បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការរិចរិលដី និងការបំពុលបរិស្ថានដែលបណ្តាលមកពីការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីក្នុងផលិតកម្មម្នាស់ធម្មតា ស្របពេលដែលតម្រូវការទីផ្សារសកលសម្រាប់ផលិតផលសរីរាង្គកំពុងមានការកើនឡើង។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីគោលការណ៍ណែនាំបច្ចេកទេស និងស្តង់ដារលម្អិតសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរទៅរកការដាំដុះម្នាស់សរីរាង្គនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីនិន្នាការកើនឡើងនៃតម្រូវការម្នាស់សរីរាង្គនៅលើសកលលោក និងផ្តល់នូវគោលការណ៍ណែនាំបច្ចេកទេសយ៉ាងលម្អិតសម្រាប់ការដាំដុះម្នាស់សរីរាង្គនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម។ ការរកឃើញសំខាន់ៗផ្តោតលើការអនុវត្តគោលការណ៍ ៤-ទេ (4-No) ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតតាមបែបជីវសាស្រ្ត និងតម្រូវការដ៏តឹងរ៉ឹងសម្រាប់ការទទួលបានវិញ្ញាបនបត្រសរីរាង្គ ដើម្បីជ្រៀតចូលទីផ្សារតម្លៃខ្ពស់។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| កំណើនទីផ្សារសរីរាង្គសកល (Global Organic Market Growth) | ការធ្វើកសិកម្មសរីរាង្គកំពុងពង្រីកយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដោយបច្ចុប្បន្នផ្ទៃដីដាំដុះម្នាស់សរីរាង្គមានចន្លោះពី ០,៥% ទៅ ០,៧៥% នៃផ្ទៃដីដាំដុះសរុប ប៉ុន្តែតម្រូវការបន្តកើនឡើង ជាពិសេសនៅអឺរ៉ុប អាមេរិកខាងជើង និងមជ្ឈិមបូព៌ា។ | យោងតាមទិន្នន័យ FAO ឆ្នាំ ២០២០ កសិកម្មសរីរាង្គត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុង ១៨៧ ប្រទេស លើផ្ទៃដី ៧២,៣ លានហិកតា ដោយចំណូលចំណីអាហារសរីរាង្គសកលសម្រេចបានជាង ១០៦ ពាន់លានអឺរ៉ូក្នុងឆ្នាំ ២០១៩។ |
| គោលការណ៍ ៤-ទេ សម្រាប់ការដាំដុះ (4-No Cultivation Principles) | ការផលិតម្នាស់សរីរាង្គតម្រូវឱ្យមានការអនុលោមយ៉ាងតឹងរ៉ឹងទៅនឹងគោលការណ៍មូលដ្ឋានចំនួនបួនគឺ៖ មិនប្រើប្រាស់ជីគីមី មិនប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត និងស្មៅគីមី មិនប្រើប្រាស់សារធាតុជំរុញកំណើន និងមិនប្រើប្រាស់ពូជកែប្រែហ្សែន (GMOs)។ | អនុលោមតាមស្តង់ដារជាតិវៀតណាម TCVN 11041-1:2017 និង TCVN 11041-2:2017។ ការបង្កើនជីជាតិដីត្រូវពឹងផ្អែកលើជីកំប៉ុស ជីសរីរាង្គ និងការដាំដំណាំឆ្លាស់ (ដូចជាសណ្តែកសៀង)។ |
| ការគ្រប់គ្រងជំងឺ និងសត្វល្អិតតាមបែបជីវសាស្រ្ត (Biological Pest Management) | ជំងឺ និងសត្វល្អិតចង្រៃចម្បងៗដូចជា រុយស (Mealybugs) ជំងឺវីរុសស្រពោន (Wilt Virus) ជំងឺរលួយបេះដូង (Heart Rot) និងដង្កូវមូលស៊ីឫស (Nematodes) ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយមិនប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី។ | ការដោះស្រាយត្រូវប្រើប្រាស់វិធានការជីវសាស្រ្ត ដូចជាថ្នាំចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិ (Matrine) បាក់តេរី Bacillus thuringiensis ការដាំផ្កាស្បៃរឿងដើម្បីកាត់បន្ថយដង្កូវមូលស៊ីឫស និងការជ្រលក់កូនម្នាស់ក្នុងសូលុយស្យុង Boocđo (១%) មុនពេលដាំ។ |
