បញ្ហា (The Problem)៖ ការផលិតផ្កាឈូករ័ត្ននៅតំបន់ភាគនិរតីនៃប្រទេសកេនយ៉ាមានកម្រិតទាបដោយសារការអនុវត្តក្សេត្រសាស្ត្រមិនបានល្អ កង្វះពូជផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ និងកង្វះការផ្សារភ្ជាប់រវាងអ្នកស្រាវជ្រាវ ការផ្សព្វផ្សាយ និងកសិករ ដែលនាំឱ្យមានភាពក្រីក្រនិងអសន្តិសុខស្បៀង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវដោយមានការចូលរួមពីកសិករ ដើម្បីវាយតម្លៃបច្ចេកទេសដាំដុះផ្កាឈូករ័ត្នចំនួន ៦ ប្រភេទខុសៗគ្នានៅលើចម្ការជាក់ស្តែង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Pure stand (70 x 30 cm) ការដាំផ្កាឈូករ័ត្នសុទ្ធក្នុងគម្លាត ៧០x៣០ ស.ម |
ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ និងទិន្នផលប្រេងសរុបខ្ពស់ជាងគេបំផុតក្នុងការពិសោធន៍។ | ទំហំក្បាលផ្កាឈូករ័ត្នតូច ហើយទទួលបានចំណាត់ថ្នាក់ទាបពីកសិករដោយសារអត្រានៃការទាញយកប្រេងទាប។ | ទទួលបានទិន្នផលគ្រាប់ ១០៦១,២ គ.ក្រ/ហត និងទិន្នផលប្រេង ២៥៥,៨៨ គ.ក្រ/ហត។ |
| Alternate row (1 row sunflower, 1 row maize) ការដាំឆ្លាស់ជួរគ្នា (ផ្កាឈូករ័ត្ន ១ ជួរ និងពោត ១ ជួរ) |
ធានាបាននូវសន្តិសុខស្បៀង (ពោត) និងចំណូលសាច់ប្រាក់ (ផ្កាឈូករ័ត្ន) ព្រមទាំងជួយកាត់បន្ថយការបំផ្លាញពីសត្វស្លាប។ | ទិន្នផលគ្រាប់ផ្កាឈូករ័ត្ន និងប្រេងសរុបមានកម្រិតទាបជាងការដាំសុទ្ធ។ | ទោះមានទិន្នផលត្រឹម ៦៩០,៦ គ.ក្រ/ហត ក៏វិធីនេះទទួលបានចំណាត់ថ្នាក់លេខ ១ ពីកសិករ។ |
| Pure stand (75 x 30 cm) ការដាំផ្កាឈូករ័ត្នសុទ្ធក្នុងគម្លាត ៧៥x៣០ ស.ម |
ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ និងប្រេងខ្ពស់លំដាប់ទីពីរ និងមានការពេញចិត្តច្រើនពីកសិករដោយសារក្បាលផ្កាធំល្អ។ | ប្រើប្រាស់ផ្ទៃដីទាំងស្រុងសម្រាប់តែដំណាំសាច់ប្រាក់ ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ការផលិតដំណាំស្បៀងសម្រាប់គ្រួសារ។ | ទទួលបានទិន្នផលគ្រាប់ ១០០៧,១ គ.ក្រ/ហត និងចំណាត់ថ្នាក់លេខ ២ ពីការវាយតម្លៃរបស់កសិករ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តគម្រោងនេះទាមទារធនធានជាច្រើន ជាពិសេសកម្លាំងពលកម្ម គ្រាប់ពូជពូជបង្កាត់ និងម៉ាស៊ីនកែច្នៃប្រេងដែលមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ភាគនិរតីនៃប្រទេសកេនយ៉ា (កម្ពស់ ១២០០ម៉ែត្រ អាកាសធាតុភ្លៀងពីររដូវ) ដោយផ្តោតលើកសិករខ្នាតតូចដែលងាយរងគ្រោះដោយបញ្ហាសន្តិសុខស្បៀង។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងគ្នា ហើយកសិករខ្នាតតូចក៏កំពុងត្រូវការដំណាំសាច់ប្រាក់ដូចជាផ្កាឈូករ័ត្ន Helianthus annuus L. ដើម្បិបង្កើនចំណូលផងដែរ។
