងមេរោគក្នុងធម្មជាតិមុននឹងយកទៅដាំផ្ទាល់។ | ដូចជាការយកទារកដែលធ្លាប់តែនៅក្នុងទូកញ្ចក់ពេទ្យ ចេញមកឱ្យស្គាល់ខ្យល់ និងពន្លឺថ្ងៃខាងក្រៅបន្តិចម្តងៗ ដើម្បីឱ្យរាងកាយស៊ាំនិងរឹងមាំ។ |
| Murashige and Skoog (MS) medium (មជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ MS) | គឺជាល្បាយនៃសារធាតុចិញ្ចឹម រ៉ែខនិជ និងវីតាមីនស្តង់ដារដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រឈ្មោះ Murashige និង Skoog ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦២ ដែលគេនិយមប្រើបំផុតទូទាំងពិភពលោកសម្រាប់ចិញ្ចឹមកោសិការុក្ខជាតិក្នុងដប។ | ដូចជារូបមន្តទឹកដោះគោម្សៅស្តង់ដារដែលមានផ្ទុកជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ចិញ្ចឹមទារកគ្រប់ប្រភេទឱ្យលូតលាស់បានអស្ចារ្យ។ |
| Oil Palm Culture Medium / OPCM (មជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ OPCM) | គឺជាមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះដែលផ្សំឡើងដោយការលាយបញ្ចូលគ្នានូវសារធាតុចិញ្ចឹមពាក់កណ្តាលពីមជ្ឈដ្ឋាន MS និងពាក់កណ្តាលទៀតពីមជ្ឈដ្ឋាន WPM (Woody Plant Medium) ដែលជួយកាត់បន្ថយភាពតានតឹងនិងជាតិប្រៃ ធ្វើឱ្យវាស័ក្តិសមខ្លាំងសម្រាប់រុក្ខជាតិដែលងាយរងគ្រោះដូចជាផ្កាព្រលិត។ | ដូចជាការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងភេសជ្ជៈប៉ូវកម្លាំង និងទឹកផ្លែឈើ ដើម្បីទទួលបានភេសជ្ជៈថ្មីមួយដែលមិនសូវផ្អែមពេក និងងាយស្រួលដល់ការស្រូបយករបស់រាងកាយដែលទន់ខ្សោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