| រយៈពេលផ្លាស់ប្តូរ និងវិញ្ញាបនបត្រ (Conversion Period and Certification) | ការផ្លាស់ប្តូរទៅរកការដាំដុះសរីរាង្គទាមទាររយៈពេលកំណត់មួយ ដែលធ្វើឱ្យកសិករអាចប្រឈមនឹងការចំណាយខ្ពស់ និងទិន្នផលទាបក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំដំបូង ទម្រាំទទួលបានវិញ្ញាបនបត្រទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការ។ | របាយការណ៍បញ្ជាក់ថា រយៈពេលផ្លាស់ប្តូរ (Conversion period) ជាទូទៅមានរយៈពេល ២ ទៅ ៣ ឆ្នាំ ដែលតម្រូវឱ្យកសិករចងក្រងជាប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យផ្ទៃក្នុង (Internal Control System - ICS) ដើម្បីកាត់បន្ថយថ្លៃដើម។ |
ដើម្បីធានាបាននូវជោគជ័យក្នុងការផ្លាស់ប្តូរទៅរកផលិតកម្មម្នាស់សរីរាង្គ របាយការណ៍បានផ្តល់នូវអនុសាសន៍សំខាន់ៗមួយចំនួនសម្រាប់ភាគីពាក់ព័ន្ធអនុវត្ត។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| សហគមន៍កសិកម្ម និងកសិករ (Agricultural Communities and Farmers) | ត្រូវចងក្រងគ្នាជាក្រុម និងបង្កើតប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យផ្ទៃក្នុង (ICS) ដើម្បីរួមគ្នាអនុវត្តស្តង់ដារសរីរាង្គ និងចែករំលែកការចំណាយលើការវាយតម្លៃយកវិញ្ញាបនបត្រអន្តរជាតិ។ | ខ្ពស់ (High) |
| អ្នកផលិត និងអ្នកកែច្នៃ (Producers and Processors) | ត្រូវរៀបចំប្រព័ន្ធកត់ត្រា និងតាមដានប្រភពដើម (Traceability) ឱ្យបានច្បាស់លាស់ ដោយរក្សាទុកឯកសារយ៉ាងតិច ១ ឆ្នាំ គិតចាប់ពីថ្ងៃប្រមូលផល និងត្រូវញែកផលិតផលសរីរាង្គឱ្យដាច់ពីផលិតផលធម្មតា។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នរដ្ឋ និងអង្គការអភិវឌ្ឍន៍ (Government and Development NGOs) | ផ្តល់ការគាំទ្រផ្នែកបច្ចេកទេស និងធនធាន (ដូចជាការផលិតជីសរីរាង្គ ថ្នាំជីវសាស្រ្ត) ដល់កសិករក្នុងកំឡុងពេល ២-៣ ឆ្នាំនៃដំណាក់កាលផ្លាស់ប្តូរ (Conversion phase) ដែលទិន្នផលអាចនឹងធ្លាក់ចុះ។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នានឹងវៀតណាម និងមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការពង្រីកផ្ទៃដីដាំដុះម្នាស់ (ដូចជានៅខេត្តបាត់ដំបង និងកំពត)។ ការអនុវត្តស្តង់ដារសរីរាង្គនេះ អាចជួយកសិករកម្ពុជាផ្លាស់ប្តូរពីការធ្វើកសិកម្មប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី ទៅជាផលិតកម្មមានតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់ និងអាចទាក់ទាញទីផ្សារនាំចេញអន្តរជាតិ។
ការទទួលយកគំរូផលិតកម្មម្នាស់សរីរាង្គ តាមរយៈការធ្វើសមាហរណកម្មប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យផ្ទៃក្នុង (ICS) គឺជាមាគ៌ាប្រកបដោយនិរន្តរភាពសម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការបង្កើនភាពប្រកួតប្រជែងកសិផលនៅលើឆាកអន្តរជាតិ ព្រមទាំងការពារប្រព័ន្ធកសិ-បរិស្ថានជាតិផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Conversion Period | រយៈពេលអន្តរកាល (ជាទូទៅពី ២ ទៅ ៣ឆ្នាំ) ដែលកសិដ្ឋានមួយត្រូវអនុវត្តតាមស្តង់ដារសរីរាង្គយ៉ាងតឹងរ៉ឹង មុនពេលទទួលបានវិញ្ញាបនបត្រទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការ។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ ទិន្នផលអាចធ្លាក់ចុះ ហើយកសិករមិនទាន់អាចលក់ផលិតផលក្នុងតម្លៃសរីរាង្គ (Premium price) បាននៅឡើយទេ។ | ដូចជារយៈពេលសាកល្បងការងារ ដែលបុគ្គលិកត្រូវខិតខំធ្វើការតាមច្បាប់ក្រុមហ៊ុន មុននឹងទទួលបានការតម្លើងឋានៈ និងប្រាក់ខែពេញលេញ។ |