វិធីសាស្ត្រនៃការដាំដុះចម្រុះ និងការស្រាវជ្រាវដោយមានការចូលរួមពីកសិករ (PRA) គឺពិតជាមានសក្តានុពល និងអាចយកមកអនុវត្តបាននៅក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការធ្វើសមាហរណកម្មដំណាំសាច់ប្រាក់ទៅក្នុងប្រព័ន្ធដាំដុះដំណាំស្បៀងតាមរយៈការស្រាវជ្រាវដោយមានការចូលរួម នឹងជួយកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ និងបង្កើនតម្លៃបន្ថែមដល់កសិករកម្ពុជាបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Participatory Rural Appraisals (ការវាយតម្លៃជនបទដោយមានការចូលរួម) | ជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវមួយដែលក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវធ្វើការផ្ទាល់ជាមួយសហគមន៍មូលដ្ឋាន ដើម្បីស្វែងយល់ពីបញ្ហា តម្រូវការ និងចំណេះដឹងរបស់ពួកគេ ជៀសវាងការដាក់ចេញនូវដំណោះស្រាយពីថ្នាក់លើមកក្រោមដោយមិនដឹងពីស្ថានភាពជាក់ស្តែង។ | ដូចជាការចុះសួរអ្នកភូមិផ្ទាល់ពីមូលហេតុដែលធ្វើឱ្យខូចផ្លូវ ជាជាងអង្គុយស្មាននៅក្នុងការិយាល័យហើយធ្វើការសម្រេចចិត្ត។ |
| Value addition (ការបង្កើនតម្លៃបន្ថែម) | ជាដំណើរការកែច្នៃផលិតផលកសិកម្មឆៅឱ្យទៅជាផលិតផលសម្រេចដែលមានតម្លៃខ្ពស់ជាងមុន នៅលើទីផ្សារ ឧទាហរណ៍ ដូចជាការកែច្នៃគ្រាប់ផ្កាឈូករ័ត្នឱ្យទៅជាប្រេងនិងកាកសម្រាប់ធ្វើចំណីសត្វ។ | ដូចជាការយកផ្លែស្វាយទុំទៅធ្វើជាដំណាប់ស្វាយ ដើម្បីអាចលក់បានតម្លៃថ្លៃជាងការលក់ផ្លែស្វាយស្រស់។ |
| Intercropping (ការដាំដំណាំចម្រុះ) | ជាការអនុវត្តក្សេត្រសាស្ត្រដោយដាំដំណាំពីរ ឬច្រើនប្រភេទនៅលើដីតែមួយនិងក្នុងពេលតែមួយ (ដូចជាដាំពោតឆ្លាស់ជួរជាមួយផ្កាឈូករ័ត្ន) ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីដីឱ្យបានអតិបរមា និងកាត់បន្ថយហានិភ័យ។ | ដូចជាការបែងចែកលុយវិនិយោគលើមុខរបរពីរផ្សេងគ្នាក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីការពារកុំឱ្យខាតបង់ទាំងអស់ពេលមុខរបរណាមួយបរាជ័យ។ |
| Randomized complete block design (ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យពេញលេញ) | ជាទម្រង់នៃការរៀបចំការពិសោធន៍ផ្នែកកសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុក (តំបន់) ដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា ហើយបន្ទាប់មកអនុវត្តវិធីសាស្ត្រដាំដុះផ្សេងៗគ្នាដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីធានាថាលទ្ធផលមិនលំអៀងដោយសារគុណភាពដីខុសគ្នា។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សពូកែនិងសិស្សខ្សោយឱ្យនៅលាយឡំគ្នាក្នុងក្រុមនីមួយៗ ដើម្បីឱ្យការប្រកួតប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌។ |
| Least Significant Difference (គម្លាតមានន័យទាបបំផុត) | ជារង្វាស់ស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីប្រៀបធៀបទិន្នផលមធ្យមនៃវិធីសាស្ត្រដាំដុះផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីបញ្ជាក់ថាភាពខុសគ្នានៃទិន្នផលនោះគឺពិតជាកើតឡើងដោយសារវិធីសាស្ត្រដាំដុះមែន មិនមែនកើតឡើងដោយចៃដន្យនោះទេ។ | ដូចជាឧបករណ៍វាស់ស្ទង់ដើម្បីបញ្ជាក់ថា សិស្សពីរនាក់ពិតជាមានកម្ពស់ខុសគ្នាដាច់មែន ឬមួយក៏ពួកគេមើលទៅខុសគ្នាត្រឹមតែដោយសារការពាក់ស្បែកជើងកែង។ |
| Ram press (ម៉ាស៊ីនសង្កត់ប្រេងដោយដៃ) | ជាឧបករណ៍កែច្នៃខ្នាតតូចដែលដំណើរការដោយកម្លាំងមនុស្ស ប្រើសម្រាប់សង្កត់យកប្រេងពីគ្រាប់រុក្ខជាតិ។ នៅក្នុងអត្ថបទ វាត្រូវបានបញ្ជាក់ថាមានប្រសិទ្ធភាពទាបដោយទាញយកប្រេងបានត្រឹមតែ ៣២% ប៉ុណ្ណោះ។ | ដូចជាការប្រើដៃច្របាច់ទាញយកទឹកដូង ដែលមិនអាចយកទឹកកាទីបានអស់ល្អដូចការប្រើម៉ាស៊ីនគៀបនោះទេ។ |
| Farmer participatory research (ការស្រាវជ្រាវដោយមានការចូលរួមពីកសិករ) | ជាវិធីសាស្ត្រដែលអ្នកស្រាវជ្រាវផ្តល់សិទ្ធិអំណាចឱ្យកសិករចូលរួមដោយផ្ទាល់ក្នុងការសម្រេចចិត្ត គ្រប់គ្រងការពិសោធន៍ និងវាយតម្លៃលទ្ធផល ដើម្បីធានាថាបច្ចេកវិទ្យាដែលរកឃើញពិតជាត្រូវនឹងតម្រូវការរបស់ពួកគេ។ | ដូចជាការអញ្ជើញអ្នកប្រើប្រាស់ឱ្យមកសាកល្បងនិងផ្តល់យោបល់លើផលិតផលថ្មី មុននឹងសម្រេចចិត្តផលិតលក់ជាផ្លូវការនៅលើទីផ្សារ។ |
| Scaling up (ការពង្រីកវិសាលភាព) | ជាដំណើរការនៃការយកបច្ចេកវិទ្យា ឬវិធីសាស្ត្រកសិកម្មដែលទទួលបានជោគជ័យក្នុងការសាកល្បង ទៅផ្សព្វផ្សាយនិងអនុវត្តឱ្យបានទូលំទូលាយទៅកាន់កសិករជាច្រើននាក់ផ្សេងទៀតនៅក្នុងតំបន់។ | ដូចជាការបើកសាខាហាងកាហ្វេបន្ថែមនៅតាមខេត្តផ្សេងៗ បន្ទាប់ពីហាងទីមួយនៅទីក្រុងភ្នំពេញទទួលបានភាពជោគជ័យនិងមានការគាំទ្រច្រើន។ |
| Helianthus annuus L. (ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្ររបស់ផ្កាឈូករ័ត្ន) | ជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ (Taxonomy) ជាផ្លូវការសម្រាប់ដំណាំផ្កាឈូករ័ត្ន ដែលជារុក្ខជាតិផ្តល់ប្រេងដ៏សំខាន់មួយប្រភេទ។ | ដូចជាឈ្មោះពេញផ្លូវការនៅក្នុងអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណរបស់មនុស្សម្នាក់ ចំណែកឯពាក្យ "ផ្កាឈូករ័ត្ន" គ្រាន់តែជាឈ្មោះហៅក្រៅតែប៉ុណ្ណោះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
