បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការបាត់បង់ជាតិអាសូត និងការបំពុលបរិស្ថានដោយសារការប្រើប្រាស់ជីគីមីអ៊ុយរ៉េច្រើនហួសកម្រិតនៅក្នុងការដាំដុះពោត (Zea mays L.) តាមរយៈការវាយតម្លៃលើជម្រើសជីគ្រាប់ដែលបញ្ចេញសារធាតុចិញ្ចឹមយឺត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅរដូវដាំដុះឆ្នាំ ២០០៩ ដោយប្រើប្រាស់ការរចនាបែបប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block Design) ដែលប្រៀបធៀបវិធីសាស្រ្តប្រើប្រាស់ជីចំនួន ២ និងកម្រិតជីអាសូតលាយលាមកគោចំនួន ៤ កម្រិតខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Pelleted Fertilizer Application (Slow-release) ការប្រើប្រាស់ជីគ្រាប់ (អ៊ុយរ៉េលាយលាមកគោ បញ្ចេញសារធាតុចិញ្ចឹមយឺត) |
កាត់បន្ថយការបាត់បង់អាសូតដោយការហូរច្រោះតាមទឹក (Leaching) និងផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមជាបន្តបន្ទាប់គ្រប់ដំណាក់កាលលូតលាស់។ ជួយបង្កើនទម្ងន់គ្រាប់ពោត និងបរិមាណប្រូតេអ៊ីន។ | ទាមទារការកែច្នៃបន្ថែម ព្រមទាំងត្រូវការឧបករណ៍កិន និងម៉ាស៊ីនបង្ហាប់ជាគ្រាប់។ មានការចំណាយពេលច្រើនជាងការបាចជីធម្មតា។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ពោតខ្ពស់បំផុត (១២២៤៧ គីឡូក្រាម/ហិកតា) និងទម្ងន់គ្រាប់ពោត១០០០គ្រាប់ធ្ងន់ជាងគេ (២៧៥ ក្រាម) សម្រាប់កម្រិត T8។ |
| Mixed with Soil Application (Uncoated Urea) ការប្រើប្រាស់ជីដោយលាយជាមួយដី (ជីអ៊ុយរ៉េធម្មតាមិនកែច្នៃ) |
ងាយស្រួលអនុវត្ត មិនត្រូវការម៉ាស៊ីនសម្រាប់កែច្នៃបន្ថែម ហើយកសិករអាចបាចវាដោយផ្ទាល់នៅលើដី ឬកប់ក្នុងដី។ | អត្រាបាត់បង់អាសូតខ្ពស់ (អាចលើសពី ៤០%) ដោយសារការហើរជាឧស្ម័ន (NH3) និងការហូរច្រោះតាមទឹក ជាពិសេសនៅពេលសីតុណ្ហភាពខ្ពស់។ រុក្ខជាតិស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាព។ | ទិន្នផលគ្រាប់ពោតទាបជាង (៩៩៩៦ គីឡូក្រាម/ហិកតា សម្រាប់កម្រិត T4) ហើយបរិមាណប្រូតេអ៊ីនក៏មានកម្រិតទាបផងដែរ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការផលិតជីគ្រាប់នេះទាមទារឧបករណ៍កសិកម្ម និងគ្រឿងចក្រមួយចំនួនសម្រាប់ការកិននិងបង្ហាប់ ប៉ុន្តែមិនតម្រូវឱ្យមានបច្ចេកវិទ្យាទំនើបពេកនោះទេ ដែលកសិករខ្នាតមធ្យមអាចអនុវត្តបាន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដែលមានអាកាសធាតុស្ងួត (ភ្លៀងធ្លាក់មធ្យម ២៥០មម/ឆ្នាំ) និងប្រើប្រាស់ដីប្រភេទដីឥដ្ឋលាយខ្សាច់។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិចក្តៅសើម និងមានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើន កម្រិតនៃការហូរច្រោះអាសូត (N leaching) គឺរឹតតែមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរ។ ដូច្នេះ ការរកឃើញអំពីប្រសិទ្ធភាពនៃជីគ្រាប់ដែលបញ្ចេញសារធាតុចិញ្ចឹមយឺតនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងមែនទែនសម្រាប់ទប់ស្កាត់ការបាត់បង់ជីនៅលើដីកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រនៃការកែច្នៃ និងប្រើប្រាស់ជីគ្រាប់លាយលាមកសត្វនេះ គឺមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនៅក្នុងបរិបទកសិកម្មរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម បច្ចេកវិទ្យាជីគ្រាប់នេះផ្តល់នូវដំណោះស្រាយប្រកបដោយចីរភាពទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងបរិស្ថាន