| Internal Control System (ICS) | ប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យគុណភាពផ្ទៃក្នុងដែលបង្កើតឡើងដោយក្រុម ឬសហគមន៍កសិករ ដើម្បីធានាថាសមាជិកទាំងអស់អនុវត្តតាមស្តង់ដារសរីរាង្គតែមួយ។ ការធ្វើបែបនេះជួយកាត់បន្ថយការចំណាយយ៉ាងច្រើន ព្រោះស្ថាប័នវាយតម្លៃអន្តរជាតិនឹងធ្វើសវនកម្មលើប្រព័ន្ធរួម ជំនួសឱ្យការចុះពិនិត្យកសិដ្ឋានរបស់កសិករម្នាក់ៗ។ | ដូចជាក្រុមសិស្សជួយត្រួតពិនិត្យកិច្ចការផ្ទះគ្នាទៅវិញទៅមក ដើម្បីធានាថាគ្រប់គ្នាធ្វើបានត្រឹមត្រូវ មុនពេលគ្រូធំមកពិនិត្យផ្តល់ពិន្ទុរួម។ |
| 4-No Principles | គោលការណ៍ផលិតកម្មកសិកម្ម '៤-ទេ' ដែលហាមឃាត់ដាច់ខាតនូវការប្រើប្រាស់ធាតុចូល៤ប្រភេទរួមមាន៖ មិនប្រើជីគីមី មិនប្រើថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមី មិនប្រើសារធាតុជំរុញកំណើន និងមិនប្រើគ្រាប់ពូជកែប្រែហ្សែន (GMOs) ដើម្បីធានាសុវត្ថិភាពបរិស្ថាន និងអ្នកបរិភោគ។ | ដូចជាច្បាប់តមអាហារយ៉ាងតឹងរ៉ឹងចំនួន ៤មុខ សម្រាប់អ្នកដែលចង់ថែរក្សាសុខភាពកុំឱ្យមានជំងឺប្រចាំកាយ។ |
| Virus Wilt | ជំងឺវីរុសស្រពោន ឬស្ងួតចុងស្លឹក ជាជំងឺដ៏កាចសាហាវសម្រាប់ដំណាំម្នាស់ ដែលឆ្លងតាមរយៈសត្វល្អិតជញ្ជក់ទឹករុក្ខជាតិ (Mealybugs) ធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធឫសរលួយ និងដើមឈប់លូតលាស់។ ក្នុងកសិកម្មសរីរាង្គ គេទាមទារឱ្យមានការការពារជាមុន ការដាំដំណាំឆ្លាស់ និងការប្រើប្រាស់វិធានការជីវសាស្រ្ត ព្រោះគ្មានថ្នាំគីមីសម្រាប់ព្យាបាលទេ។ | ដូចជាជំងឺវីរុសកូវីដដែលឆ្លងពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់ ពេលឆ្លងហើយពិបាកព្យាបាល ដូច្នេះទាមទារការការពារ និងការពង្រឹងប្រព័ន្ធការពាររាងកាយជាមុន។ |
| Buffer Zone | តំបន់ទ្រនាប់ ឬរបាំងរុក្ខជាតិដែលត្រូវបានដាំនៅជុំវិញព្រំប្រទល់កសិដ្ឋានសរីរាង្គ ដើម្បីការពារ និងទប់ស្កាត់ហានិភ័យនៃការសាយភាយសារធាតុគីមី ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ឬការបំពុលផ្សេងៗពីកសិដ្ឋានធម្មតាដែលនៅក្បែរខាង។ | ដូចជារបងផ្ទះ ឬជញ្ជាំងកញ្ចក់ដែលការពារមិនឱ្យធូលី សម្រាម ឬក្លិនស្អុយពីខាងក្រៅហើរចូលមកក្នុងផ្ទះរបស់យើង។ |
| Traceability | សមត្ថភាពក្នុងការតាមដាន និងរក្សាឯកសារកត់ត្រានៃរាល់ដំណាក់កាលនៃចង្វាក់ផលិតកម្ម (ចាប់ពីការជ្រើសរើសពូជ ការប្រើប្រាស់ជី ដល់ការប្រមូលផល) ដើម្បីបញ្ជាក់ពីប្រភពដើម និងតម្លាភាពនៃផលិតផលសរីរាង្គជូនដល់អតិថិជន និងអ្នកវាយតម្លៃស្តង់ដារ។ | ដូចជាសៀវភៅកំណត់ហេតុប្រចាំថ្ងៃ ដែលយើងកត់ត្រារាល់សកម្មភាព ដើម្បីអាចត្រលប់ទៅមើលវិញថាយើងបានធ្វើអ្វីខ្លះ និងទិញឥវ៉ាន់ពីណាខ្លះកាលពីខែមុន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