សម្រាប់លើកកម្ពស់ផលិតភាពដំណាំពោតនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Pellet fertilizer (ជីគ្រាប់) | ជាប្រភេទជីដែលត្រូវបានកិន និងបង្ហាប់ជាមួយគ្នា (ដូចជាអ៊ុយរ៉េ និងលាមកគោ) ឱ្យទៅជាគ្រាប់រឹងតូចៗ ដែលអាចពន្យឺតការរលាយ និងបញ្ចេញសារធាតុចិញ្ចឹមទៅក្នុងដីបានយូរ និងកាត់បន្ថយការបាត់បង់។ | ដូចជាថ្នាំពេទ្យប្រភេទគ្រាប់កន្សោម (Capsule) ដែលរលាយយឺតៗក្នុងក្រពះ ដើម្បីឱ្យរាងកាយស្រូបយកជាតិថ្នាំបានយូរ និងមិនខាតបង់។ |
| Biological yield (ទិន្នផលជីវសាស្រ្ត) | ទម្ងន់សរុបនៃផ្នែកទាំងអស់របស់រុក្ខជាតិដែលដុះនៅលើដី (រួមមាន ដើម ស្លឹក ផ្កា និងគ្រាប់) នៅពេលប្រមូលផល។ វាតំណាងឱ្យការលូតលាស់សរុបរបស់រុក្ខជាតិ។ | គឺការថ្លឹងទម្ងន់ដើមពោតទាំងមូលតែម្តង (ទាំងដើម ស្លឹក និងផ្លែ) មិនមែនថ្លឹងយកតែគ្រាប់ពោតនោះទេ។ |
| Harvest index (សន្ទស្សន៍ប្រមូលផល / ភាគរយទិន្នផលគ្រាប់) | សមាមាត្ររវាងទិន្នផលគ្រាប់ (ផ្នែកដែលយើងចង់បានសម្រាប់ប្រើប្រាស់) ធៀបទៅនឹងទិន្នផលជីវសាស្រ្តសរុប (រុក្ខជាតិទាំងមូល) គិតជាភាគរយ ដែលវាសឱ្យឃើញពីប្រសិទ្ធភាពនៃការបំប្លែងសារធាតុចិញ្ចឹមទៅជាគ្រាប់។ | ដូចជាការគិតភាគរយនៃសាច់ដែលអាចញ៉ាំបាន ធៀបនឹងទម្ងន់សត្វទាំងមូល (ដែលមានទាំងឆ្អឹង និងស្បែក)។ |
| Nitrate leaching (ការហូរច្រោះនីត្រាត / ការលេចជ្រាបនីត្រាត) | ដំណើរការដែលសារធាតុអាសូត (ក្នុងទម្រង់ជានីត្រាត) ត្រូវទឹកភ្លៀង ឬទឹកស្រោចស្រពគួចនាំចុះទៅស្រទាប់ដីខាងក្រោមជ្រៅ ហួសពីកម្រិតឫសរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកបាន ដែលធ្វើឱ្យខាតបង់ជី និងបំពុលទឹកក្រោមដី។ | ដូចជាការចាក់ទឹកស៊ីរ៉ូលើទឹកកកកិន ហើយទឹកស៊ីរ៉ូហូរលេចចុះទៅបាតកែវអស់ ធ្វើឱ្យទឹកកកខាងលើលែងសូវផ្អែម។ |
| Biomass densification (ការបង្ហាប់ម៉ាស់ជីវៈ) | ការប្រើប្រាស់កម្លាំងសង្កត់ ឬម៉ាស៊ីនសង្កត់ដើម្បីកាត់បន្ថយទំហំ និងបង្កើនដង់ស៊ីតេនៃកាកសំណល់សរីរាង្គ (ដូចជាលាមកសត្វ និងជី) ឱ្យក្លាយជាដុំ ឬគ្រាប់រឹង ដែលងាយស្រួលទុកដាក់ និងប្រើប្រាស់។ | ដូចជាការយកសំឡីមួយបាវធំ មកសង្កត់បង្ហាប់ចូលគ្នាឱ្យហាប់ណែនទៅជាដុំតូចមួយ ដើម្បីងាយស្រួលទុកដាក់ចំណេញកន្លែង។ |
| Randomized complete block design (ការរចនាបែបប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុកៗ រួចអនុវត្តការព្យាបាល (កម្រិតជីខុសៗគ្នា) ដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពមិនស្មើគ្នានៃគុណភាពដី មកលើលទ្ធផល។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សពូកែ និងខ្សោយឱ្យនៅលាយឡំគ្នាក្នុងក្រុមនីមួយៗស្មើៗគ្នា ដើម្បីប្រាកដថាការប្រកួតប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌ មិនលំអៀង។ |
| Slow-release fertilizer (ជីបញ្ចេញសារធាតុចិញ្ចឹមយឺត) | ជាប្រភេទជីដែលត្រូវបានរចនា ឬកែច្នៃឡើងដើម្បីបញ្ចេញសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាពិសេសអាសូត) ទៅក្នុងដីបន្តិចម្តងៗក្នុងរយៈពេលយូរ ស្របតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ដំណាំតាមដំណាក់កាលលូតលាស់នីមួយៗ។ | ដូចជាការបើកទឹកក្បាលរ៉ូប៊ីនេឱ្យស្រក់តក់ៗទៅគល់រុក្ខជាតិជាប្រចាំ ជាជាងការចាក់ទឹកមួយធុងព្រូសតែម្តងដែលធ្វើឱ្យហូរហៀរចោល។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
